Uit de Pers

Leven in een schijnwereld
Je geestelijk welbevinden, ook al leef je in een welvaartsstaat, is allerminst vanzelfsprekend. Steeds ontmoet je mensen die vastlopen, die niet echt verder kunnen of durven. Het ware geluk is niet te koop. Zo'n regel kan heel platvloers overkomen. Maar daarom bevat ze wel een kern van waarheid.
Ik las in Woord en Dienst van 12 september de rubriek P.S., dit keer verzorgd door ds. C.H. van Rijn van Alkemade en voorzien van het opschrift 'Werkelijkheid'.

Met verbazing las ik, dat in ons welvaartsland bijna 40.000 jongeren tussen de elf en zestien jaar regelmatig depressief zijn. Zij balen zo vaak, dat zij nergens zin meer in hebben. Een cursus van het Riagg in Nijmegen probeert aan sommigen van hen wat begeleiding te geven en wat meer zin in het leven. Het is een duidelijk waarneembaar verschijnsel van onze tijd, niet alleen bij jongeren, dat mensen in zichzelf arm aan leven zijn. Zij beleven hun leven als een sleur, als banaal en zonder smaak en geur. Deze holheid en leegheid roept om vulling. Mensen zoeken naar iets, dat hun levens-beleving kan verdiepen, een intensivering van hun voelen, hun ervaren. In de VS is een nieuwe drug 'in' bij jongeren, die hun avondje uit in de discobar tot een 'diepere beleving' willen maken. Het middel is zo gevaarlijk, dat enkelen eraan zijn bezweken. De drug schijnt op weg te zijn naar Europa. Dieper willen beleven dan het gewone leven. Een avondje echt 'uit'! Het welvarende bestaan van iedere dag heeft je blasé gemaakt. Een nieuwe kick is nodig, een fellere stimulans om ècht te voelen. Want dit is geen leven... Ervaren is 'in', ervaren kan en moet.
Dit verlangen, geboren vanuit de leegheid, zie je opduiken in allerlei variaties. En er wordt op ingespeeld vanuit een wereld die dit gat in de markt heeft ontdekt. Zo meldt zich in de VS de rage van de spel-machine. Deze is gemaakt om je zowel geestelijk als lichamelijk ongekende sensaties te geven, 'alsof het echt is'. Het verschijnsel heet dan ook virtual reality, de werkelijkheid die mogelijk is en die je zelf kunt oproepen. De opmars van de 'net-echte-wereld'. In zo'n machine kun je bijvoorbeeld meemaken hoe het is om als autocoureur deel te nemen aan een monsterrace. Je zit zelf achter het stuur en kunt zelf bepalen of je wint of verliest, of over de kop slaat. De werkelijkheid 'zou zo kunnen zijn' en je kunt zelf kiezen, welke werkelijkheid je eens wilt beleven als 'ervaring'. Daarna stap je uit, terug in de 'flauwe', smakeloze wereld van hier en nu... Om te balen, dat is toch niet het èchte leven?
Ongemerkt, door heel dit grensoverschrijdend zoeken en verlangen, zijn wij een wereld van illusies binnengestapt en vindt er een verwisseling plaats. Wij ruilen onze wereld in voor een schijnwereld. Ons hele bestaan met televisie en reclame gaat daarvan uit. En vervolgens denken wij, dat dàt de echte wereld is. Ondertussen gaat de realiteit van het leven keihard door. Wij beseffen niet, dat dàt de werkelijkheid is. Wij vinden het maar lastig en storend. Heeft het daarmee te maken, dat wij de realiteit onderschat hebben van wat er allang gaande is in Somalië. Dat daar een hele generatie verloren is. Komt het daardoor, dat wij in besluiteloosheid niet weten wat we moeten doen om de mensen in Joegoslavië te helpen? Hoe wij leven en hoe zij, heeft alles met elkaar te maken. Minister Pronk heeft dit in Somalië diep ervaren. Hij moest ervan huilen. En dat was echt.

Levensangst wordt ten diepste ingegeven door doodsangst. Maar vaak spelen ook andere factoren een rol bij het ontstaan van angst die schijnt toe te nemen onder de mensen, getuige een steeds grotere hulpvraag, aldus Doeke Post in het Centraal Weekblad wan 11 september.

Vlucht voor de dood
Post verklaart het wezen van de angst bij veel mensen nog uit andere factoren. In de loop van deze eeuw heeft de mens steeds meer vrijheid gekregen. Langzamerhand is de mens in staat gesteld, zijn eigen levensweg te kiezen. Dat lijkt minder eenvoudig dan men zou verwachten.

Vrijheid geeft angst: men moet zelf kiezen en kan dat eigenlijk niet. Velen kunnen dan ook de vrijheid niet aan. De angst hiervoor wordt dan omgezet in agressie, in autoritair gedrag of in een uitgebreid conformisme. Vrijheid geeft ook vereenzaming: men hoeft niet meer in een sociale gemeenschap te leven. Tegelijkertijd geeft die vereenzaming weer angst, want de mens is een wezen dat pas tot zijn recht komt als hij leeft in communicatie met de ander.
Het is dus een zeer ambigu gebeuren, een tweeslachtigheid waarbij enerzijds de vrijheid een groot goed is, maar waarbij anderzijds die vrijheid tot een grotere angst leidt omdat de onafhankelijkheid en het steeds kritischer worden de mens meer geïsoleerd en eenzaam maakt.

Wat is vrijheid? De echte vrijheid? Waar de Geest des Heeren is, aldaar is vrijheid. Vrijheid om God te dienen zonder enige binding, bedoelt de apostel (2 Cor. 3 : 17). De vrijheid van de mens waarin God geen rol speelt, betekent dat je aan jezelf bent overgeleverd. Dan is het te begrijpen dat angst deze vrijheid toch weer aan banden legt. Doeke Post laat zien hoe de levensangst nog meer gevolgen heeft voor het menselijk bestaan.

Hier nauw aan verwant is het lege gevoel dat mensen tegenwoordig demonstreren. Ook dat heeft een relatie met de angst. Immers als men eenzaam is en daardoor angstig, als men daardoor een leeg gevoel krijgt, is de zinloosheid van het bestaan vaak een allesoverheersend gevoel. Ook hier zien we weer de tweeslachtigheid. Aan de ene kant is de mens door de vrijheid in staat om iets van zijn leven te maken en kan hij er zin aan geven, aan de andere kant lukt dat juist niet omdat hij de stimulans van de sociale omgeving mist. Ook die zinloosheid kan angst opwekken. Dat kan verlammend werken, maar deze angst is ook nogal eens de oorzaak van om zingeving en vaak ook tot een uitgebreid bezig zijn met de diepere dingen des levens. Hier wordt dan de angst gebruikt om er positief mee om te gaan. Het geloof speelt hierbij ook vaak een grote rol.
Angst heeft te maken met het moderne levensgevoel, is er vaak een gevolg van. Isolatie en individualisme, zinloosheid en vrijheid van keuzen maken de mens onzeker en dat geeft angst. Het wezen van de toegenomen angst ligt dus in feite in een angst voor het verliezen van het leven maar dat komt weer voort uit de manier waarop wij het leven leven.

Het houvast van het geloof in een God die het leven leidt, lijkt steeds minder voor te komen en ook dat leidt tot een grotere onzekerheid en angst, aldus Post.
Hij maakt aan het slot van zijn artikel duidelijk, dat hij met de hier gesignaleerde levensangst niet de wat heet ziekelijke angst bedoelt.

Dat hier niet de ziekelijke angst wordt bedoeld, mag duidelijk zijn. Men kan immers zo van angst verlamd zijn, dat zelfs het denken daardoor wordt beneveld. Ziekelijke angst, fobieën, paniekstoornissen, dwangverschijnselen en uitgebreide stresstoestanden vergen een professionele aanpak. Men heeft daarvoor deskundige hulp nodig. Van belang is dat men zich niet schaamt voor de angst die men voelt. Immers iedereen heeft angst, de een wat meer dan de ander. En degenen die meer angst hebben en daardoor niet een goed leven kunnen leiden, zullen daarmee moeten worden geholpen.
Angst is een verschijnsel, dat niet moet worden ontkend, maar dat van een negatief fenomeen in een positief gebeuren dient te worden veranderd.

Post stelt de vraag aan de orde, of er oplossingen zijn voor de eerder genoemde levensangst. Het herkennen van de angst is op zich al van belang om ermee te leren omgaan. Angst hoort bij het menselijk leven. Je moet hem omzetten in energie, aldus Post.

Eigentijdse oplossingen
In onze samenleving neemt de godsdienstigheid, verbonden aan de officiële kerken, razendsnel af, maar nieuwe religieuze bewegingen krijgen opmerkelijk veel aandacht. Dat zegt dr. A. Noordegraaf in een bijdrage aan een themanummer van Wapenveld (augustus 1992) over de relatie tussen gnostiek en New Age. Dr. Noordegraaf vraagt vooral naar de betekenis van New Age voor de kerken.
De leegheidsbeleving, verbonden aan angstgevoelens, doet kennelijk mensen gretig grijpen naar wat in New Age lijkt te worden geboden. Mensen hebben moeite tot Godservaring te komen. Binnen het kader van het New Age-denken wordt daarvoor een soort oplossing aangereikt. De grens tussen God en mens vervloeit. God als de Gans Andere valt weg. Hij wordt Iemand binnen in ons.

Daartegenover wordt onze moderne tijd gekenmerkt door een latent deïsme. Het deïsme leerde en leert dat God de wereld geschapen heeft, maar zich verder niet met die wereld bemoeit. Wil er iets gebeuren, dan moeten mensen het doen, desnoods met door God geschonken mogelijkheden. Nog één stap en we zijn, aldus dr. R. Fernhout, bij het atheïsme dat het bestaan van God loochent.
In het deïstisch klimaat verschrompelt het gebed, raken we het geloof in Gods voorzienigheid, zijn leiding met ons leven, zijn nabijheid kwijt. In een dergelijk klimaat is ook geen ruimte meer voor het wonder. Mensen zijn ten diepste op zichzelf aangewezen.
De leegte die daarvan het gevolg is, wordt dan vroeg of laat opgevuld door bewegingen, die mystieke ervaringen, contacten met de bovenaardse werkelijkheid, pantheïstische beschouwingen en kosmische belevenissen als uitingen van nieuwe spiritualiteit voorstaan.
Maar moeten we kiezen tussen New Age-achtig pantheïsme of modern deïsme? Ook hier dienen we m.i. ons te laten corrigeren door de bijbelse prediking aangaande de levende God. Th.C. Vriezen karakteriseerde destijds het karakter van de oudtestamentische Godskennis als gemeenschapsverhouding van de heilige God met de zondige mens. Er is afstand, distantie èn nabijheid. De heilige God treedt in zijn genade in contact met mensen. Het Nieuwe Testament predikt ons dat God in Christus ons nabij komt tot in de verzoening van onze schuld en dat Hij door zijn Geest woning maakt. Maar de grens blijft gehandhaafd. God en mens vloeien niet in elkaar over. Er is geen weg tot Hem vanuit onze ervaringen. Er is de weg die Hij zelf ontsluit in Christus. De verborgen omgang met de Here, die zielen vinden waar zijn vrees in woont (Psalm 25 : 7 ber.) wordt gekenmerkt door Woord en geloof. In deze vreze des Heren is er eerbied en overgave, vertrouwelijkheid en diep ontzag.

Dr. Noordegraaf sluit zijn bijdrage af met: 'Het beste antwoord op de uitdaging van New Age is het antwoord van een gemeente die in leer en leven gehoorzaam luistert naar de Schriften en doorgeeft wat zij ontvangen heeft'.
Wie belangstelling heeft voor dit interessante nummer van Wapenveld, kan een exemplaar bestellen bij mevr. J.H. Schreuder-Diepeveen in Nijkerk door overschrijving van ƒ 8,10 op postgironummer 266906.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen