Leren in de gemeente (3)

In de laatste decennia is er een heel scala van leervormen op gang gekomen in de gemeente. Naast de gewone catechisaties zijn er bijvoorbeeld: verenigingen, bijbelkringen, preekbesprekingen, vormen van open jeugdwerk, gesprekskringen, gebedskringen, huiskringen, ouderkringen, bejaardenkringen, wijkavonden enz. enz. Ook bovengemeentelijke samenkomsten voor toerusting en theologische vorming worden geörganiseerd.
Aan het ontstaan van deze leerprocessen liggen allerlei oorzaken ten grondslag.
Bijvoorbeeld een democratiseringsproces. Gemeenteleden willen meespreken. De gezagsdrager is niet de enige die het weet. Er zijn medeweters.
Ook spelen mee de veranderingsprocessen in de samenleving. Er is de cultuuromslag. Er treedt een crisis der zekerheden op. Allerlei waarden en gewoonten verliezen hun vanzelfsprekendheid. Er is behoefte aan onderling kontakt en gesprek over deze dingen. Men gaat samen zoeken naar de relevantie van het Woord van God voor vandaag. Hoe moeten we denken over nieuwe relatievormen, vrije opvoeding enz.? Men hoopt het blijvende te ontdekken als een vast punt temidden van de wisselingen.
Er is ook behoefte aan spiritualiteit. Het samen beleven – en beoefenen van het geloof in de kleine kring. Deze geloofsbeleving, die zo eigen is aan de gereformeerde traditie krijgt nu een nieuwe kans. W.H. Velema zegt hiervan: 'Het is oefening in godsvrucht. We kunnen haar zien als vrucht van de werkzame krachf van God. In die oefening beleven we de dynamiek van het heil. Tegelijk mogen we zeggen dat deze oefening dient om ons bij het heil te bewaren en om ons er uit te doen leven. Ook om in de beleving ervan te groeien.' (Gereformeerde spiritualiteit, p. 129-130).

Niet leren
Maar... er zijn anderen die niet willen leren. Ze zijn met geen stok tot leren te bewegen. Daar kunnen verschillende redenen voor zijn.
Hull zegt hier behartenswaardige dingen over. Degenen die niet willen leren hebben begrepen dat leren veranderingen met zich mee brengt. Denk aan Petrus. Maar dat willen ze niet. Het nieuwe bedreigt hen. Het vertrouwde biedt zekerheid. Leren is een sprong in het diepe. Ze hebben watervrees. De visie van Hull is niet wetenschappelijk onderbouwd. Mede daarom is er wel het één en ander op af te dingen, al zit er zeker waarheid in. We moeten echter niet te formeel over leren en niet-leren denken. Het gaat bij niet-leren ten diepste om de leerinhoud. Er kan dan een intuïtief verzet zijn tegen de leerinhouden en daarom haakt men af. Het niet willen leren kan op zichzelf ook een gevolg van leren zijn. Men heeft leergeld opgedaan door ervaring. Daarnaast moeten we zeggen dat er ook veel luiheid in de gemeente is als het om leren gaat. Leren doet veel mensen denken aan de schoolbanken, waaraan ze niet zulke beste herinneringen hebben. Ze zijn blij dat ze de school verlaten hebben en keren er wat hun betreft nooit weer naar terug. Calvijn zei al: 'Mensen zijn als ezels in traagheid om te leren. Nauwelijks één op de tien mensen toont een middelmatige ijver.'
Of men zit avond een avond gekluisterd aan de televisie. Er mag wel een radicale bekering plaatsvinden wil een mens de televisiekring (met de luie stoel) voor de bijbelkring in een zaaltje bij de kerk of huiskamer van gemeenteleden verwisselen.

De lerende gemeente
Ik zou graag een pleidooi willen voeren voor het leren in de gemeente. En dan denk ik niet alleen aan jongerencatechese, maar ook aan het leren van volwassenen. Het is ook een verheugend verschijnsel dat we dat leren zien toenemen. Het is hard nodig. We dienen bezig te zijn met vragen als: hoe kun je gemeente zijn in deze tijd? Wat is gemeente zijn eigenlijk? Wat is geloven in deze tijd? Hoe krijgen geloof en gemeente gehalte en gestalte vandaag aan de dag?
Door het leren (in de dubbele zin) kan de gemeente gemobiliseerd worden. Gemeenteleden kunnen gevormd en toegerust worden. Zulk leren is een boeiende ontdekkingstocht, waarbij eigen gaven en talenten ontdekt en ontplooid worden.
Tegelijk is het nodig dat we niet achter de feiten aanlopen of modieus meedoen, maar de leerprocessen goed doordenken. Wat willen we er eigenlijk mee? Leren heeft alles te maken met je visie op de gemeente. Pas als we zicht hebben op wat het betekent gemeente te zijn kan het leren echt functioneren. De vormen en de inhoud van het leren zijn dan dienstbaar aan de gemeente-opbouw.
De kerkeraad heeft hierin een leidinggevende taak. Laat de kerkeraad eens een bezinningsgroepje instellen. Deze maakt een analyse van wat er aan leren gebeurt in de gemeente. Daarnaast bezint deze groep zich op wat leren in bijbels licht is. Ook op wat gemeente-zijn in bijbels-reformatorische zin is. De groep trekt op grond van bovenstaande studie enkele konklusies en ontwikkelt een programma, passend bij de eigen gemeente. Ze biedt haar resultaten aan de kerkeraad aan, die voor uitvoering zorgt. Wat zou het geweldig zijn als dit zou kunnen. Er zijn prachtige voorbeelden van te noemen, zoals in Vlaardingen, Gorinchem en Bergschenhoek, om maar eens een paar gemeenten te noemen.

Gevaren
Zijn er geen gevaren verbonden aan de lerende gemeente? Jazeker. We noemen er enkele.
Daar is de 'Korinthesering'. Dat wil zeggen dat de gemeente dreigt uiteen te vallen in losse groepen. De Petrusgroep, de Paulusgroep, enz. Dan komen er kerkjes in de kerk, die ieder voor zich vinden dat zij de beste kerk zijn. Het zicht op de gemeente wordt verloren. Het zijn moderne vormen van het conventikelschap.
Er is ook het gevaar van 'polarisatie'. Leren kan katalyserend werken in de polarisatie. Je maakt wat los als je aan het leren slaat. Latente verschillen krijgen de kans structuur te krijgen. In de bezinning is het nodig hiermee rekening te houden. Er is leiding nodig.
Ook noemen we de zogenaamde 'elitisering'. Bepaalde groepen gevoelen zich 'echter' gemeente dan andere. Dan zijn bepaalde kringen niet meer toegankelijk voor iedereen. Er is sprake van geestelijke hoogmoed. De wijsheid wordt vleselijk. Daar waarschuwt het Nieuwe Testament sterk voor. Zo zouden we meer gevaren kunnen noemen. Wie wetenschap vermeerdert, vermeerdert smart. Maar smart is niet negatief. Als de pijn dienstbaar is voor groei in het geloof en het gemeente-zijn, is het wel pijnlijk af te leren en aan te leren, maar het is de moeite waard.
Daarom: aan de slag!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen