Godsdienstonderwijs op de openbare basisschool (3)

Doelstellingen
Over de doelstelling van het godsdienstonderwijs zijn de meningen nogal verdeeld. Je zou kunnen zeggen dat die meningen zich bewegen tussen twee uitersten. Het ene uiterste is: godsdienstonderwijs is pure informatie over bijbel en geloof. Het andere uiterste is: godsdienstonderwijs is kinderen voor de geloofskeus plaatsen. In het eerste geval worden kinderen vrijgelaten, hoe zij staan tegenover de bijbelse boodschap. In het tweede geval wordt er aangestuurd op een geloofskeuze.
Deze beide meningen zijn nogal extreem. Ze komen niet zoveel voor. Zoals gezegd bevinden zich de meeste meningen ergens tussen die twee uitersten in.
In de enquête, die we als werkgroep van de HGJB hielden denkt een kleine minderheid (20%) aan evangelisatie zonder meer. Ongeveer een gelijk aantal denkt aan pure informatie, ook al omdat er naar hun mening anders moeilijkheden kunnen ontstaan met de schoolleiding.
De meesten echter zoeken het in de richting van informatie over de bijbel met een evangelisatorische spits.
De Kerkorde van 1951 spreekt over de kerstening van het onderwijs als een taak van de kerk. Deze formulering past geheel in het raam van het apostolaire elan van de kerk vlak na de oorlog.
Het godsdienstonderwijs op de openbare basisschool paste met name in dit raam. Er zou een uitstraling van uit moeten gaan naar het geheel van de school.
In de onlangs verschenen bundel Huiswerk voor de Kerk, Discussie over de Nederlandse Hervormde Kerk en het Onderwijs, wordt deze doelstelling van alle kanten belicht en ook betwist. Zo schrijft dr. A. v.d. Beek dat deze kersteningsdrang typerend is voor de euforie van de kerk van de naoorlogse jaren en veel te hoge pretenties heeft. Niet alleen praktisch gezien is deze kersteningsgedachte onjuist, maar ook principieel. Het maakt de afstand tussen onze werkelijkheid en het koninkrijk van God te klein. (p. 10)
Hij bedoelt daarmee dat de kerk te veel wil als zij de maatschappij wil kerstenen. Dat ligt niet in haar vermogen. Ze moet dat niet willen.
In een eveneens onlangs verschenen brochure van de raad voor de educatie, sectie godsdienstonderwijs op de openbare basisschool, wordt niet expliciet ingegaan op de doelstelling. Gesteld wordt dat het in het godsdienstonderwijs gaat om godsdienstige vragen en antwoorden die bijbel en kerk daaraan verbinden, hierbij rekening houdend met de leef- en belevingswereld van de leerlingen.
De vereniging voor Christen-zijn en Open­baar Onderwijs, De V.C.O.O., formuleert meer inhoudelijk. Het gaat er volgens haar om kinderen in aanraking te brengen met de bijbel en het Evangelie en daarin om de ontdekking van de waarden en normen ervan in verbondenheid met de cultuur, taal en samenleving, alsook het bevorderen van de geestelijke vorming van de kinderen.

Onze doelstelling
Naar het gevoel van onze werkgroep gaat het bij de doelstelling niet zozeer om een keus tussen informatie of evangelisatie, om de eenvoudige reden dat informatie nooit los van de levensovertuiging van de persoon die de godsdienstlessen geeft, bestaan kan.
De catecheet is een christen die dit werk vanuit de kerk doet. Ook al zal hij een heel brede invulling geven van de 'kersteningsgedachte' en niet denken aan het zieleheil van de kinderen, dan nog heeft de informatie een apostolaire kant.
Iemand in de enquête schreef— enigszins aangescherpt —: informatie over Jezus is per definitie evangelisatie.
Nu zullen degenen, die kopschuw zijn voor een christelijke expansiedrift in een pluriforme school dit niet nazeggen en nog minder nadoen. Het is principieel gezien naar ons geval toch wel waar.
Alleen al het feit dat je als kerk naar de school toegaat met de bijbel onder de arm om kinderen daarmee bekend te maken, is — hoe je het wendt of keert — een apostolaire daad.
Daarom zou je best kunnen zeggen dat het godsdienstonderwijs tot het takenpakket van de IZB behoort.
Als werkgroep hebben we zelfde volgende doelstelling geformuleerd:
1. Godsdienstonderwijs op de openbare basisschool wil kinderen in aanraking brengen met de bijbel en hen vertrouwd maken met de inhoud en de uitwerking ervan, rekeninghoudend met het karakter van het openbaar onderwijs.
2. De Bijbel heeft als Centrum Jezus Christus, Redder en Heer van ons leven.
3. Dit onderwijs raakt niet alleen de verhouding tot God en de naaste, maar ook de verschijnselen die zich voordoen in onze cultuur, taalwereld en samenleving.'
We lichten enkele punten nader toe.
1. Het gaat in het godsdienstonderwijs om informatie. Maar informatie van een bepaald soort. Informatie over het Woord van God, waarvan Jezus Christus het centrum is.
Omdat het om een Levende Persoon gaat, wiens eigendom de catecheet is, c.q. dient te zijn, is alle informatie omtrent de bijbel en Jezus nooit waardenvrij. De catecheet hoopt als iemand die Christus kennen mag dat ook andere mensen, in dit geval kinderen, Christus mogen leren kennen.
Hij is bewogen met hun eeuwig heil.
2. De informatie vindt plaats in een instelling voor openbaar onderwijs. Daar moet je rekening mee houden. Iemand die godsdienstonderwijs geeft op een openbare school veronderstelt meestal te veel aan voorkennis en te weinig aan vooroordelen en verkeerde denkbeelden ten aanzien van bijbel en geloof.
We moeten ons ook realiseren dat elk kind een kind in bepaalde verbanden is. Het kind is maar geen los individu, dat we met Jezus in aanraking brengen. Het is een deel van het gezin, de familie, de buurt, de schoolklas. We moeten het kind niet isoleren van die relaties.
Daarom wordt de aard van apostolaire informatie gekenmerkt door twee trefwoorden: nabijheid en distantie.
Nabijheid: de catecheet probeert zo dicht mogelijk aan te sluiten bij het kind en zijn belevingswereld. Hij/zij probeert Jezus dicht bij deze kinderwereld te brengen.
Maar tegelijk betracht Hij distantie. Hij dringt niet op, maar respecteert het opvoedingsklimaat van het kind.
Voor de houding ten aanzien van de schoolleiding betekent dit dat de catecheet aanwerkt op een goede verstandhouding. Het vertrouwen ziet te winnen en probeert met wijsheid en bescheidenheid een plaats in het schoolteam te krijgen.

De weg naar de doelstelling
De vraag die nu opkomt is: hoe kunnen we proberen dit doel te bereiken?
In de enquête bleek dat de meeste catecheten dat proberen door het vertellen van bijbelverhalen. Met bidden en danken is men voorzichtig. Onze indruk is dat dat inderdaad terecht is. In de ene klas kan het wel, maar in de andere niet.
Bijbelverhalen vertellen is daarom zo'n uitstekend middel, omdat het de twee trefwoorden: nabijheid en distantie in zich bergt.
Het verhaal heeft iets affectiefs en is een gebeuren dicht bij het kind.
Tegelijk zit er in een verhaal een zeker distantie. Het kind behoudt een ruimte, waarin het zijn houding tegenover het verhaal bepalen kan. Ongeveer zoals dat met de gelijkenissen van Jezus ook het geval was. Die ruimte is nodig.
Luther zei al: men kan geen kind dwingen tot het geloof. Wat het materiaal betreft is er wel het één en ander te koop. Een methode die nog al eens gebruikt wordt is: De bijbel op school. Toch is het nadeel van deze methode dat hij als het om verwerking gaat, verouderd is.
Er is eigenlijk een gebrek aan bijbelgetrouw materiaal dat up tot date is.
Onze werkgroep onderzoekt momenteel de mogelijkheid om een serie verhalen tot stand te brengen door de kinderbijbelklub – mappen van De Windroos om te werken.
Wie weet, kunnen we daar catecheten een dienst mee bewijzen bij het verwezenlijken van de doelstelling.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen