De kerk geloven.... Nochtans

We leven in een verschrikkelijke wereld. In Joegoslavië slachten mensen elkaar af. In Somalië worden anderhalfmiljoen mensen met de hongerdood bedreigd. In dat licht bezien verschrompelen problemen dichtbij tot peanuts (apenootjes), zelfs onze kèrkelijke problemen.
Wie echter van dag tot dag kennis neemt van wat over de kerken wordt bericht, dichtbij en veraf, moet wel concluderen, dat het getuigenis van de kerk in deze verschrikkelijke wereld vaak ver te zoeken is en dat verschijnselen van ontbinding aan de orde van de dag zijn.

Men behoeft slechts het 'kerknieuws' van de laatste twee weken te lezen om te weten wat ik bedoel. Het hiervolgende is daarop enigszins geïnspireerd.
In ons land sleept het Samen op Weg-proces zich verder voort maar het wordt niet gedragen door een geestelijke stuwkracht, terwijl de eenheid, die wordt beoogd, verdere verdeeldheid naderbij brengt. In (eigen) hervormd gereformeerde kring tekenen zich ook spanningsvelden af, die verwarring en onzekerheid brengen.
In de kring van de vrijgemaakt Gereformeerde Kerken voltrekt zich, wat de organisaties betreft, een proces van toenemende openheid naar andere kerken van gereformeerde confessie. Maar de vlammen laaien intussen hoog op. Prof. J. Kamphuis liet daarbij zelfs in De Reformatie de historische woorden vallen, dat dit – met name de verbreding van het Nederlands Dagblad – de ondergang van de Gereformeerde Kerken (vrijg.) zou kunnen betekenen. In de Gereformeerde Gemeenten werd in Noord Amerika een conflict rondom twee docenten en twee studenten aan de opleiding voor predikanten aldaar openbaar, met kennelijk diepere wortels.
De Christelijke Gereformeerde Kerken vieren dit jaar hun eeuwfeest. Ze zijn – zo signaleerde ds. J.H. Velema terecht in het blad Koers – die honderd jaar, in tegenstelling tot andere kerken, bewaard gebleven voor scheuringen. Maar de interne verdeeldheid wordt intussen niet verdoezeld. Deze is herhaaldelijk aan de orde in De Wekker en op ambtsdragersconferenties.
Drs. K. Boersma uitte recent in dit verband zijn ongenoegen over de zijns inziens eenzijdige samenstelling van de synode.
Ds. J.H. Velema bracht verder naar buiten, dat de vrijgemaakte visie op de toeeigening des heils 'niet te tolereren' is.
En tenslotte – om nog één voorbeeld te noemen – berichten uit de wereld van het reformatorisch onderwijs maken duidelijk, dat daar ook de scheurtjes van desintegratie al weer zichtbaar worden.

Het gemiddelde meelevende gemeentelid, dat kennis neemt van al dit 'nieuws', wordt er in het algemeen niet opgewekter van. En de vraag is maar of deze 's zondags weer in staat is om onbevangen te luisteren. Er is soms doordeweeks zoveel kwaad zaad gestrooid, dat het goede zaad tussen de doornen verstikt dreigt te worden. Het zou wellicht heilzaam zijn als er eens een tijdlang geen kerknieuws meer zou zijn. Mensen worden er soms onrustig of onzeker van.
Dr. I. Boot, hervormd gereformeerd predikant te Boven Hardinxveld, vroeg zich bovendien dezer dagen, aan de vooravond van zijn emeritaat, in een vraaggesprek met het RD niet zonder reden af of het de prediking wel ten goede kwam als predikanten van de ene vergadering naar de andere conferentie rennen. Men kan inderdaad ook permanent in de weer zijn met dingen, die het eigenlijke gemeentewerk niet raken, of zich geheel buiten de gemeente voltrekken.

Het probleem van onze tijd is verder, dat, wanneer zich in een kerk, groot of klein, kwesties voordoen, deze zich veel kleinschaliger ontladen, met ingrijpender gevolgen dan in vorige eeuwen het geval was, toen de kerk nog niet zo was opgedeeld. Naarmate kerken kleiner zijn, worden immers twisten heviger en wordt het gevaar van scheuringen groter. Dat heeft de recente kerkgeschiedenis wel bewezen. Scheidingen riepen in steeds sneller tempo nieuwe scheidingen op.

Geloven
Bij alle verwarring en rumoer binnen de kerkelijke instituten is de vraag van de geloofwaardigheid van de kerken – zo hoort men vaak terecht zeggen – in het geding. Alle kerken immers, die naar buiten toe een verdeeld beeld te zien geven, hebben naar andere kerken toe nu eenmaal geen overtuigende boodschap meer, laat staan naar de wereld. Zouden we dan ook verder alleen op de negatieve verschijnselen letten, dan is er alle reden om het geloof in de kerk vaarwel te zeggen.
We behoeven intussen gelukkig niet ìn de kerk te geloven. We geloven de kèrk! Dat is wat anders. De kerk maakt deel uit van onze geloofsbelijdenis. Als in de gereformeerde belijdenis aangaande de kerk wordt beleden, staat de Zone Gods, die door de Heilige Geest Zijn kerk bijeenvergadert, voorop en centraal.
Levendig komt mij altijd weer voor de geest hoe wijlen ds. R. Bartlema alle registers over het geloof aangaande de kerk opentrok, wanneer hij zondag 21 van de Heidelberger behandelde: 'wat gelooft gij van "de heilige algemene christelijke kerk"?' Dan werden vergezichten geopend op het werk van de Drieënige God, de eeuwen door. Dan was er hoop voor de kerk, van God uit. Dan kwam onze roeping ook op haar plaats te staan.
In het Apostolicum wordt aangaande de kèrk zelfs beleden vóórdat de vergeving der zonden aan de orde komt, maar dan ook vlàk daarvoor. De Heidelberger behandelt één en ander samen, in één artikel. Niet dat de kerk een bemiddelende rol zou spelen als het om genade gaat. Want genade is genade, eenzijdig, soeverein. Maar wel behaagt het de Heere door de dienst der kerk mensen te doen delen in de vergeving der zonden. Dat is de wezenlijke functie van de kerk. In de kerk gaat het er daarom zelfs om, dat ieder zijn gave 'ter nutte en ter zaligheid' van de ander aanwendt. Dat is andere taal dan dat we elkaar in de kerk(en) alleen maar bestrijden en van het negatieve zouden leven.

Toen ik enkele maanden geleden in Boedapest was, zag ik in een park op een bankje twee oude mannen zitten. Ze hadden beiden een open Bijbel voor zich en zaten elkaar aan te wijzen wat er stond. Drie uur later, toen ik er weer langs kwam, zaten ze er nog, nog steeds in diep gesprek, met de Bijbel open. Ik dacht: dàt is de kerk. De kerk is ten diepste niets minder dan 'een heilige vergadering van ware Christgelovigen, al hun zaligheid verwachtende in Jezus Christus, gewassen door Zijn bloed en verzegeld door de Heilige Geest' (art. 27 N.G.B.). Die kerk is de eeuwen door bìj en dóór God bewaard, tegen het woeden van de hele wereld in. Die kerk wordt ook vandaag bewaard, ten spijt alle kerkelijke geharrewar en strijd. Nochtans!.
Moeten we evenwel niet in alle eerlijkheid zeggen, dat er in onze dagen wel veel rumoer en twist in en om de kerk is, maar dat het wezenlijke, waarom het gaat in de kerk en dat het wezen van de kerk uitmaakt, vaak maar spaarzamelijk besproken wordt?

Zichtbaar
Nu gaat het bepaald niet aan om dan maar weg te vluchten van alles wat met de zichtbare kerk te maken heeft en alleen maar spiritueel, geestelijk over de kerk te spreken. Dan zou de gemeente thuis kunnen blijven en kunnen gaan conventikelen. De Kerk (hoofdletter) is weliswaar een geestelijke grootheid maar treedt de eeuwen door ook als kerk (kleine letter) in de zichtbaarheid. Het gaat ook om de gemeenschap. En daarom gaat het welzijn van de Kerk des Heeren, de Kerk van alle tijden en alle plaatsen, niet buiten de instituten om. Maar de kerk valt ook niet te bepèrken tot 'onze' instituten. Het bezig zijn in de kerk des Heeren vandaag mag er toch niet uitsluitend op gericht zijn om ònze instituten of instituutjes of zelfs 'eigen gemeenten' veilig te stellen? We zullen onze gaven 'ter nutte en ter zaligheid van de andere lidmaten gewillig en met vreugde aanwenden'.
Dit alles vraagt om zicht op het geheel. Dezer dagen uitte de heer F.E. Zandt, secretaris van de afdeling van de Gereformeerde Bond in Groningen, in een vraaggesprek met het RD de klacht, dat roepingen kennelijk alleen voor hervormd gereformeerde gemeenten in het midden des lands gelden en niet voor gemeenten in het noorden. Dat kan en mag niet zo zijn! Alsof mensen daar niet dezelfde boodschap van zonde en genade nodig hebben.

De kerk geloven en belijden is de Heere van de kerk geloven en belijden. Dat is kerk- en gemeentegrens-overstijgend en doorbrekend. Dat geeft hoop op God, ook in de weg die Hij met de kerk gaat naar de toekomst toe.

Schuldig
Dit brengt me nog op een laatste overweging aangaande de kerk. In het verleden werd terzake van afscheidingen nog wel eens gezegd, dat afscheiden betekent: onder de schuld vandaan lopen. Wie vertrekt is immers niet vrij van die schuld. Gezien de grote verdeeldheid van de kerken is die schuldvraag echter al lang een heel complexe geworden. Kerken hebben elkaar immers niet zo veel meer te verwijten. Wanneer we echter bedenken, dat de kerk in de ogen des Heeren één en ongedeeld is – de verdeeldheid is immers ònze zaak! – staat niemand, die een levend lidmaat van de kerk des Heeren is, buiten de nood en de schuld van het geheel, ook als die bij anderen wordt gesignaleerd. Wie, ook ten aanzien van de kerk des Heeren, historisch besef heeft, realiseert zich, dat we allen bij dezelfde bron begonnen zijn en dat we samen onder het oordeel van verdeeldheid en van daarbijkomende liefdeloosheid en verharding leven. En daarom is het echte geestelijke leven niet zonder schuldbesef ten aanzien van wat wij èn onze vaderen, wij èn de anderen hebben misdreven. Is er nog inleving van die gemeenschappelijke schuld voor Gods Aangezicht? Of zoeken we schuld-igen voor de nood van het kerkelijk leven? De schuld ligt dan altijd bij de ander. Daar staat de (kerkelijke) pers vol van. Als dat besef van gemeenschappelijke schuld er echter niet meer is, zou het kunnen zijn, dat ook vandaag de profetie van Hosea geldt:
'Ik zal heengaan en keren weder tot Mijn plaats, totdat zij zichzelf schuldig kennen en Mijn Aangezicht zoeken; als hun bange zal zijn, zullen zij Mij vroeg zoeken' (Hos. 5 : 15).

Omdat de kerk 'des Heeren' is mag er hoop zijn op Gods 'totdat'. Nochtans. Maar niet zonder schuldbelijdenis.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen