Torenspitsen-Gemeenteflitsen

OLDEBROEK
De officiële benaming van de Dorpskerk in Oldebroek is Sint Lambertuskerk. Uit de naamgeving blijkt, dat we te maken hebben met een van oorsprong rooms katholieke kerk.

Historie
De oorspronkelijke kerk was een rechthoekig gebouw. Hiervan zijn de toren en koorgedeelte nog als zodanig aanwezig. In de latere jaren is het middenschip tussen de toren en het koor uitgebouwd. Daardoor is de oorspronkelijke vorm verloren gegaan. De muren, die hiervoor zijn weggebroken, zijn voorzien geweest van muurschilderingen.
Omtrent het bouwjaar van de kerk lopen de meningen uiteen. In het rapport van de Gelderse Archeologische Commissie wordt o.a. het volgende vermeld: het torengedeelte dateert uit de 14e eeuw. Het koor is uit de 15e, terwijl de aan het koor gebouwde sacristie uit de 16e eeuw zou zijn. In de oorlog van 1629 is de kerk door brand geteisterd. Voor het herstel van de schade is een bedrag van ƒ 225,– ontvangen.
De genoemde uitbreiding van de kerk is in 1866 uitgevoerd. Aan het middenschip wordt dan een noord- en zuidbeuk toegevoegd en het dak van dit gedeelte verhoogd. Het koor wordt dan aan de kerk onttrokken. De verbouwing geeft weliswaar meer plaatsruimte, maar de kerk is er in architectonisch opzicht niet mooier van geworden.
In 1922 wordt het koor weer aan de kerk toegevoegd en krijgt de sacristie weer een passende bestemming. In 1965/66 wordt een algehele restauratie uitgevoerd. Op 14 oktober '66 wordt de kerk tijdens een feestelijke kerkdienst weer in gebruik genomen.

Naamgeving
Indertijd is door de r.k. geestelijkheid de kerk gewijd aan de heilig verklaarde martelaar Lambertus. Deze geestelijke, die in de 17e eeuw in Maastricht was geboren, is in zijn geboorteplaats 40 jaar bisschop geweest. Nadat Lambertus is vermoord, werd hij heilig verklaard. Door de oude r.k. kerk wordt 17 september aangehouden als gedenkdag van St. Lambertus.
Het voormalige gilde van wolwevers in Oldebroek e.o. had indertijd Sint Lambertus als zijn schutspatroon aangenomen. Hieruit kan worden verklaard, waarom de jaarlijkse schapenmarkt, volgens traditie, nog steeds gehouden wordt op de woensdag voorafgaande aan de gedenkdag van St. Lambertus, 17 september. Deze traditionele schapenmarkt wordt jaarlijks door velen be­zocht. Oud-Oldebroekers bezoeken die dag hun familie.

Toren en klok
De in de 14e eeuw gebouwde toren heeft in het torenportaal een koepelvormig gewelf van oorspronkelijk rode baksteen. Dit gewelf is bij de restauratie van 1965 op advies van Monumentenzorg wit bekalkt.
In 1635 is in de toren een klok geplaatst. Deze klok is op last van de bezetters op 8 februari 1943 afgevoerd. Dit soort klokken werd tot oorlogstuig omgesmolten.
De huidige klok is op 14 november 1947 geplaatst. Haar gewicht is 1350 kg. De klok is van het volgende opschrift voorzien: 'Nederlandse Hervormde Kerk Oldebroek. In plaats van de in 1943 door de Duitsers geroofde klok ben ik Anno 1947 geplaatst. Hoort mijn stem. De levenden roep ik. De doden beween ik.'
De klok wordt geluid bij de aanvang van de kerkdiensten, bij het zgn. 'overluiden' bij overlijden en bij begrafenissen.
Aan weerszijden van de toren bevinden zich gewelven. In de oorlogstijd hebben deze dienst gedaan als schuilplaats voor joden, onderduikers en geallieerde piloten.
In vroegere tijden werd het open gedeelte van de toren benut als uitkijkpost. Bij een dreigende overstroming (vanuit de voormalige Zuiderzee) werd in dit gedeelte de zgn. stormlantaarn gehangen, om de mensen te waarschuwen voor het dreigende water.

Orgel
Het 1e orgel is in 1750 geplaatst. Bij deze aanschaf is er nog geld over geweest. Hier­voor heeft men in 1753 drie beelden aangeschaft en op het orgel geplaatst. In 1975 zijn deze beelden in het torenportaal geplaatst. Rond 1925 wordt het orgel verkocht naar Kolhorn. (Als ik goed ben ingelicht, is dit orgel medio 1990 vanuit Kolhorn verkocht naar de Herv. Gemeente van Heemskerk, om als 2e orgel dienst te doen). Door het kerkbestuur is nl. bij de fa. Dekkers in Goes een nieuw elektrisch bediend orgel aangekocht. Dit is een tweeklaviers orgel met vol pedaal. De aankoop blijkt geen succes te zijn. In 1968 besluit het kerkbestuur dit orgel weg te doen. De fa. Flentrop uit Zaandam krijgt de opdracht om een nieuw orgel te bouwen. Dit wordt een klassiek mechanisch orgel met 3 klavieren, vol pedaal. Dit 31 stemmen tellend orgel is in december 1970 in gebruik genomen.

Kerkinterieur
Tijdens de restauratie van 1965/66 zijn de oude banken, de zgn. kaphokken en de stoelen uit het middenschip afgevoerd.
In de kerk zelf zijn eikenhouten banken geplaatst, in het koorgedeelte zijn stoelen geplaatst. Het bankenbestand kan aan 750 personen een zitplaats geven. Door het bijzetten van stoelen en het inschakelen van het koorgedeelte kan het aantal zitplaatsen tot ca. 1100 worden opgevoerd.
De gangpaden in de kerk zijn gemaakt van gele straatklinkers, daterend uit 1862. In de paden zijn deze gelegd in combinatie met zwarte hardstenen tegels.
Er is ook een aantal grafzerken in de gangpaden en in de vloeren van het koor en torenportaal verwerkt.
Naast de trap van de preekstoel (geplaatst in 1750) ligt een grafzerk van de familie Joncker von Fürstenbeck. Deze persoon is rechter geweest in de gewesten van Oldebroek. Deze fraaie zerk is in 8 vakken ingedeeld, het familiewapen is op deze zerk aangebracht. Als jaartal staat 1618 aangegeven.
In de Napoleontische tijd zijn op last van de Franse overheid van een aantal grafzerken de opschriften en/of afbeeldingen eraf geslepen. Behoudens een bijzetting in een familiegraf mocht er nadien in de kerk niet meer begraven worden.
Het koorgedeelte wordt bij volle kerkdiensten en voor trouwdiensten gebruikt.

E. Boeve
pres. kerkvoogd

(Veel gegevens zijn afkomstig uit het boekje geschreven door G. Wentzel 'De geschiedenis van een Veluwse Dorpskerk', uitgegeven in 1971).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen