Torenspitsen-Gemeenteflitsen

AMSTERDAM – NOORDERKERK
Wie had dat enkele jaren geleden kunnen denken? De Noorderkerk in Amsterdam mag gerestaureerd worden! De architekt heeft zijn plannen al klaar en doet het werk met vreugde. Het is immers de oudste echt-reformatorische kerk van onze hoofdstad, gebouwd op de rand van de Prinsengracht en de Jordaan, op de Noordermarkt. Nieuw was toen de zgn. centraal-bouw, waarbij de preekstoel zichtbaar is in de hele kerkruimte en de gemeente zich zichtbaar vergadert rond het Woord. En die gedachte is weer aktueel, zegt de architekt. Het monument staat gelukkig niet leeg, zoals andere. Elke zondag vergadert zich hier ook een gemeente van reformatorische signatuur uit de hele stad en soms zelfs daarbuiten.
't Past historisch wel precies: de orthodoxie, trouw aan de kerk-der-vaderen en de leer-der-vaderen, in een historisch monument. In Utrecht (Jacobi-kerk) en in Groningen (Martini-kerk) zijn dat middeleeuwse kathedralen. In Leiden (Mare-kerk) en bij ons in Amsterdam niet: wij hebben een reformatorisch monument. Oorspronkelijk had Amsterdam alleen de Oude Kerk op de wallen en de Nieuwe Kerk op de Dam. Maar in de Tachtigjarige Oorlog en de Gouden Eeuw maakte het middeleeuwse stadje ineens een geweldige groei door: de grachtengordels werden gebouwd. Herengracht, Keizersgracht, Prinsengracht. Daarbuiten ontstond Het Nieuwe Werk, later de Jordaan geheten. Voor deze nieuwe wijken moesten nieuwe kerken komen. Zo werden dan in een kring om de oude stad gebouwd: de Zuiderkerk (1611), de Noorderkerk (1623), de Westerkerk (1631) en de Oosterkerk. De eerste drie zijn ontworpen door Hendrick de Keyser. Deze kon bij de Zuider en Wester blijkbaar niet loskomen van het gotische verleden: Evenhuis zegt (in zijn beroemde boek 'Ook dat was Amsterdam', deel I) dat dit nog halfgotische kerken zijn, waarbij alleen het koor is weggevallen. Pas bij het ontwerpen van de Noorder brak een nieuwe, reformatorische stijl door, zoals dat het eerst het geval was in Willemstad. De Noorderkerk kreeg toen een voorbeeldfunctie in het hele land: Maassluis, Groningen e.a. Was de Westerkerk meer bedoeld voor de dames en heren van de grachten, de Noorderkerk was meer bedoeld voor het gewone volk in de Jordaan. Als een soort bij-kerk van de Wester dus. Zou de architekt zich dáárom hebben kunnen losmaken van de Gotische droom?!
In de oorspronkelijke opzet kon de kerk wel twaalfhonderd mensen bevatten. Het 19e eeuwse Knipscheer-orgel is ook gebouwd op zo'n schare. Maar in de 20e eeuw verliet de schare de kerk in de grote stad. De ontkerkelijking van Nederland begon in Amsterdam. In de wijk van de Noorder staat het standbeeld van Domela Nieuwenhuis, ooit Luthers predikant, 'verlosser' van de arbeiders, met opgeheven hand predikend tegen de vijf K's: kerk, kapitaal, koning, kazerne en kroeg. De kerk en het sociale vraagstuk! Vlak voor de ingang van de kerk staat een monument dat herinnert aan het Jordaanoproer van 1934 tegen de bezuinigingen van Colijn. Ds. Buskes kreeg in zo'n rooie buurt te horen: ik kom niet meer in de kerk, ik ben tegen Colijn. 'Dit heeft mij tot evangelisatie gedrongen', schrijft hij. De Noorderkerk werd toen juist gesloten. Maar toen kwam de oorlog. Op de Noordermarkt begon de februari-staking tegen het wegvoeren van joden (1941). Een plaquette op de muur herinnert daaraan.
In dat jaar 1941 werd de kerk heropend, waarbij dr. Oorthuys en dr. Miskotte preekten over psalm 84. Dr. Jan Koopmans werd hier in 1943 predikant. Nog zijn er mensen, die zich zijn preken herinneren. Toen enkele jaren geleden sluiting dreigde, schreef een niet-hervormd predikant in Trouw over een onvergetelijke dienst in een boordevolle kerk in oorlogstijd. Koopmans, de jodenhelper, preekte over Exodus 2 : 25. 'Hoe diepbewogen is er toen gebeden, dat het Evangelie in de oude "Noorder" altijd zou blijven klinken.'
Na de oorlog zette echter de teruggang in: drie predikantsplaatsen werden teruggebracht tot één. 'Hervormd Amsterdam in de crisis' (1960-1970) schreef dr. W.H. Vermooten. De Noorder kon kiezen: sluiten of de 'bonders' erbij (uit de Oranjekerk, 1974). In de tijd van ds. Remme, dr. Jonker en dr. Graafland rouleerden de predikanten nog door de hele stad. Ds. Vos stond in de Noorder. De kerkgaande rest en de mentale gemeente groeiden naar elkaar toe. Er kwam een IZB-evangelist.
Iets dergelijks geschiedde in West, in de Jeruzalemkerk. Toen ik zelf kwam, dreigde opnieuw sluiting. We hebben de overlevingsproblematiek van de kerk in de stad aan den lijve ervaren. Maar ons gebed was met Habbakuk: 'Heere, als ik Uw rede gehoord heb, heb ik gevreesd; Uw werk, o Heere! behoud dat in het leven in het midden der jaren; maak het bekend in het midden der jaren (let op: eerst overleving, dan ook uitstraling!); in den toom gedenk des ontfermens'. We ontdekten de troost van de rest-gedachte in het O.T. We ontdekten dat de geliefde Paulus stadszendeling was. Was de reformatie van Calvijn geen stadsreformatie? Maar de evangelist ontdekte, dat in een tijd van Godsverduistering pastoraal en diakonaalgerichte evangelisatie nodig was. Hij begon open maaltijden in het wijkgebouw Hebron. In de kerk is jaarlijks een open dag (5 september weer). 's Zaterdags, als er markt is, staat ook de kerk open met gelegenheid tot kontakt.
Om de hoek, in de Jordaan, staat het crisisopvangcentrum van het Heil des Volks. Er zijn altijd wel 'bewoners', die dus van drugs 'afkicken', bij ons in de dienst! Er is ook goed kontakt met andere christelijke instellingen in de binnenstad gekomen: via het zgn. Evangelisch Contact. Daarnaast hebben predikanten van de Gereformeerde Gezindte samen een studiekring. Uit betreffende reformatorische kerken ontstond ook een Hospice voor terminale patiënten: Kuria. Dat wordt ook dezer dagen geopend. Men zegt dat in Amsterdam nog maar 3 à 4% naar enigerlei kerk gaat. hervormd Amsterdam moet telkens kerken en predikantsplaatsen afstoten. Het mag een wonder heten, dat de Noorderkerk nog is die hij is.
Een dominee op de Veluwe, die regelmatig bij ons preekt, zei: de Noorder is een beetje van ons allemaal.
Het land mag de stad helpen. Zoals bij aktie 'De stad zal bloeien'. Er is voor de restauratie tien miljoen nodig. Wij hebben beloofd ons in te zetten voor drie miljoen. Helpt u mee?

De aktie start 5 september. Girorekening: 303433 t.n.v. de Stichting Vrienden van de Noorderkerk, Amsterdam.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen