Torenspitsen-Gemeenteflitsen

VALBURG
Wanneer je het Valburgse kerkje binnengaat, onderga je onwillekeurig de invloed van dit eeuwenoude Romaanse kerkgebouw, met zijn Gotisch koor. Want hoewel alles binnen even sober is, op het kale af, gaat er toch een zekere wijding van uit. Een invloed, waar je je moeilijk aan kunt onttrekken. Vooral ook, als je je realiseert, hoe het voorgeslacht met de geringe middelen, die ten dienste stonden, zich ingezet heeft om dit Godshuis te stichten. Een Godshuis, waarin vele generaties naar de prediking geluisterd hebben. Hun hart voor God hebben uitgestort. In zorg, nood en aanvechting Hem gebeden en voor ontvangen uitredding Hem gedankt hebben.
Zo dwalen de gedachten onwillekeurig naar de tijd, waarin dat voorgeslacht leefde. Hoe was het toen? En hoe is deze kerk er gekomen?
Het dorp Valburg ligt op een grote zgn. pleistocene opduiking, een zanderige bult, temidden van stroomrug- en komgronden. De dijken werden pas na de 11e eeuw aangelegd. Daarvóór liepen verschillende stroomdraden door de Over-Betuwe. De hoge plaatsen waren voor de Romeinse tijd reeds bewoond en waren doorgaans verbonden door deze waterwegen. Vermoedelijk heeft één zo'n water, de Aam, komend vanuit Elst, Valburg een verbinding gegeven met de Rijn.
Toen in de 11e en 12e eeuw de eenvoudige houten kerkjes vervangen werden, gebruikte men daarvoor tufsteen. Tufsteen, dat via de Rijn, met vlotten die maar voor één reis gebruikt konden worden (alleen stroomafwaarts) werd aangevoerd. Tufsteen is een vulkanisch gesteente, waarvan de dichtstbijzijnde vindplaats in de Eifel, nabij Koblenz ligt.
Na het jaar 1200 werd baksteen uit eigen streek gebruikt. Beide soorten steen zijn aan het Valburgse kerkgebouw te vinden.
De Over-Betuwe was vanouds een soort monnikenland. Beroemde Duitse en Franse abdijen hadden hier de beste landbouwgronden in bezit. In een oorkonde van een Duits klooster komen we in 793 Valburg tegen als Falburg Marca. Iets eerder, in 690 komt Werenfridus vanuit Ierland naar 'de lage landen' en vestigt zich te Eist, van waaruit hij kerstenend werkt in de Over-Betuwe. Daardoor vinden we ook in Valburg reeds omstreeks de 8e eeuw een groep christenen. Waarschijnlijk dateert het eerste houten kerkje van Valburg uit die tijd. In de 11e eeuw verrees een Romaans tufstenen kerkje, ongeveer 2.50 m smaller dan het huidige kerkschip, met dezelfde lengte en een verdedigingstoren.
Door bouw c.q. her- en verbouw is uiteindelijk een kerkgebouw ontstaan, dat gevormd wordt door toren, kerkschip en koor met een aangebouwde noord- en zuidkapel. Pas begin 16e eeuw is de verbouw, door overwelving van het koor, voltooid. Rond 1858 volgde nogmaals een verbouwing en aanpassing. De toren werd twee meter verhoogd, het koor kreeg een gestuct tongewelf en zowel binnen als buiten werd de kerk van een witte pleisterlaag voorzien. Deze pleisterlaag is als onderdeel van de restauratie weer verwijderd.
De Parochie Valburg komt voor 't eerst voor in de akte van grondoverdracht in 1322. In 1387 wordt Hugo Vuystinck (voorzitter van het kapittel van kanunniken te Eist) patroon van de kerk van 'Valburch'. In die tijd is Petrus van Mazelant hier pastoor. De kerk komt voor op de kerkelijst van 1395 van de Dom van Utrecht en is gewijd aan Jacobus de Meerdere. Volgens rekeningen uit 1480 was de H. Christoffel de beschermheilige. Hij werd vereerd in de zuidkapel (de tegenwoordige consistoriekamer), gesticht door de Ingen Nulandts, heren van Valburg.
De reformatie kwam hier rond 1582 langzaam op gang. Niet allen gingen echter over. Vanuit het Kleefse gebied werden de oude gebruiken levend gehouden. In 1802 werd dan ook een nieuwe kerk ingewijd, terwijl de huidige R.K. kerk dateert uit 1886.
De eerste predikant van Valburg, in 1601 als proponent beroepen, was B. Hydoreüs. In 1602 vertrok hij naar Heteren. De rij van predikanten, die Valburg in de loop der jaren gediend hebben, kwam door mijn komst hier op 22.
Gedurende de jaren 1968-1971 heeft de kerk een grondige restauratiebeurt gehad. Daarbij is hij weer zoveel mogelijk in de oorspronkelijke staat teruggebracht. Bij deze restauratie zijn enkele altaarstenen en een fraaie vroeg-renaissance grafsteen gevonden, terwijl ook veel restanten van muurschilderingen te voorschijn kwamen, de oudste daterend uit de 13e eeuw.
Bij het bestuderen van deze muurschilderingen ontwaakt weer iets van het Middeleeuws religieuze leven. De bedoeling was immers om de gelovigen belangrijke gebeurtenissen uit de heilsgeschiedenis te laten zien. Of voorbeelden van heiligen voor te houden.
Duidelijk zichtbaar is een deel van St. Maarten, van Michaël en de weegschaal, terwijl b.v. in het koor ook de hele reeks apostelen is afgebeeld. De voor in het koor geplaatste preekstoel is uit 1600 en afkomstig uit Leeuwarden. Van het orgel, bij de restauratie geplaatst in de noordkapel, dateert het pijpwerk en de lade van 1750, terwijl de kast van oudere datum is.
In het koor bevindt zich een grote grafzerk met daaronder een grafkelder. Deze zerk is gehouwen uit Naamse steen en dateert uit 1558. Het draagt de gezamenlijke kwartierwapens van de familie Ingen Nulandt, Van Hackfort, Van Brakell, Van Brienen, Van Lent, De Cocq van Delwijnen, Hack en Te Water. De Ingen Nulandts waren bewoners van het in 1740 reeds verdwenen Huys tot Valborch.
Op de oude begraafplaats rondom de kerk zijn o.a. de stenen te zien van het geslacht De Hartog, bekende tabaksplanters, waarvan één tak bewoner was van 'De Mellard' en burgemeester van Valburg. Naast de machtige beuk bevindt zich het graf van de bekende predikant ds. W.J. Roskam Abbing, overleden in 1939.
Zo zijn de eeuwen over dit kerkgebouw heen gegaan. Veel veranderde, maar haar taak bleef dezelfde. Misschien is deze het beste gesymboliseerd door twee dingen. Allereerst door de haan op de toren, die daar staat als zinnebeeld van waakzaamheid. De waakzaamheid, waarmee de gemeente uit moet zien naar Christus' wederkomst. Het tweede is dat de kanselbijbel altijd open ligt. Op 28 mei 1971, bij de heropening van de kerk, werd deze 300-jarige bijbel de kerkeraad aangeboden. Hieruit mocht en mag nog gepredikt worden, tot lering en vermaning, tot opwekking en geloof. Zo is er een continuïteit door de eeuwen heen.
Wat vergaet, 't Woordt bestaet.
Voor bovenstaande heb ik dankbaar gebruik gemaakt van 'Enkele gegevens rondom een Romaans-Gothisch kerkgebouw', samengesteld door onze scriba, dhr. F. Hol.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen