Vrijheid, wat is dat eigenlijk?

Er zijn heel wat omwentelingen in deze tijd waar te nemen. Enkele jaren geleden was er de grote omwenteling ('Wende') in Oost-Europa. Vandaag wentelen veel, heel veel vluchtelingen hun weg naar de vrijheid. Onvoorstelbaar hoe velen in deze tijd op de vlucht zijn. De wereld is zeer in beweging. Elke keer weer schokken ons de berichten en de beelden. Gaat er wel eens een dag voorbij, dat niemand over een grens vlucht? Sommige ervaringen zijn zo intens en diep, dat je ze nooit meer vergeet. Ik weet nog heel goed dat ik enkele jaren geleden op reis naar de toenmalige DDR, aankwam bij de grens. De reis ging naar de Evangelische Lutherse Gemeente in Sosa (Ertsgebergte), die met de hervormde gemeente Barneveld ruim vijf jaar een gemeentekontakt onderhoudt. De ervaring van deze reis bracht mij bij de vraag boven dit artikel. Een vraag die ons vandaag als diakenen, ambtsdragers en gemeenteleden noopt om over na te denken. Mijn ervaringen en overwegingen bij deze vraag geef ik graag aan u door.

De grens
Vlak voor de grensovergang was een oude uitkijktoren. Ik klom erop en had een prachtig uitzicht over het grensgebied. Wat op mij een diepe indruk maakte, was het 'ijzeren gordijn', dat heel willekeurig door het landschap loopt. Ik zag de uitkijktorens, de militairen met hun verrekijkers en hun geweren in de aanslag. Nu denk je: zou Honecker hier ook een schietbevel hebben gegeven bij vluchtende Oostduitsers?
Ik zag vervolgens de legerauto's, het aangeharkte zand voor dat grimmige hek. Het flitste door mij heen: Ik hier in vrijheid en enkele meters verder leven mensen in gebondenheid. Dit kan niet van God zijn, dacht ik, en hoe hebben mensen zoiets uit kunnen denken? Hoe kan men dit mensen aandoen? Hoe kan men zomaar willekeurig een scheiding aanbrengen tussen landgenoten, dorpsgenoten, bewoners van dezelfde straat, ja zelfs door families heen? Hoe kan men mensen, die geen marionetten zijn, aan de ketting leggen? En vandaag? De geschiedenis lijkt zich te herhalen. Mensen worden in Joegoslavië ook opgepakt en gevangen gezet. Er worden onschuldigen vermoord en tegengehouden om te vluchten. Gevechten breken los bij elkaar in de straat, in debuuft en in de stad. Alle humaniteit lijkt volledig weggeslagen, kapotgemaakt.
De grensovergang herinner ik mij als een gevangenispoort. De beambten als ijzeren dames en heren, die hun plicht deden. Van menselijkheid was weinig sprake.
Er straalde een imago uit van bewapening, prestige en machtsvertoon. Het bleek alles maar schijn. Het waren immers mensen zoals ik, geschapen met een hart, met gevoel en met verstand. Dat bleek wel uit een heel kort, maar diepgaand kontakt met een grenswacht aan wie ik een kinderbijbel toonde. 'Die ken ik', zei de vrouw, wijzend op de omslag van de kinderbijbel. Zij wees de Goede Herder aan!

Gevangen, toch vrij!
Zij kennen hier de Goede Herder, dus Jezus dacht ik. Dacht ik nu even te klein van God? God werkt immers dwars door muren en gordijnen heen! God is immers gelijk als een arend, die over muren vliegt en zijn kinderen beschermt met zijn vleugels. Net als die meeuw, die ik zag, staande op die oude toren en sierlijk van west naar oost vloog, zich van geen ijzeren gordijn bewust. Zo vrij waren wij nu geschapen, dacht ik. Onvoorstelbaar, wat een Schepper! De oude huizen in de steden toonden kleurloos en somber. Zij grijnsden me aan. Gezichten van veel jongeren en ouderen spraken boekdelen van moeiten, verdriet en angst. Angst voor de toekomst, voor de medemens die niet te vertrouwen is. 80% van de natuur is aangetast vertelde mij iemand uit Sosa. Er is in het Ertsgebergte een grote vogelsterfte geweest. De uraniumbouw heeft verwoestend gewerkt, dank zij het werk van de Russen.
Ik reis verder via Eisenach richting Dresden. Ik kijk, rijdend op de grote weg nog even naar boven, naar dat machtige bolwerk op de berg. Ik zie het kasteel 'De Wartburg'. Daar zat eens Maarten Luther gevangen. Gevangene van een systeem? Eerst wel, later niet meer! Hij werd een 'gevangene' van God, door het levende Woord! De rechtvaardige zal leven uit het geloof. Wie dat beseft en daarvan weet, kan gevangene zijn van een systeem, maar is toch vrij. Vrijgekocht door het bloed van het Lam.

De ontmoeting
De ontmoetingen met gemeenteleden in Sosa waren en zijn hartverwarmend, hartelijk en gunnend. Gastvrijheid in ongastvrije streken. Het beste konijn – zo maakte ik mee – wordt geslacht en voor je op tafel gezet! Intensieve en open gesprekken waren er en zijn er nog regelmatig over het geloof, de positie van de kerk, de tweede wereldoorlog (door veel Oostduitsers niet goed verwerkt), het afschuwelijke systeem, de toekomst, over de vraag wat vrijheid dan wel is, democratie, de zorg voor het milieu, over werkgelegenheid, stasiproblemen e.d. Niet te vergeten gesprekken. Over en weer wordt gesproken hoe we het leven vandaag ervaren en hèt Leven met een hoofdletter en hoe wij Nederlanders omgaan met onze (christelijke) vrijheid. Je gaat naar huis met die knellende vraag in je hart: 'Hoe leef ik nu eigenlijk in dat vrije westen als christen en ben ik in dat vrije westen werkelijk wel zo vrij?'
Vandaag anno 1992 mag de vraag in ruimer verband gesteld worden: 'Hoe leven we in het "vrije" Europa van de toekomst zonder grenzen?' Hoewel, vrij…? Wat bedoelen we eigenlijk met vrijheid?

Wat is vrijheid?
Ik stelde deze vraag eens tijdens een gemeenteavond in Sosa (na de omwenteling) aan de orde en maakte daarbij de volgende opmerkingen:
* Is vrijheid een week verblijf in een schitterend 5-sterren bungalowpark met subtropisch zwemparadijs of een vakantie op een exotisch eiland ergens in de Stille Oceaan, of is vrijheid leven in een kapitalistisch land, waarin het recht van de sterkste geldt en het woord 'perfekt' een modewoord is? Is vrijheid weggetreiterd worden in een ziekenhuis, waar een verpleegster de vinger legt bij ethische kwesties als abortus en euthanasie?
* Is vrijheid je veroorloven om totaal verslaafd te worden aan de verdovende middelen zoals alcohol, drugs, de 06-lijnen en de gokkast? Is vrijheid gestressed door het leven gaan op je werk om toch verzekerd te blijven van een goede positie en carrière? Het lijkt erop dat we in het 'vrije' westen verstrikt zijn geraakt in de banden, de macht van het geld en de luxe.
Daar moet veel voor wijken, zelfs onze naasten die het niet zo breed hebben, niet zo mee kunnen. Zij komen op de tweede plaats.
* Is vrijheid dan misschien wat die ene Oostduitser ervaren heeft die met zijn 200 mark totaal de kluts kwijtraakte bij het zien van al die consumptiegoederen in West-Duitsland en met stomheid geslagen was bij het zien van al die sexlektuur en uiteindelijk ontgoocheld maar weer terugkeerde?
Vrijheid, wat dan wel? Eigenlijk is er maar één antwoord mogelijk. Het is het Woord van de apostel Paulus in Galaten 5 vers 1: 'Staat dan in de vrijheid met welke ons Christus vrijgemaakt heeft, en wordt niet wederom met het juk der dienstbaarheid bevangen'. Dit woord kan ons van veel, ja alle knellende banden en vragen verlossen, als we beseffen (!) met welke knellende banden en jukken van dienstbaarheid we bevangen kunnen zijn. Zeg maar gevangen kunnen zijn. Wat ons met name met de gemeente Sosa verbonden heeft is wel deze tekst uit Galaten 5. Niemand kan om het kruis van Christus, om Zijn vrij-makend, verlossend werk heen. Ook vandaag niet! Een basis waarop we elkaar als Europeanen in Oost-Duitsland vonden.
Vanuit deze basis hebben we samen gebeden: 'Maak ons tot een licht voor de volken'. Hoe? Door te getuigen van die ene Naam, door welke wij allen moeten zalig worden! Dat getuigenis mag, ja moet er zelfs zijn. Naar elkaar, maar ook naar alle vluchtelingen en asielzoekers, die naar West-Europa en dus ook naar ons land komen. De kerk – waar dan ook ter wereld – is meer dan opvanghuis en instituut voor wederzijdse assistentie alleen. Zij heeft een Woord voor de wereld!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen