Gegunde Rust

Onder deze titel verzorgde de Hervormde Bond voor Inwendige Zending op Gereformeerde Grondslag (IZB) op de tweede landelijke Kerkendag op 19 september jl. een workshop over de betekenis van de zondag, met daarachter de bijbelse geboden rond de sabbat, in onze moderne samenleving.
Een belangrijk onderwerp, niet in het minst vanwege de toenemende druk op de bijzondere plaats van de zondag als rustdag in onze samenleving. Het hoeft geen betoog dat en hoezeer de zondag van karakter is veranderd door de ontkerkelijking enerzijds en de enorme vlucht van de massa-recreatie anderzijds. Maar in de laatste jaren is hier iets anders bijgekomen en dat kan op den duur nog wel eens ingrijpender gevolgen hebben, ook voor hen voor wie de zondag als Dag des Heren geldt. We bedoelen de toenemende druk om de zondagswetgeving (m.b.t. winkelsluiting, horeca, evenementen op zondag, inperking van de arbeid tot het hoogst noodzakelijke) om economische redenen te wijzigen, dus te versoepelen.
Het laat zich raden dat van deze ontwikkelingen, die onomkeerbaar zullen blijken te zijn, een sterke druk zal uitgaan op het individu om zich aan te passen. Het bedrijfsrendement, de concurrentiepositie, het carrière maken, zijn dan in het geding.
De godsdienstige en maatschappelijke gevolgen zijn ook niet gering. Niet alleen wordt het eigen karakter van de zondag verder aangetast, ook de centrale plaats van de kerkdiensten en de betrokkenheid van de gehele gemeente daarbij, komen onder druk te staan. Maar een boeiende vraag is daarenboven in hoeverre het uiteindelijk maatschappelijk en sociaal niet een verlies zal blijken wanneer de geordende rustdag verder verdwijnt. We denken aan de toenemende verzakelijking van het leven en de nog grotere belasting van het milieu.
Om al deze redenen heeft de IZB positief gereageerd op het verzoek op de Kerkendag over dit thema een workshop te verzorgen. In dit artikel willen wij een indruk geven van de bijdragen van resp. dr. A. Noordegraaf uit Ede, drs. H. de Leede uit Amersfoort – beiden als lid van het bestuur en als staflid verbonden met de IZB –, drs. J. Wienen, medewerker van de PKV Zuid-Holland en dhr. A. Veerman, voorzitter van de commissie Kerk en Samenleving van de classis Gorinchem. Een opvallend detail is dat zich drie keer zoveel mensen opgegeven hadden voor deze workshop dan de 80 mensen die in het zaaltje konden. Tijdens het gesprek na de inleidingen bleek dat een tiental behoorde tot de Rooms-Katholieke Kerk en de anderen echt het brede spectrum van de kerken vertegenwoordigden. Tevens bleek dat de meesten bij hun keuze het verband tussen het sabbatsgebod, de zondagsviering en de thema's gerechtigheid, vrede en zorg voor de Schepping zeer duidelijk wisten te leggen.

De vreugde der Wet
Dr. Noordegraaf schetste een aantal bijbelse grondlijnen rond het sabbatsgebod. De bezinning rond de sabbat en de zondagsviering pendelt altijd tussen enerzijds de bedreiging door het wetticisme en anderzijds een individualistisch vrijheidsstreven. Grosso modo kunnen we zeggen dat het tweede ons nu meer een zorg moet zijn dan het eerste. De zondag dreigt nu bij velen, ook in de kerken, onder te gaan in 'het vrije weekend'.
Bij de geboden van de God van Israël en dus ook bij het sabbatsgebod gaat om de vreugde der Wet (Psalm 119). De toonzetting van de zondagsviering mag en moet de dankbaarheid zijn voor Gods gave in de Schepping en Herschepping.
Het gaat in het oudtestamentische sabbatsgebod om de heiliging van de tijd, de zin van afzondering, toewijding van een deel ervan aan God en de (arme) naaste en aan (de zorg voor) het land. We denken aan het sabbatsjaar en het jubeljaar. Daarmee geeft Israël aan dat héél onze levenstijd aan God toebehoort. Tevens is de 'onderhouding van de sabbat' een voortdurend teken tegen de overheersing door de macht van ons werk, ons geld, onze economische en monetaire machten.
Verlies van de rustdag is daarom een teken van een ander waarden- en normenpatroon in de samenleving. Noordegraaf eindigde zijn bijdrage met de nadruk op het rusten als vieren, op adem komen in de arbeid van de lofprijzing en overdenking van wat God gedaan heeft en doet. Het is niet voor niets dat de kerk het wezen van de sabbat heeft vervuld gezien èn bewaard in de paasdag: de dag van de opgestane Christus als eerste dag van de week.

Toewijding en begrenzing
Drs. De Leede vervolgde met enkele kanttekeningen bij 'de zondag als dag van de christelijke gemeente'. Hij bouwde dat op rond de kernwoorden 'toewijding' en 'begrenzing'.
De zondag met centraal de eredienst en de leerdienst van de christelijke gemeente is onmisbaar voor het geloofsleven van de Kerk in de wereld. We denken daarbij aan drie elementen. Allereerst de verkondiging van het Heil in Jezus Christus en het voeden van de Hoop. Ten tweede ontvangen wij vanuit de verkondiging van het Heil èn vanuit de leerdienst zicht op het leven vanuit Christus in de 2e wereld. Zo schept de zondag structuur in de chaos van ons bestaan. Ten derde oefenen wij in de samenkomst van de gemeente de bijbelse gemeenschap (koinoonia) in zorg voor elkaar, voorbede voor elkaar èn voor de wereld.
Zo is de zondag een teken van de bestemming van heel ons leven in de toewijding aan God en elkaar in Christus' Naam.
Het tweede woord is begrenzing. Het kenmerk van de heidense samenleving is het grenzeloze in groei, in genieting, in exploitatie. Het sabbatsgebod en de viering van de zondag getuigen van de goede begrenzing tegenover het opgebruiken van de tijd, het uitputten van de Schepping en het uitbuiten van mensen in het arbeidsproces.
Zo is de zondag als publieke rustdag ook een 'horzel' in het economisch en maatschappelijk streven van de moderne (neo-liberalistische) samenleving.
Drs. De Leede sloot zijn bijdrage af met te stellen dat de zondag voor de christelijke gemeente een blijvend teken is van het onderweg zijn naar de rust van het Koninkrijk van God (de eeuwige sabbat) als bestemming van de Schepping. Daarnaast heeft een duidelijke, vreugdevolle en herkenbare (sobere) zondagsviering een heilzaam effect voor de christelijke gemeente en is een teken van leven in de moderne samenleving.

Maatschappelijke ontwikkelingen onomkeerbaar
Drs. J. Wienen schetste mede aan de hand van een groot aantal typerende krantekoppen hoe de wetgeving en de regelgeving rond de zondag in beweging zijn en om welke motieven. Een historische schets gaf aan dat de wetgeving rond de zondag in het begin van deze eeuw ook sterk bepaald werd door sociale en economische motieven.
De bescherming van de arbeidende mens en zijn/haar wel-zijn werd veilig gesteld tegenover de economische argumenten van verlies aan rendement etc. Een tweede factor in de zondagswetgeving was de bescherming van de mogelijkheid tot uitoefening van de eredienst op de zondagmorgen. Zo geldt nog steeds dat voor het middaguur er geen massale evenementen mogen beginnen.
De druk tot wijziging in de wetgeving is ook nu sociaal-economisch van aard. Dhr. Wienen gaf een overzicht van deze motieven, waarvan het concurrentiemotief (internationaal), de mogelijkheid van spreiding van arbeid over beide partners, de grotere spreiding van de recreatie over de hele week, de belangrijkste zijn.
Dhr. Wienen bepleitte in zijn pleidooi vóór het behoud van de zondag als publieke rustdag een 'strijd' op twee fronten.
Ten eerste het kerkelijk getuigenis ten aanzien van de unieke betekenis van de zondag vanuit het joods-christelijk erfgoed voor haar eigen zijn als kerk èn voor de humaniteit, het mens-zijn überhaupt.
Ten tweede is het goed de strijd rond het behoud van de zondag te voeren met een aantal heel goede sociaal-economische motieven. O.a. zorg over de werkdruk voor de middenstanders, zorg over de nog meer toenemende ontwrichting van het gezinsleven.
Het is niet denkbeeldig dat de kerk en de christelijke geloofsgemeenschap hierin ook niet-christelijke partijen en organisaties meekrijgen.

Een kerkelijk initiatief
Dhr. Veerman uit Hoogblokland gaf tenslotte als voorzitter van de werkgroep Kerk en Samenleving van de classis Gorinchem een toelichting bij de brief over de zondagsheiliging die een aantal jaren terug is opgesteld, door deze commissie, overgenomen door de classis en verzonden naar zowel de kerkelijke gemeenten als naar de burgerlijke overheden.
Dhr. Veerman schetste iets van de respons, ook in de regionale media. Tevens stelde hij de brief beschikbaar voor de deelnemers aan de workshops.

Tenslotte
Na een levendig en ook kritisch gesprek waarin ook duidelijk werd hoe verschillend de kerkelijke leefwerelden in ons land zijn, rondde dr. Noordegraaf om 13.00 uur de workshop af.
Heeft zo'n workshop over de betekenis van de zondag zin? Uiteraard heel beperkt: één van de talloze keuzemogelijkheden en dan 75 minuten met een heel willekeurig samengestelde groep mensen.
En toch: een signaal in een groot geheel. Een signaal dat wie, persoonlijk en als kerken, bezig willen zijn met de grote vragen van gerechtigheid, vrede en heelheid van de Schepping en dat zonder de bewaring en vulling van de zondag zouden willen doen, al gauw zelf achter de Adem, de Geest van God, zullen blijken te zijn en aan de samenleving het eigenlijke onthouden. En dat eigenlijke is de kennis van de vrede van de sabbat: het leven door Christus.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen