Gereformeerd Belijden in 'Die Neue Bundesländer'

Hoewel de voormalige DDR in oppervlakte vele malen groter is dan ons land, telt de bevolking in dit nieuwe gebied van de Bondsrepubliek Duitsland slechts 17 miljoen inwoners. Van de bevolking is 46% (7,7 miljoen) protestant en 7% katholiek. Slechts 16.000 protestanten behoren tot kerken met de Gereformeerde belijdenis. De overigen zijn Luthers of behoren tot één van de vrije gemeenten.
De situatie van de Gereformeerden in de voormalige DDR ziet er op dit moment als volgt uit: Allereerst zijn er een aantal Freie Reformierte Gemeinden (Mecklenburg, Sachsen, 5 predikantsplaatsen). Financieel bedruipen deze gemeenten zichzelf. Ze leunen tegen de West-Duitse Reformierte Kirche van Bayern aan. Vervolgens vinden we een aantal gemeenten in de Kerkprovincie Sachsen (6 predikantsplaatsen) en tenslotte de grootste groep in de Kerkprovincie Berlin-Brandenburg (2 ringen en 14 predikantsplaatsen). De vaak kleine gemeenten liggen dus verspreid over heel het voormalig Oost Duitse gebied.
Wanneer we alles overzien vormen de Gereformeerden een minderheid.
Dat is echter nooit anders geweest. Deze gemeenten zijn namelijk gevormd uit vluchtelingen, die zo'n 300 jaar geleden en daarna omwille van hun geloof hun vaderland moesten verlaten en hier een wijkplaats vonden. Zij kwamen uit Frankrijk, Schotland, Polen, Bohemen, Zwitserland, Nederland en de Pfalz (Onze eigen Heidelberger Catechismus komt daar vandaan. Deze werd voor gebruik in de vluchtelingengemeente te Frankenthal door de predikant Petrus Dathenus in het Nederlands vertaald!).
Al deze gemeenten maken deel uit van het 'Reformiertes Generalkonvent', dat in 1971 ontstaan is, omdat men zich onder druk van het oude regime moest losmaken van de 'Reformierter Bund' in de Bondsrepubliek. Inmiddels zijn deze contacten weer hersteld, maar niet zodanig dat dit Generalkonvent weer in de Bond is opgegaan. Er is voorlopig nog een eigen overkoepelende organisatie.
Men heeft in de stormachtige ontwikkelingen van na de 'Omwenteling' namelijk het gevoel door de voornamelijk Lutherse Westduitse Kerk eenvoudigweg overspoeld te worden. Deze spanning is duidelijk merkbaar. Economische factoren worden op dit moment ook bepalend voor het kerkelijke leven. Vooral in het beroepingswerk wordt dit duidelijk. Bij emeritaat of vertrek van een predikant komt van hogerhand geen toestemming voor kleinere gemeenten een predikant te beroepen. Voor de speciale positie van de Gereformeerde minderheid zal naar gevreesd wordt weinig oog zijn.
Voorzitter van het Reformiertes Generalkonvent is op het moment Pfarrer Horst Greulich. Hij is predikant van de Reformierte Gemeinde in Berlijn Köpenick, een stadsdeel gelegen in het Zuid-Oostelijk deel van Berlijn. Deze gemeente vergadert in de Schlosskirche, nabij het prachtige slot. Op korte afstand daarvan bevindt zich ook het gemeentecentrum, waar de kerkelijke activiteiten plaatsvinden.
Ds. M. Aangeenbrug en ondergetekende bezochten Pfarrer Greulich woensdag 22 april j.l. We hadden met hem een gesprek over de situatie van deze kleine Gereformeerde minderheid.
Hij vertelde ons, dat het leven in een minderheidspositie voor hen niet nieuw is. Men heeft in feite altijd al in zo'n situatie geleefd, omdat de overheid steeds een ander geloof was toegedaan. Daarom waren de leden van deze gerneenten steeds op elkaar aangewezen. De plaatselijke gemeente was genoodzaakt tot zelfstandig handelen. Ook vandaag kennen de gemeenten nauwelijks rand-kerkelijkheid. Want als nieuw ingekomenen niet opgeven, dat men bij de Reformierte Gemeinde gerekend wil worden behoort men automatisch tot de plaatselijke Evangelische (= Lutherische) Kirche.
Degenen, die tot deze gemeenten behoren hebben dus een duidelijke keuze gemaakt. Men is welbewust Gereformeerd! De gemeenteleden proberen in hun dagelijks leven de roeping van het Evangelie ernstig te nemen en tegelijkertijd met het Evangelie naar buiten te treden in de samenleving. Men vormt als minderheid niet een gesloten groep, die in zichzelf gekeerd is. Zo heeft men in het nabije verleden bij 'Die Wende' een actieve rol gespeeld. De gemeente in Leipzig opende bij de demonstraties haar kerkdeuren om een wijkplaats te geven aan de demonstranten en voor het vredesgebed. Het Neues Forum en de Sociaaldemocraten konden er bij elkaar komen.
Ook in het gemeentecentrum van Köpenick is dat gebeurd. Pfarrer Horst Greulich is zelf 'moderator' (voorzitter) geweest bij de Ronde Tafel gesprekken, die in het gemeentecentrum hebben plaatsgevonden.
De opleiding van de predikanten geschiedt aan de Universiteit Halle-Wittenberg. Men heeft daar een docent in de Gereformeerde Theologie (dogmatiek) dr. Michael Beintker. Een vorm, die enigszins te vergelijken is met het buitengewoon hoogleraarschap van prof. dr. C. Graafland. Men heeft de hartelijke wens dat het nog eens komt tot een echte leerstoel voor de Gereformeerde Theologie. Verder spelen in het doorgeven van de Gereformeerde Theologie twee tijdschriften een rol, namelijk 'Frieden und Freiheit' en 'Hugenottenkirche'.
In gemeenten zelf is nog steeds de Heidelberger Catechismus in gebruik bij het onderricht aan de catechisanten. Ook wordt er nog uit gepreekt of wordt de Heidelberger gebruikt bij het belijden van het geloof in de eredienst.
Opmerkelijk is het te horen uit de mond van Pfarrer Greulich, dat de Gereformeerden in het voormalige Oost Duitsland principieel tegen het vervullen van de militaire dienstplicht zijn. Dit is voor deze gemeenten een zaak van belijden. Dat heeft alles te maken met het nabije en verre verleden. Men is de tijd van het Derde Rijk niet vergeten. Ook veertig jaar communistische onderdrukking hebben hun sporen nagelaten. Men wil eenvoudig niets meer met (oorlogs)geweld te doen hebben. Het verleden drukt als een onverwerkte last op het leven. De gemeenteleden hebben in het nabije verleden in velerlei opzicht een bewuste keuze moeten doen. Het is niet voor niets, dat gesproken wordt over 'Bewuste Christen'. Hiermee worden Christenen aangeduid, die welbewust hun standpunt bepaald hebben tegenover het voormalige regime en vanwege de roeping van het Evangelie bijvoorbeeld welbewust afzagen van een hogere scholing of universitaire vorming. Hierbij was men genoodzaakt het ingenomen standpunt vanuit de Bijbel te onderbouwen. Kortom: De Bijbel was en is daadwerkelijk richtsnoer voor het leven. Met louter uiterlijke vormen kwam men onder het oude regime niet uit. Iets wat trouwens bij Christenen in het Oosten van Duitsland steeds opvalt! Juist hierom is het vruchtbaar deze Christenen te ontmoeten en met hen in gesprek te komen. Een ontmoeting met deze mede-broeders en zusters is steeds verrijkend voor het eigen geloofsleven. Te meer, daar er met deze gemeenten historische banden liggen vanuit het verleden.
Nu ook onder ons meerderen hun vakantie gaan doorbrengen in de voormalige DDR is het goed deze broeders en zusters op te zoeken opdat zij ervaren, dat het Gereformeerde Belijden niet ophoudt bij de voormalige grenzen van de DDR. We willen u aanraden te proberen wanneer u ter plaatse bent of uw vakantie daar doorbrengt deze gemeenten op te zoeken en daar niet alleen een dienst mee te maken, maar ook met de broeders en zusters in gesprek te gaan. Zij stellen deze contacten zeer op prijs en ervaren dat als een bemoediging in de huidige nog steeds moeilijke situatie waarin het leven in de Neue Bundesländer zich economisch en anderszins nog steeds bevindt.
Naast de gemeente in Berlijn-Köpenick zijn er gemeenten in o.a. Leipzig, Dresden, Meissen, Magdeburg, Brandenburg, Schwerin en Rostock. Wanneer u de voormalige DDR bezoekt, kunt u voor het adres en nadere gegevens bellen of schrijven naar Pfr. Horst Greulich, Freiheit 14, O-1170 Berlijn/Köpenick, tel 09 37 2 6572932.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen