Ter gedachtenis aan ds. Hette Gerrit Abma

Hij mocht de goede wensen op nieuwjaarsdag nog in ontvangst nemen. Ze gingen echter grensoverschrijdend voor hem in vervulling. In de nacht van 1 op 2 januari werd ds. Hette Gerrit Abma in heerlijkheid opgenomen, kort voor zijn 75e verjaardag, kort na zijn vijftigjarig ambts- en huwelijksjubileum. 'Levend in het werk des Heeren, in vrede ontslapen' (aldus de rouwkaart), nadat hem een hartinfarct had geveld. Het was nog niet zo lang geleden, dat we elkaar voor het laatst ontmoetten. Mij viel toen opnieuw op z'n altijd nog zo jeugdige, frisse gelaat. Maar de tand des tijds knaagde ook aan zijn leven.

Dominee
We willen ons ds. Abma allereerst en vooral blijven herinneren als Verbi Divini Minister. 'Ik ben ook minister', zei hij ooit tot wijlen premier Den Uyl. Daarmee was hij getekend. De ministerspost die hij bekleedde, bekleedde hij volgaarne en met ere. Op de preekstoel was hij in zijn element, omdat hij zich daar in de hóógste dienst wist. Daar werden de Schriftwoorden voor hem vlees en bloed. Hij was er, als men hem zo bezig hoorde, als het ware één mee. Met zijn sonore, wat stotende stem kwamen de woorden op uit de diepten van het Woord zelf. Dan kon er een hemelse glans, een gelukzalige glimlach over zijn gezicht trekken en wist hij zich, samen met zijn hoorders, in de sferen van de eeuwigheid. Want preken is toch vooral: de mensen betrekken bij de eeuwige dingen. Een woord als Hooglied 6 vers 12 kon dan in zijn preek een diepe glans krijgen: 'Eer ik het wist zette mij mijn ziel op de wagens van mijn vrijwillig volk'.
Onvergetelijk was de dienst, waarin hij voorging in de Oude Kerk te Putten ter gelegenheid van zijn veertigjarig ambtsjubileum (6 september 1981). 'Getuigenis van het licht' stond boven de preek, naar aanleiding van Johannes 1 vers 8. Jesaja 40 werd gelezen: 'Het gras verdort, de bloem valt af' en 'O Sion, verkondigster van goede boodschap, klim op een hoge berg'. 'Och lieve mensen — zei hij — zal ik u eens wat zeggen? Als het is het eenvoudig getuigen van Hem, van Christus, van het Licht, dacht u heus, dat wij ons dan moeten afvragen of het wel wáár is en of het wel ècht is? Ik zeg u, dat als Christus u doopt met water en met vuur, dan zùlt u dat merken en dan zult u zeggen: dat kàn niet anders dan dàt alleen zijn; dat is het kenmerk van het werk van de Heilige Geest.'
Na de dienst spraken we in een kleine kring. Iemand zei: na zo'n preek moet je zwijgen. Het was één lofzegging op de heerlijkheid van God en Zijn Woord en Zijn dienst.
Zo hebben gemeenten zijn bediening, de bediening van Het Licht, mogen ervaren: Driesum (1941-1944), IJsselstein (1944-1948), Rotterdam Delfshaven (1948-1955), Monster (1955-1959) en Putten (1959-1963).
Als hij weer eens in zijn oude gemeenten terugkwam, speurde hij naar het echte, naar datgene, wat uiteindelijk van onvergankelijke waarde zou blijken te zijn.
Zo sprak hij ook in de vele artikelen, die hij schreef — o.a. ook in het Gereformeerd Weekblad en in De Waarheidsvriend — en in de boeken, die hij naliet.

Dominee in de politiek
Op 31 juli 1963 werd ds. Abma eervol ontheven van zijn predikantswerk en kreeg hij — per speciaal besluit van de synode — de bevoegdheid als van een emeritus; dit vanwege zijn intrede in de Tweede Kamer der Staten Generaal voor de Staatkundig Gereformeerde Partij. Gedurende achttien jaren (tot 10 juni 1989) was hij lid van de Tweede Kamer en daarna nog een aantal jaren lid van de Eerste Kamer. Abma wàs dominee en blééf, ook toen, dominee. In de Tweede Kamer heugt men zich de toespraken van Abma, die handelden over thema's, waarin het over méér dan zakelijke politiek ging. En de echo van zijn woorden klonk dan ook nogal eens verder dan de wanden van de parlementsgebouwen. Journalisten vroegen dan soms om een Bijbel. Onvergetelijk was bijvoorbeeld zijn rede in het debat over de eventuele vrijlating van de Drie van Breda. Dat zou betekenen: 'het snijden van riemen van barmhartigheid uit het levende vlees van de joden'. Dit woord werd een gevleugeld woord, geciteerd tot op de voorpagina van de Jerusalem Post. In het boekje 'Dominee in de politiek' zegt drs. G. van Leyenhorst, dat ná die toespraak liberalen en socialisten, antirevolutionairen en christelijk-historischen zich achter de groene gordijnen om hem verdrongen. Hier was iets 'fundamenteels' gezegd. Hetzelfde gold toen hij ooit een initiatiefwetsontwerp met betrekking tot abortus provocatus verdedigde. 'Met ontzag hebben we geluisterd, hoe ingetogen Abma zijn initiatief met betrekking tot een zo geladen onderwerp als abortus vededigde. Die rustige, diep ernstige stijl heeft Ria Beckers bij de laatste algemene beschouwingen de uitspraak ingegeven, dat wij hem zullen missen', aldus de toenmalige kamervoorzitter D. Dolman, in 1981.

In de jaren, waarin Abma 'dominee in de politiek' was, heeft hij mede zijn partij een gezicht gegeven, dat in breder kring, met name ook in breder hervòrmde kring, herkenbaar was dan voordien soms het geval was. Vooral ook omdat hij beducht was voor vermenging van kerk en politiek. Enerzijds was hij een rotsvaste theocraat (het gaat om Gòds recht, ook in de politiek), anderzijds stond hij midden in ons democratisch bestel, waarin het ook ging en gaat om afwegingen, om politíéke afwegingen. Daarbij gaven zijn mildheid en genuanceerdheid, gepaard aan een stille humor, ook de garantie voor een bredere reikwijdte aan wat hij in de politiek beoogde. Ooit heeft ds. L.H. Ruitenberg in Hervormd Nederland geschreven, dat Abma de beste stylist van de Tweede Kamer was. Wie dat had ontdekt, luisterde met graagte en met een speciale antenne naar zijn fijngevoelige en sprankelende woorden.
Bij alles, ook in de politiek, gingen bij Abma barmhartigheid en rechtvaardigheid hand in hand. Barmhartigheid dient het recht, rechtvaardigheid is niet onbarmhartig. Aan deze samenhang lag bij Abma ten grondslag een diepe overtuiging aangaande het wezen Gods. Want God is, zo zegt de Heidelberger, barmhartig èn rechtvaardig, rechtvaardig èn barmhartig.
Rechtvaardigheidsgevoel, gepaard gaande met fijnzinnigheid, heeft in het leven van de overledene ook wondeplekken gegeven. Enerzijds waren de diamanten van Abma's rechtvaardigheidsgevoel bij hem zelf mede geslepen op de slijpsteen van een Fries karakter. Maar daar, waar de principia zich aaneenrijgen, of het nu in gereformeerd politíék of kèrkelijk Nederland is, kan het soms ook weinig zachtzinnig toegaan. Ook daarvan heeft Abma lidtekenen meegedragen.

Vreze des Heeren
Wij weten intussen, dat de Heere Zelf zegt, dat Hij niet onrechtvaardig is. Want Hij vergeet niet de arbeid der liefde aan Zijn Naam bewezen; 'als die de heiligen gediend hebt en nog dient' (Hebr. 6 : 10). Hout, hooi en stoppelen blijven achter. Wat gefundeerd was op het enige Fundament, dat gelegd is, houdt het uit in de uiteindelijke loutering.
Het leven van Hette Gerrit Abma was dienen. Zijn dienst, in het ambt van dienaar des Woords en in het bekleden van zijn politieke ambt, waarvoor hij één en ander maal de eed heeft moeten afleggen, stond in het teken van godsvrucht, van de vreze des Heeren. Die straalde van hem af en toonzette zijn werk.
De Heere sterke zijn vrouw en kinderen om het verlies te dragen. Wij dragen hem mee in dierbare herinnering.

Ik sluit af met het Schriftwoord, dat ds. Abma als tekst had gekozen voor de dienst, waarin hij zijn 50-jarig ambtsjubileum mocht gedenken, op 15 september l.l. in de Oude Kerk in Putten:
'Laat Uw werk aan Uw knechten gezien worden en Uw heerlijkheid over hun kinderen. En de liefelijkheid des Heeren, onzes Gods zij over ons; en bevestig Gij het werk onzer handen over ons, ja het werk onzer handen bevestig dat.' (Psalm 90 : 16, 17).
'Hun werken volgen met hen', zei Abma. Welke werken? 'Dat zijn de mensen, die door ònze werken voor Jezus gewonnen zijn.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen