Globaal bekeken

In Hervormd Utrecht schreef mr. W. Aantjes in een artikeltje 'Onder de kansel' over zijn geboortedorp Bleskensgraaf.

(...) 'In de laatste jaren voor zijn emeritaat werd de gemeente gediend door ds. H.A. Leenmans (schoonvader van het latere SGP-Kamerlid, ds. H.G. Abma). Behalve dat hij Schriftgetrouw preekte, beschikte hij ook over enkele zeer karakteristieke uitdrukkingen: Een ervan was: "Praat me niet van mensen. Ik zie liever bomen dan mensen. Mensen is allemaal van H H H: halen, hebben, houden."
Meer dan een kwart eeuw later had ik als Kamerlid een debat met Wiegel. De top van de VVD werd toen gevormd door drie H's: Hans Wiegel (fractievoorzitter Tweede Kamer), Harm van Riel (fractievoorzitter Eerste Kamer) en Haya van Someren-Downer (partijvoorzitter), met wie ik overigens alle drie goed overweg kon. Midden in het debat waarbij Wiegel alle registers opentrok, schiet mij de preek van de oude Leenmans te binnen en ik interrumpeer: "Ach, mijnheer Wiegel, het is bij u toch allemaal van H H H: Hans, Harm, Haya: halen, hebben, houden."
Wiegel zelf heeft er onbedaarlijk om gelachen en, als wij elkaar een enkele keer onverwacht ontmoeten, gnuift hij nog. Maar vergeten zijn ze het nog steeds niet. Soms worden zij er door anderen aan herinnerd. Soms herinneren zij er ook elkaar aan.
Waarmee ik maar zeggen wil, dat u niet te gering moet denken over wat u onder de kansel niet alleen voor de leer maar ook voor het leven kunt opdoen.

Koninkrijk in zeven punten
In de vroege ochtend van 12 mei 1940 tussen tien over zes en twintig over zes werd de dorpskern van Bleskensgraaf door Stuka's verwoest. Van de oude kerk bleef slechts een ruïne en een toren zonder spits over. De klok bleef 06.20 uur wijzen.
Op 1 januari van dat jaar was in de Nieuwjaarsdienst (de laatste in de oude kerk dus, zou later blijken) voorgegaan ds. P. Zandt, emeritus van Delft en naast Kersten Tweede-Kamerlid voor de SGP. Onverdacht zwaar dus en goed voor een flinke boetepreek.
Dat pakte anders uit. Zijn tekst was: "Uw Koninkrijk kome" en hij schilderde dat Koninkrijk in zeven punten, zeven kenmerken:
– een Koninkrijk des lichts, want de duisternis zal niet meer zijn;
– een Koninkrijk van gerechtigheid, want er zal geen onrecht meer zijn;
– een Koninkrijk des vredes, want de oorlog zal niet meer zijn;
– een Koninkrijk van liefde, want er zal geen haat meer zijn;
– een Koninkrijk van harmonie, want er zal geen verdeeldheid meer zijn;
– een Koninkrijk van blijdschap, want alle tranen zullen zijn weggewist.
Het zevende punt ben ik vergeten, maar dat doet er niet zoveel toe. Het was adembenemend.
Goed, nadat wij allemaal de poort wijd open hadden zien staan en ons een ruime blik in die heerlijkheid was gegund, werd die poort na de tussenzang weer degelijk toegesloten en dichtgetimmerd. Op een kier na, een heel klein kiertje, smaller nog dan het oog van een naald, waardoor een kameel nog gemakkelijker zou kunnen binnengaan. Maar het vergezicht was er geweest en bleef lokken.
Twintig jaar later, toen Zandt en ik elkaar als collega's in 's Lands Vergaderzaal ontmoetten, heb ik het hem eens verteld. Hij wist het niet meer. En dat is misschien wel het mooiste van dit verhaal. De prediker op ­ de kansel was het vergeten. De hoorder onder de kansel was het bijgebleven. Beter dan omgekeerd. (...)'

Uit Trouw het volgende over Vader Cats':

'Net wat Vader Cats altijd zei. Deze protestantse lievelingsdichter stond driehonderd jaar lang op de bestsellerslijst en veroverde zo een autoritair plaatsje op de schoorsteenmantel, pal naast de Statenbijbel, vanwaar hij een enorme invloed had op het dagelijks leven. Omdat hij zich over het hele bestaan had uitgelaten, was er altijd wel een toepasselijk citaat te vinden en daarvan werd in menig huishouden druk gebruik gemaakt. Nog in 1915 verscheen een boek van Johanna Breevoort, op verzoek van Abraham Kuyper nota bene, met de veelzeggende titel: Jacob Cats en de vrouw. Met instemming bespreekt Johanna daar zijn Tafelwetten (1620), waaruit hier een fragment:
"Gij vrouw koop goede spijs, maar niet tot gulzig brassen
Gij dient niet buiten maat op buik en mond te passen…
Een vriendelijk onthaal doet koude spijzen smaken
En kan ook zonder kost de lieden vrolijk maken.
Waar rechte geesten zijn daar leeft men van de kunst
Waar rechte vrienden zijn, daar leeft men van de gunst."
Cats had deze wijsheid uit de Statenbijbel: "De spijsen zijn voor den buyk ende de buyk voor de spijse; maer God sal beyde desen en die te niet doen." (1 Korinthiërs 6 : 13). Hij was niet de laatste die dit stukje van Paulus zo heeft gelezen.
Maar het was helaas wel een foute exegese. Volgens professor Baarlink haalt Paulus hier een leuze van de Grieken aan, die hij helemaal niet overneemt, maar juist wil bestrijden. De gereformeerde zuinigheid aan de noordelijke tafel berust dus op een vergissing. Jammer voor die arme gasten die met "koude spijzen" of zelfs "zonder kost" vermaakt werden...'

J.J. Frinsel nam na 25 jaar afscheid als directeur van het Amsterdamse 'Tot heil des Volks'. Hier volgt een gedeelte van een stuk in het Nederlands Dagblad, 'Zeg het toch voort…':

'Een citaat uit een "christen-smartlap", met een brede glimlach: het antwoord van Johan Frinsel of hij veranderd is, de afgelopen 25 jaar waarin hij leiding gaf aan de vereniging "Tot heil des Volks".

"Ginds in een steeg, vol ellende en nood,
Vond men een knaap aan de rand van de dood.
Toen men vroeg, hoe 't met zijn ziel was gesteld:
Zei hij: "'Nooit heeft men mij daarvan verteld'".
"Zeg het toch voort, o zeg het toch voort!
Predik de Heiland door daden en woord.
Dat geen verwijt u 't hart ooit doorboort:
'"Nimmer nog heb ik van Jezus gehoord'".

Het citaat komt uit lied 419 van de gezangenbundel van Johannes de Heer. Het speelde al een rol in Frinsels bekering. "Naarmate je ouder wordt, wordt het verlangen alsmaar groter: '"Zeg het toch voort, o zeg het toch voort!'"
"Een kleine voorpost van Gods werk", wordt het centraal bureau van Tot Heil des Volks in een brochure genoemd. Zelfs letterlijk is het dat ook. De buurt, Oudezijds Voorburgwal, is gewijd aan sekstheaters, kroegen, pornoshops en bordelen. Maar de buurt waar ds. Jan de Liefde in 1849 "het Heil" begon, was ook al geen plaats waar "fatsoenlijke mensen" zich onnodig lang lieten ophouden. De naam van ds. De Liefde is misschien niet bij iedereen bekend. Het werk van deze Reveil-man des te meer Hij bewerkte bijvoorbeeld Trommius' Concordantie van de Bijbel tot de handzame versie zoals wij het boek nu kennen. Kleuterscholen, crèches, lager onderwijs en avondscholen voor volwassenen stichtte hij via 't Heil; voedsel, kleding en brandstof werden verstrekt onder verkondiging van het evangelie.
Tot Heil des Volks is met de tijd meegegaan. De vereniging beheert nu een Crisis-opvangcentrum voor drugsverslaafden, een Buitencentrum voor "resocialisatie" en een boerderij voor langduriger bezigheidstherapie, twee jeugdhotels in de Amsterdamse binnenstad en bureaus voor begeleiding aan homoseksuelen en prostituees.'

Een lezer zoog de longen vol en wist zich
'In de ruimte'.

Soms zit ik – zomaar op de fiets –
opeens onder Gods ruime hemel.
Rondom mij merk ik even niets
van al het nietig aards gewemel.

Dan zuig ik, diep, mijn longen vol
met lucht, zo eindeloos voorradig.
Gods lichte lucht. Dan ben ik dol-
gelukkig: God is mij genadig!

Dan weet ik, dat ik mag bestaan
ondanks ontelbaar vele zonden.
Het hemelrond jubelt spontaan
als uit miljoenen gouden monden:
de schuld is eens voorgoed voldaan
al wat jou bond heeft God ontbonden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen