Torenspitsen-gemeenteflitsen

DELFZIJL
Ontstaan Hervormde Gemeente Delfzijl
De geschiedenis van de kerk in Delfzijl is nauw verbonden met de geschiedenis van de burgerlijke gemeente als garnizoensstadje. In de geschiedbeschrijving 'Rondom de Delfzijlen' wordt er daarom ook uitvoerig aandacht gegeven aan de kerkelijke situatie. Daaruit enkele gegevens.
De Hervormde Gemeente van Delfzijl heeft een andere oorsprong dan de andere gemeenten in de omgeving. Deze zijn alle in tegenstelling tot de Hervormde Gemeente Delfzijl een rechtstreekse voortzetting van de rooms-katholieke parochies. Toen in 1591 Delfzijl werd ingenomen door Maurits en Willem Lodewijk, moest een Fries garnizoen de vesting bewaren. Ook aan de godsdienstige verzorging van deze militairen wijdden de Staten van Friesland hun aandacht. Voor bezetting en burgerij werd een predikant aangesteld. En dit was de oorsprong, het begin van de Hervormde Gemeente Delfzijl. De oudst bekende predikant van Delfzijl was dan ook een veldprediker, ds. N. Wolfgangus.
Nadat heel Groningen de zijde van de Verenigde Provinciën had gekozen, bleven de Friese troepen, ondanks de protesten van de Staten van Groningen, toch in Delfzijl. De Hervormde Gemeente is dus in oorsprong een Friese stichting. De Friese Staten beriepen hier predikanten en bezoldigden ze. Deze predikanten waren zich van hun bijzondere positie wel bewust. Men weigerde zich te onderwerpen aan het gezag van de classis op grond van het feit 'dat hij van die provincie van West Frieslandt wordt gesalariseret'.
Ook nadat veel later de Friezen hun rechten hadden overgedragen aan de Groningers, bleef het eigenaardige ontstaan in menig opzicht nog lange tijd zichtbaar. De militaire taak domineerde in Delfzijl. Zowel kerk als pastorie waren overheidsgebouwen. Pas in 1820 werd de Hervormde Gemeente zelf eigenares van kerk en pastorie. Ook pas in dit jaar kwam het eerste college van kerkvoogden tot stand, benoemd door de koning.
Eigenlijk is het ontstaan nu nog merkbaar uit het feit, dat de kerk geen bezittingen heeft, zoals vele gemeenten in de omgeving. Een gevolg daarvan is dat de kerkelijke gemeente altijd heeft moeten bestaan van zgn. 'levend geld'. Een nuttige impuls voor het functioneren van de gemeente. De gemeente heeft nooit kunnen rusten op de lauweren van de bezittingen.

Kerkgebouw
De Delfzijlse (Friese) garnizoenskerk kwam dus heel anders tot stand dan de tientallen dorpskerken in verre omgeving, die alle reeds veel eerder waren gesticht door kloosters of adellijke huizen. Waar het eerste kerkje van Delfzijl heeft gestaan, is niet helemaal bekend.
In 1613 werd een kerkgebouw in gebruik genomen, dat voor garnizoen en burgerij dienst heeft gedaan tot 1814. Op een oude Avondmaalsbeker is van deze kerk nog een afbeelding te vinden. Tijdens het beleg van de vesting Delfzijl in 1813/14 heeft de Franse bezetting de kerk gebruikt als kruitmagazijn en als timmerwerkplaats, met alle gevolgen van dien. In 1815 werd de 'uitgesloopte' kerk gerestaureerd, waarvoor Koning Willem I een bedrag schonk van ƒ 4.000,–. Dit herstel bleek niet voldoende te zijn geweest.
Na lang talmen en vele moeilijkheden besloot men tot nieuwbouw over te gaan. Dat was in 1830, toen dus Delfzijls 'derde' hervormde kerk werd gesticht. In 1925 is deze kerk uitgebreid met een dwarsarm. In 1955 werd nog de zgn. Kleine Kapel aangebouwd. In 1991 kreeg de gemeente met een bijzondere 'torenflits' te maken. Tijdens een uren durend onweer in de zomer werd de toren door de bliksem getroffen en volledig vernield. Vijf maanden later kon er gelukkig een geheel gerestaureerde spits weer op de kerk worden geplaatst.
Hoewel de kerk karakteristiek is voor het centrum van Delfzijl, heeft de kerk geen architectonische allures, zoals er in het Groningerland wel vele kerkjes en kerken worden gevonden. Niettemin heeft ons kerkgebouw qua vorm en indeling wel een eigen sfeer en intimiteit, waardoor velen zich er mee verbonden en thuis voelen.

Hervormde Gemeente Delfzijl
Sinds 1963 bestaat de Hervormde Gemeente Delfzijl uit twee wijkgemeenten, nl. Centrum/West en Noord/Uitwierde. Behalve ondergetekende zijn sinds de oorlogsjaren dr. A.R. Hulst (later hoogleraar OT te Utrecht), ds. J. Bouwers en ds. H.L.A. de Wijk voorgangers in Delfzijl (Centrum) geweest. Vanuit de geschiedenis van de Hervormde Gemeente Delfzijl ligt het niet voor de hand, dat er in dit blad aandacht is voor deze gemeente. Niettemin zijn in de vacaturetijd medio 1986 vanuit een behoefte naar persoonlijk aansprekende prediking en een eenvoudige, doch hartelijke liturgie ook predikanten uit de kring van de Gereformeerde Bond in het vizier gekomen. In de afgelopen jaren is gebleken, dat werken in een dergelijke open situatie heel wat vragen met zich meebrengt, maar ook alleszins de moeite waard is en heeft het ons daarin aan vreugde niet ontbroken.

Op weg naar de toekomst
In de afgelopen decennia heeft de betrokkenheid op de kerk in Delfzijl, in het bijzonder onder de jongeren, een behoorlijke teruggang laten zien. De teruggang lijkt min of meer tot stilstand te zijn gekomen, hopelijk zelfs zal het een keerpunt blijken te zijn. De laatste jaren zijn daartoe aanzetten gegeven tot een hernieuwd contact met de jongeren in de wijkgemeente, met name door kinderwerk, (huis)catechese en jongerengespreksgroepen. Een verdere uitbouw van deze prille ontwikkeling verdient ook in de toekomst alle aandacht.
Zo wil deze gemeente op weg zijn naar de toekomst, gedachtig het Woord van de Heere der Kerk, dat staat op het kerkzegel: 'Ik ben de blinkende morgenster'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen