Een Hollandse kerk overzee

Tijdens mijn rondreis langs zendingsgenootschappen, zendingskerken en uit het zendingswerk voortgekomen nationale kerken in o.a. Brazilië, wilde ik ook graag een indruk krijgen van een kerk in een Hollandse 'kolonie'. Ds. Heslinga stond mij op het vliegveld van Curitiba (de hoofdstad van de welvarende zuidelijke provincie Paraná) op te wachten om me vervolgens mee te nemen naar Castrolanda. Castrolanda ligt vlakbij het stadje Castro, zo'n twee-en-een-half uur van Curitiba vandaan. Vlakbij Castro streken zo'n vijftig Hollandse kolonistenfamilies neer, voornamelijk uit Drente en noord Overijssel. Castro-Holanda werd Castrolanda. Iets eerder ligt Carambeí. Daar kwamen de eerste Hollanders al in het begin van deze eeuw. Het boeide mij enorm iets over het begin van deze Hollandse nederzettingen te lezen. Er bestaan boeken over Carambeí en Castrolanda. Het begin is verre van makkelijk geweest. Zeer hard moest er gewerkt worden met vaak weinig resultaat. Welke Hollander rekent er nu bijvoorbeeld met een sprinkhanenplaag? Opvallend is de rol die het geloof gespeeld heeft in de kinderrijke kolonistenfamilies. De meeste waren gereformeerd, sommige christelijk gereformeerd. Het 'luctor et emergo' (ik worstel en kom boven) was verstrengeld met een calvinistische geloofsbeleving en levenswijze. Zeker de eerste groepen kolonisten hadden weinig te verliezen: in Nederland was er geen toekomst voor hen in de crisisjaren.
Maar toch: er is moed voor nodig om in den vreemde opnieuw te beginnen. Tussen haakjes: ik moet nogal eens denken aan de jongeren die weg willen uit Peru, omdat er hier geen toekomst is voor hen. Met dit verschil dat ze geen land vinden waar ze welkom zijn. Brazilië zag wat in de Hollanders met hun kennis van veeteelt, akkerbouw en techniek. Ze mochten hun koeien en machines op de boot meenemen! Wat ze óók meenamen overzee is hun geloofsovertuiging. De pastorale zorg is pas later gekomen. Het had eigenlijk vroeger gemoeten. Er ontstond een gereformeerde kerk overzee. Nu beroept de Igreja Evangelica Reformada (IER), naast de in Brazilië opgeleide predikanten, nog geregeld predikanten uit Nederland. Dat kan een gereformeerd predikant zijn, een vrijgemaakt gereformeerde of een christelijk gereformeerde. Het is opvallend dat de lER-kerken, evenals andere emigrantenkerken in Canada en de V.S., behoudender zijn en orthodoxer dan de huidige Gereformeerde Kerken (syn.) in Nederland.
De tijd lijkt enigszins stil gestaan te hebben als het gaat om het kerkelijk leven. Ze hebben niet de ontwikkelingen en de discussies meegemaakt die de Gereformeerde Kerken in Nederland meemaakten.
Weer een bewijs hoezeer de situatie (de context) de kerk beïnvloedt. We rijden langs Carambeí. Op een bord langs de kant van de weg staat: 'Fazenda Foppe Dijkstra' (boerderij van F.D.). Grote boerderijen zijn het nu (vijftig hectare is het minimum en vijftienhonderd hectare het maximum). Er is goed geboerd! Er zijn goed functionerende coöperaties (in Brazilië een wonder) voor de melk ('Batavo', met als herken­ningsplaatje het Hollandse melkmeisje) en de soya-verwerking.
In Castrolanda is ook een prachtige kerk gebouwd (met een van de weinige pijporgels die Brazilië rijk is), een pastorie, begraafplaats (ook emigranten zijn stervelingen) en een gemeenschapshuis met zwembad en tennisbaan. Holland in Brazilië! Eerlijk gezegd was ik trots op mijn land(genoten). Een Hollands nationalisme bloeide weer in mij op. De liefde voor het boerenleven ook, toen ik boer Kassies bezocht. Wat mij blijvend bezighoudt zijn de verschillen tussen onze Peruaanse kerken, die wij trachten te planten en deze overgeplante Hollandse kerk in Brazilië.
De taal is natuurlijk een belangrijk punt. De meeste kerkdiensten in Castrolanda zijn nog in het Hollands, maar het Portugees in de jongste generaties rukt op. Er zijn nogal wat gemengde huwelijken in dubbel opzicht: w.b. ras en godsdienst. Dat is een van de tekenen van de erosie van binnenuit. Een andere reden is de invloed van 'het goedgeboerd hebben'. Het is moeilijk om de God van de eerste generatie emigranten niet te vergeten en om niet in ondankbaarheid te vervallen door b.v. te denken dat je er toch maar hard voor geploeterd hebt. Ook laat het pils zich in het warme Brazilië goed smaken. En Hollandse boerenjongens kunnen er heel wat op! Positief is dat de gemeente in Castrolanda ontdekt heeft dat het van (over)levensbelang voor haar is om te evangeliseren onder de Brazilianen, en om evangelisten aan te stellen en te helpen betalen om kerkdiensten in het Portugees te houden. Als er geen nieuw-bekeerden bijkomen in een gemeente wordt ze te gesloten. Een uitdaging is ook hoe kerk te zijn als het hele dorp nominaal gezien in ieder geval bij de kerk hoort. Hoe voorkom je dat je niet veel meer wordt dan een sociale club, die voor de geestelijke omlijsting van het leven zorgt? Het is moeilijker om er predikant te zijn dan het op het eerste romantische gezicht lijkt!
Het lijkt me goed dat wij in Nederland wat meer oog en hart krijgen voor deze emigrantenkerken met hun toch wel eigensoortige problematiek. Er zitten nogal wat leerpunten in voor ons kerkzijn en onze manier van zending bedrijven. De spanning tussen het open en gesloten kerk-zijn bijvoorbeeld, en het talenprobleem en de integratie tussen verschillende bevolkingsgroepen of klassen. Sommige missiologen pleiten ervoor dat bijvoorbeeld Kaapverdianen in Rotterdam toch vooral kerkdiensten moeten blijven houden in eigen taal, want de eigen identiteit is zo belangrijk, terwijl ze weinig goeds weten te zeggen van een overzeese Hollandse kerk. Dan meten ze met twee maten.
Ik wens de gemeente van Castrolanda de (kritische) nabijheid toe van de Heilige Geest om zo goed mogelijk een gereformeerde en wervende kerk te zijn in Brazilië.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen