Boekbespreking

Missiologie, II Missionaire theologie, J.A.B. Jongeneel, Boekencentrum, Zoetermeer 1991, 402 blz., ƒ 55,–.
Met de verschijning van dit forse boek heeft de auteur zijn handboek over de missiologie voltooid. Ging deel I in op de verschillende facetten van de zendingswetenschap, dit deel behandelt de thema's van de missionaire theologie.
De auteur noemt zijn werk een encyclopedie van de missiologie. Een formidabele hoeveelheid thema's, namen, stromingen en bewegingen passeert de revue. Uitvoerige literatuuroverzichten wijzen de weg naar verdere studie. Met bewondering en respect nam ik er kennis van. Jongeneel beheerst zijn stof en heeft in een jarenlang proces van studie en onderzoek een vracht gegevens opgedolven. De opzet van zijn boek brengt met zich mee dat het meer een naslagwerk is dan een leesboek. Wie dit boek voor tentamen moet bestuderen, is m.i. niet te benijden, omdat de aaneenschakeling van begripsomschrijvingen, kort geformuleerde standpunten, historische gegevens etc. op de duur bij het lezen vermoeiend werkt.
Maar waar de schrijver zelf spreekt van een 'zendingsspoorboek' waag ik het er op te zeggen: U moet het gebruiken zoals je een spoorboek raadpleegt. En dan kom je een heel eind. Want voor wie zich verdiept in missiologische vragen is het een onmisbaar werk. Niet alleen omdat men snel geïnformeerd wordt, maar ook omdat het wegen wijst naar een frisse aanpak van de verschillende systematisch- en praktisch theologische vragen.
Uitgangspunt is n.l. dat alle vakken van de (systematische en praktische) theologie met de geest van de zending doortrokken moeten zijn. Goede theologie is voor Jongeneel missionaire theologie. Daarbij zet hij in met een beschrijving van de bezinning op de praktijk der Godzaligheid, wat in de klassieke theologie ascetiek werd genoemd. Daarop volgen dan de verschillende onderdelen van de dogmatische en praktische theologie.
Nu zending hoe langer hoe meer zending in zes continenten wordt, nu de wereldsamenleving hoe langer hoe meer één wereld wordt waarin we elkaar op allerlei wijze ontmoeten, nu met name de kerken in West-Europa minderheidskerken worden en staan voor de uitdaging van de secularisatie, kan het geen kwaad om kerk en theologie eens vanuit het zendingsmotief te doorlichten.
Er zit het gevaar van een zekere eenzijdigheid in. Er zijn ook andere opties denkbaar. Hoe wezenlijk zending is, kerk-zijn gaat niet op in zending.
Maar vooral in die sectoren waar het zendingsbesef vaak zwak is – en we moeten ons dat als hervormd-gereformeerden ook aantrekken – kan het geen kwaad om eens na te denken over missionaire prediking, of missionaire gemeenteopbouw. En spannend wordt het wanneer de eigen vragen en thema's worden geconfronteerd met dat wat vanuit de derde wereld naar ons toe komt.
Jongeels boek bevat zodoende een berg huis­werk. Wie zo'n veelomvattend werk op tafel legt, staat bloot aan kritiek. De auteur bestrijkt immers vele terreinen die ieder hun eigen deskundigheid hebben. Maar het boeiende is dat de schrijver, ook daar waar hij positie kiest, oog heeft voor andere stellingnamen.
Wij wensen daarom dit naslagwerk in veler handen. Eigenlijk mag het in geen enkele predikantsbibliotheek ontbreken.

In gesprek met oudere en nieuwere theologen. De actualiteit van de gereformeerde theologie, R.H. Bremmer, Kok, Kampen 1991, 120 blz., ƒ 21,50.
Opnieuw een deel in de serie Bij-tijds geloven, ditmaal gewijd aan enkele thema's uit de gereformeerde theologie (Schriftgezag, verkiezing, verbond en kerk) die nog altijd in discussie zijn en kenmerkend zijn voor de gereformeerde leer. De historicus Bremmer beschrijft ontwikkelingen in onze eeuw en confronteert die met de inzichten van Calvijn, de Dordtse vaderen, Kuyper, Hoedemaker, Bavinck en Schilder.
De toon van het boek is mild-kritisch. Mild in die zin dat de schrijver zich bewust is van de problemen waar niet zomaar een pasklaar antwoord op te vinden is. Kritisch, n.l. in de aanwijzing van een schriftuurlijk tekort in de moderne theologie, die volgens Bremmer beheerst wordt door de twee grondmotieven, t.w. de kwestie van het moderne wereldbeeld en de autonomie van de mondige mens.
Met heel veel stemmen we gaarne in. De teneur van dit helder geschreven boekje deel ik. In de moderne theologie zijn wissels omgezet, die een verminking betekenen van het bijbels spreken. Wel dient gezegd dat moderne theologen vaak een antenne hebben voor wat er leeft in de cultuur en daar de aanvechting van ondergaan. Het is jammer dat Bremmer weinig ingaat op de door Graafland aan de orde gestelde problematiek van de Godsverduistering. Je kunt zeggen: Moderne theologen kiezen in meer of mindere mate voor aanpassing aan de eigen tijd. Maar als je dat niet wilt, evenmin als het isolement, en Bremmer schuwt de confrontatie niet — maar je wilt het gesprek openhouden, kom je dan uit zonder een grondige herijking vanuit een op — nieuw luisteren naar de Heilige Schrift.
In het hoofdstuk over de verkiezing noemt Bremmer het een winst, dat we meer dan vroeger oog hebben voor de gedachte van de verkiezing in Christus. Zit daar toch niet iets in van een accentverschil, zo u wilt een lichte verschuiving vergeleken met Calvijn en Dordt? Is er in de gereformeerde theologie zo'n harmonisch evenwicht de eeuwen door of liggen er ook spanningen in deze traditie?
Met Bremmer willen we blijven spreken van de actualiteit van de gereformeerde theologie. Ik vraag me dan wel af of je als je spreekt over de verkiezing voorbij kunt gaan aan Israël. Ik denk aan wat door Graafland, Brienen e.a. in dat opzicht geschreven is over Israël en de gereformeerde traditie. Hoe komt het gesprek met de vaderen er uit te zien als het Oude Testament en Israëls toekomst in de belijdenis van de verkiezing betrekt?
In ongeveer honderd bladzijden moet men keuzes maken. Ook in de schets van de moderne theologie. Bremmer geeft een voortreffelijk exposé in eenvoudige bewoordingen, maar blijft voor mijn gevoel toch wat hangen in de actualiteit van de zestiger jaren. Pannenberg, Marquardt, de feministische theologie, Küng komen nauwelijks in beeld. Wat Sölle betreft, ook zij heeft na haar eerste boek nogal wat ontwikkelingen doorgemaakt. Een vraag is voor mij ook of de tekening van Bonhoeffer niet bepaald wordt door de Bonhoefferinterpretatie van de zestiger jaren die zoals door Huntemann e.a. is aangetoond toch geen recht doet aan de Bonhoeffer.
De keus van de thema's stelt zeker centrale vragen aan de orde, al blijf ik het jammer vinden dat Bremmer niet is ingegaan op de vragen rondom de verzoening en de vragen rondom de uniciteit van Christus. Juist hier staat de gereformeerde theologie voor de uitdaging haar actualiteit te laten zien en heeft ze m.i. belangrijke dingen te zeggen.
En wat het hoofdstuk over 'verbond en kerk' betreft, met vreugde nam ik kennis van wat Bremmer schrijft over Hoedemaker. Ik vraag me alleen af of het oecumenisch perspectief waar Bremmer voor pleit niet wat blijft steken in een vereniging van alle gereformeerde belijders binnen en buiten de Herv. Kerk. Hoe rijmt zich dat met de brede visie van Calvijn en de katholiciteitsgedachte van Bavinck, waar Bremmer zo waarderend over schrijft. Mijn vragen mogen de auteurs een bewijs zijn met hoeveel aandacht ik zijn boek gelezen heb. Het zijn vragen die in een stuk gezamenlijke bezinning doordacht dienen te worden. Het is de verdienste van dit boek dat het laat zien dat de gereformeerde theologie nog lang niet 'uitgediend' is, maar voluit bij de tijd kan zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen