Torenspitsen-Gemeenteflitsen

GARDEREN
Een van de blikvangers van Garderen, gelegen midden op de Veluwe, is haar toren, waarschijnlijk stammend uit de 14e eeuw. De toren ('de oude vierkante zware toren in Romaanschen stijl met nogen gemetseld en spitsen kop') was vroeger een blikvanger voor de schepen op de Zuiderzee. Het dorp zelf is al heel oud; de naam Wardlo van een bos in de omgeving van Garderen vormt waarschijnlijk de grondslag voor de naam Garderen. Oorspronkelijk was Garderen de hoofdplaats van de gemeente Barneveld. De kerk zelf is ook in die tijd gebouwd, maar omstreeks 1571 afgebrand. Vier jaar later gaf de bisschop van Deventer toestemming tot herbouw. T.t.v. dr. R. Altius (1662-1670) is de kerk vernieuwd, maar ook deze kerk is weer afgebroken en voor ƒ 13.299,04 is een nieuwe kerk gebouwd en 1859 door ds. Geselschap in gebruik genomen. In 1967 is het interieur vernieuwd en nog weer later is ook het orgel gerestaureerd. De koperen lezenaar met de oude Statenbijbel vermeldt het jaartal 1736. De oorspronkelijke kerk was gewijd aan de zgn. heilige Gangulphus, wiens levensgeschiedenis, naar de oude historie verhaalt, boeiend is.
Vlakbij de kerk ligt schaapherder Van Essen begraven. Hij was een groot vriend van het koninklijk huis en stierf op 83-jarige leeftijd op 25 febr. 1783. Op de grafsteen lezen we de naam van Koning Willem III en Prins Frederik der Nederlanden. Het graf symboliseert de drieslag van het Veluwse volk met het koninklijk huis en met name ook met de kerk. De kerk staat centraal, ook in overdrachtelijk opzicht. Ze is echt volkskerk; ze hoort erbij. Bijna alle begrafenissen worden geleid door de plaatselijke predikant. Bijna alle kinderen worden gedoopt, hoewel secularisatie en kerkelijke tucht hier verandering in brengen.
Voorts heeft het kerkelijk leven ook een streekfunctie vanwege de geestelijke 'ligging' van de gemeente, hoewel het Veluwse grensverkeer over en weer als normaal wordt ervaren; perforatie van gemeentegrenzen is al praktijk voor de kerkorde dit wettigde.
Zondag aan zondag wordt Gods Woord verkondigd in Garderen. Sinds een achttal jaren is dat driemaal per zondag; voorheen werd er een avonddienst extra in Stroe gehouden, maar de school werd te klein en de dienst werd naar de kerk verplaatst, hetgeen honderden kerkgangers meer per zondag opleverde. Garderen staat bekend als een orthodoxe gemeente; door de loop der jaren heen is dat zo gebleven. Bekende predikanten dienden de gemeente. We denken dan aan ds. Kievit, ds. Keek, ds. Van de Berg en ds. Van Dijk. Zes predikanten overleden tijdens hun ambtelijke bediening alhier, maar het Woord des Heeren bleef. De huidige predikant heeft de gemeente thans tweemaal gediend, gelijk eenmaal ook ds. Schoock tweemaal in Garderen was.
Verreweg de bekendste voorganger is Johannes Anastasius Veluanus, de door God begenadigde wederopgestane Veluwnaar. Hij werd bekend als pastoor, hoewel vice-curiet zijnde; bekend is het bekende eenvoudige boek over hem van de Veluwse schrijver Jac. Overeem; verschillende geschriften zijn aan hem gewijd als hervormer van de Veluwe; zo promoveerde in recente tijd dr. Morsink nog op een dissertatie aan Anastasius gewijd. Hij was van 1544-1550 in Garderen en was later in Bacharach. Bekend is zijn 'der leken wegwijzer'. Hij was afkomstig uit Stroe. Aan hem is een gedenksteen in de kerk van Garderen gewijd. Of hij volledig de 'leer van Dordt' voorstond, valt te betwijfelen. Wel is Garderen overgegaan tot de Reformatie. 'In Roomsche tijden hoorde het onder het dekenschap van Harderwijk', zo schreef men in 1733, en, zo gaat men verder, 'de parochiekerk had eene vikary' aan Maria toegewijd; maar de tijden veranderden door de genade Gods, zodat de historieschrijver in 1733 schrijft 'tegenwoordig wordt de kerk van dit dorp door een eigen Gereformeerd predikant bedient, staande onder de classis Neder-Veluwe'. De Heere bewaarde de gemeente bij deze leer. Naast de Hervormde kerk is er een gereformeerde kerk, waar men geen kontakten mee onderhoudt, terwijl er in het naburige Uddel twee gereformeerde gemeenten zijn, waartoe vele inwoners van Garderen, en Speuld, als ook van de buurtschappen De Beek en Meerveld behoren.
Het 600 zitplaatsen tellende kerkgebouw geeft plaats aan gemeenteleden uit drie dorpen die ressorteren onder een hervormde gemeente: Garderen, Speuld en Stroe. Sociologisch geeft dat verbrokkeling, omdat er geen kern is; alle drie dorpen hebben hun eigen basisschool en winkels. Daarbij komt dat de gemeente burgerlijk zowel onder Barneveld als onder Ermelo en onder Apeldoorn valt. Door de geografische afstand kent men elkaar nauwelijks; Nieuw Milligen en Drie behoren beide tot de gemeente. Om de leden telefonisch te bereiken zijn vijf verschillende kengetallen nodig! Dit heeft zijn negatieve weerslag ook t.a.v. het verenigingsleven. Thans wordt op twee plaatsen catechisatie gehouden, nl. in de school van Speuld en in het kerkelijk verenigingsgebouw De Rank, dat in 1991 in gebruik is genomen en ruimte biedt voor alle aktiviteiten, terwijl ook aula en opbaarruimte daarin aanwezig zijn; de begraafplaats van Garderen is ook kerkelijk eigendom. Sinds begin 1992 is gestart met een goed lopende kerkelijke bibliotheek voor de gehele gemeenschap.
Garderen is van boerendorp veranderd in een recreatiegemeente; van de recreanten woont slechts een klein percentage de kerkdiensten bij. Dat is zeer te betreuren, immers de recreatie (= herschepping) door Geest en Woord is toch hoogst noodzakelijk. De recreatie brengt veranderingen mee en de zondagsrust is grondig verstoord. Hoezeer de recreatie Garderen stempelt, blijkt wel uit het feit dat zelfs het Garderens volkslied opgesteld is door een pensiongast uit 1915; alleen het derde couplet kan de toets van Gods Woord en van de werkelijkheid doorstaan; we citeren dit derde couplet, dat ook past in het kader van dit artikel:
'O oude grijze toren,
door d'eeuwen al verweerd
Wat hebt gij vele stormen
en regen getrotseerd!
O erfstuk onzer vaderen
kunststuk van vroeger bouw
Gij zijt voor ons het teken
van 's Heeren goed' en trouw.
De gemeente behoorde tot de classis Har­derwijk en thans is ze ingedeeld in de classis Nijkerk en de ring Putten. De bevolking is een eenvoudige en trouwe bevolking; wat kerkelijk meeleeft, wenst een schriftuurlijk bevindelijke prediking in de lijn van de Heidelberger, waarin wet en Evangelie beide op hun plaats gesteld worden. Wie één is met de bevolking, weet zich daar gedragen door het volk en mag er zich thuis voelen. De burgerlijke gemeente schrijft dat een ieder die Garderen, langs welke weg ook, binnenkomt, het gevoel heeft weer thuis te komen. Zo is het. Toch is de 'rust elders'. Daarheen wijst de torenspits boven Garderen uitstekend en haar uurwerk zegt ons dat de tijd voorsnelt, maar voor Gods kerk geldt wat in de kanselbijbel staat 'mijne tijden zijn in Uwe hand'. Predikanten kwamen en gingen, maar de Heere ging door met het werk van Zijn Geest om een volk rondom, onder en door het verkondigde Woord te vergaderen. Moge in Christus ook hier een volk en een ambtelijke bediening zijn, die mogen beoefenen wat staat in Ps. 122: Om vriend en broederen spreek ik nu, om 's Heeren huis in u gebouwd, waar onze God Zijn woning houdt, zal ik het goede voor u zoeken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen