Preken over de Verkiezing

Preken over de verkiezing, Gods predestinatie in verkiezing en verwerping, kan dat eigenlijk wel? Als we 'preken' eerst als een werkwoord lezen, mogen wij de Gods verborgen raad in de verkondiging wel expliciet ter sprake brengen? Moeten we het niet als de verborgen grond van de verkondiging, vanuit Gods welbehagen, laten functioneren zonder de zaak zelf met zoveel woorden aan de orde te stellen?
Hoe geven wij antwoord op deze vragen? Als we geloven dat alles wat door God in Zijn Woord is geopenbaard ook de prediking waard is, en dat we dus vanuit de tekst over de verkiezing en verwerping geroepen zijn te preken, dan wordt het de vraag: maar hoe doen we dat dan?
Een aantal 'preken over de verkiezing' van Johannes Calvijn, die door dr. S. van der Linde onlangs vertaald zijn en van een inleiding voorzien, geeft ons een bijzondere indruk van de wijze waarop er over en uit de verkiezing Gods gepreekt kan worden. Het zijn dertien uit de honderddrieëntwintig preken uit Genesis die Calvijn in de jaren 1559 en 1560 in Genève heeft gehouden. Ze gaan over Genesis 25 : 12-21 tot 27 : 36, vooral de geschiedenis van de verhouding van Jakob en Ezau. Ze geven ons een treffend beeld van de wijze waarop de predestinatie Gods gefunctioneerd heeft in de verkondiging van het Evangelie in de reformatie. Ze zijn naast de bekende hoofdstukken uit Calvijns Institutie onmisbaar om een goed oordeel te vormen over Calvijns spreken over Gods verkiezing en verwerping.

Dubbele predestinatie
Het opvallende van deze dertien preken die gepresenteerd zijn onder de titel Prediking en Verkiezing is, dat er eigenlijk maar twee preken uitdrukkelijk over de predestinatie handelen. In de andere preken is Gods verkiezend handelen wel de grond, maar niet expliciet aan de orde. Het mooie is dat we in deze serie preken dus beide manieren van 'preken over de verkiezing' kunnen vinden. Het is duidelijk niet zo, dat Calvijn in zijn verkondiging de verkiezing van God als een allesbeheersend thema laat functioneren, waardoor de ruimte voor de belofteprediking wordt beperkt. In de tweede en de derde preek gaat het over de geboorte van Jakob en Ezau, tussen wie al in de moederschoot een strijd bestond. Die kan worden teruggeleid tot Gods eeuwige voorbestemming. God heeft van voor de geboorte al bepaald dat de meerdere de mindere zal dienen. Calvijn weet dat hier een groot aantal vragen loskomen, die innerlijk verzet tegen Gods soevereine handelen kunnen openbaren. 'Want men vindt het heel onredelijk, dat God de mensen heeft geschapen om ze verloren te laten gaan. Waarom laat Hij de grote meerderheid toe zich slecht te gedragen?' (54) En zo zijn er nog wel meer vragen, die als verzoekingen ons hart besluipen. Calvijn gaat er niet mee redeneren, hij laat ze als vragen staan. Wij begrijpen immers Gods wegen niet, en willen dat in overmoed toch met ons verstand doorgronden, daar ligt de oorzaak van alle moeite. Calvijn wijst ons de enige heilzame weg, om niet verder te gaan in ons denken dan de Schrift ons leidt. De prediking van de verkiezing gaat bij Calvijn echter niet ten koste van de verkondiging van Gods heilswil in het Evangelie. De geopenbaarde dingen zijn voor de mensenkinderen. Het is de vastheid van het Evangelie waar wij ons aan toe mogen vertrouwen, dat het voortkomt uit Gods verkiezende liefde. 'Omdat het begin en het einde van ons heil in Hem ligt, kunnen we ons verblijden.' (66) De vrijheid van de belofteprediking blijft juist in de preken die expliciet over de verkiezing en verwerping gaan, volop overeind. 'Dit moeten we vasthouden, dat als God ons Zijn eeuwige verkiezing doet kennen en er zo'n getuigenis van geeft, dat er niet aan te twijfelen valt. Hij ons dan laat zien dat dit ons welzijn, ons behoud betekent. En dat we met dit alles winst kunnen doen, als we ons niet te veel vrijheid veroorloven, er drieste taal tegen Hem uitslaan en koppige twistgesprekken met Hem gaan voeren. Want stellig is het de echte blijdschap van de gelovigen, dat ze worden voorgelicht aangaande Gods verkiezing.' (64) De beslissing valt in de prediking toch altijd daar waar de confrontatie met Gods genadige belofte zich voltrekt. Zo kan het zelfs zijn dat Calvijn in een preek over Ezau spreekt, en niet zegt dat Ezau vreemde vrouwen nam, omdat hij toch verworpen was, maar dat zijn verantwoordelijkheid ten opzichte van het Evangelie was blijven bestaan: 'Als hij (Ezau) erfgenaam van de belofte had willen worden, had hij zich afzijdig moeten houden en geen vermenging moeten aangaan die de loop van de beloofde genade in de weg stond'. (180) In de verkondiging komt de verkiezing en vooral ook de verwerping vanuit het effect, achteraf, ter sprake, naar de houding die ten opzichte van de belofte van het Evangelie is ingenomen. Zo wordt het Ezau dus ten volle kwalijk genomen dat hij de belofte Gods heeft veracht: 'Het kwam er op neer dat hij de belofte van het heil losliet en ze liet varen, er geen rekening mee hield, alsof het een kleinigheid was'. (177)

De kracht der volharding
Het meest komt de predestinatie in deze preken echter aan de orde zonder nadrukkelijk ter sprake te worden gebracht. Het is de kracht van de prediking der belofte, en de zekerheid van het geloof in de aanvechtingen en beproevingen. Het is juist de verkiezing Gods die doet volharden in een leven onder het kruis, waarin alle dingen er vaak zo anders uitzien dan Gods beloften zeggen.
De vertaler wijst er in zijn inleiding op dat deze preken ontstaan zijn in de jaren 1559/60. Hij gaat er verder niet zo op in, wat die jaren betekenden wat de historische context van de prediking betreft. Wie zich echter verdiept in de spanning van juist deze jaren zal heel veel van deze preken nog beter thuis kunnen brengen. Het waren o.a. de kritieke jaren voor de kerk van de hervorming in het door Calvijn zo geliefde Frankrijk, aan het begin van de zogenaamde 'Godsdienstoorlogen', die als bloedig dieptepunt de Bartholomeusnacht zouden hebben. Was de kerk op het punt om tot een doorbraak te komen naar vrijheid en erkenning, of zou er alleen nog maar een fellere vervolging losbranden? Het lot van de onderdrukte en vervolgde kerk gaf veel vragen en aanvechtingen bij de gelovigen en ook bij Calvijn zelf. Hoe kon het zijn, dat als de Reformatie Gods zaak was, dat die zaak er voor het oog toch zo slecht voorstond? Wij lezen deze preken wellicht in een vrijblijvende context, maar wie ze probeert te lezen in historisch licht, zal de kracht ervan niet kunnen ontgaan. Die zal ook voor de aanvechtingen van de moderne tijd vertroosting mogen vinden in deze krachtige Woordverkondiging: 'Wanneer wij dus zien, dat onze God ons in een bekrompen, lage staat houdt, zodat wij niet alleen veracht zijn, maar ook vrijwel door allen verworpen, laten we dan weten dat het voor ons ruim voldoende is, dat wij in God zijn geworteld'. (27) Izaak en Rebekka, Jakob, ze zijn een spiegel voor de kerk in de verdrukking, van Gods wondere weg met Zijn volk naar de vervulling van Zijn beloften. 'Zo lijkt de Kerk nu vertrapt te moeten worden en we zien dat de goddelozen en de kinderen van de wereld geen rekening houden met die God tot Zich heeft verzameld. Laten we dat rustig dragen, naar het voorbeeld van onze vader Jakob en er ons niets van aantrekken, als de wereld ons eigenlijk in het gezicht spuwt, als we maar door God erkend worden.' (79) En verder: 'Is dat dan niet iets groots, dat God het voor ons opneemt in alle geschillen, de vijand van onze vijanden is en dat men ons geen onrecht of geweld kan aandoen of Hij gaat er tegenin, alsof zijn Eigen Majesteit geschonden werd? Als God dus zo diep afdaalt dat Hij uitspreekt, dat men, als men ons het een of andere onrecht aandoet met Hem te maken krijgt en Hem geraakt heeft: wat beters zouden we kunnen bedenken?' (211) Zo is de verkiezing in de verkondiging de grond en de kracht van het leven van het geloof in de beproeving. De verkiezinig komt tot uiting in een trouw volhardend leven uit de vaste en zekere beloften Gods. Dat is de reformatorische – want bijbelse prediking!
Deze preken, die uit de tekst zelf opkomen, geven ons praktische lessen. Ze vergeestelijken het gewone leven van de aartsvaders niet, ze leren ons met Gods heiligen kennis maken zoals ze waren, met al hun kleinheid soms in de omgang met elkaar en ook met God. Maar de grootheid van Gods hand wordt erin opgemerkt.
De vertaler is er goed in geslaagd om Calvijn op een aansprekende manier tot ons te brengen. Er wordt wel eens gezegd dat Calvijn wat minder boeiend heeft gepreekt dan bijvoorbeeld Luther. Het is waar dat Luther wel een heel bijzondere gave had om levendig het Woord te bedienen, maar in deze preken van Calvijn vinden we niet minder een directe en aansprekende verkondiging, die niets heeft van een gesperd vertoog. De vertaler geeft in noten gedurig weer welke woorden in het Frans van Calvijn hem opmerkelijk voorkwamen. Het laat ons iets zien van zijn persoonlijke smaak in de taal van Calvijn. Die vinden we ook terug in zijn inleiding. Hij spreekt daarin o.a. het verlangen uit naar een nadere publikatie, ook in vergelijking met de prediking van de andere reformatoren, inzake de verkiezing.
De uitgever heeft ervoor gezorgd dat het een boek geworden is dat de inhoud waardig is. Het ziet er mooi en netjes uit, wat uitvoering betreft lijkt het op de bij dezelfde uitgever verschenen Bijbelverklaringen. Misschien zou het in deze vorm een aanzet kunnen zijn om naast de kloeke banden van de Bijbelverklaringen van Calvijn een serie op te zetten met vertaalde preken van de reformator. Het is immers opmerkelijk hoe weinig preken van deze bijzonder begaafde dienaar van het Woord in onze taal zijn te lezen. Moge dit boek, dat ook in eigenlijke zin een 'eersteling' zijn, die nog vele volgelingen zal hebben. Het is de moeite zeker waard. Van harte aanbevolen!

M.A. van den Berg, Groot-Ammers

Boekbespreking over Prediking en verkiezing, dertien preken over de onverdiende verkiezing van Jakob en de verwerping van Ezau, door Johannes Calvijn, vertaald door dr. S. van der Linde. De Groot, Goudriaan, Kampen, 1992, 224 pag., ƒ 42,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen