Torenspitsen-Gemeenteflitsen

HEDEL
Aan 'Gelre's End', op de oever van de Maas en aan de rand van Brabant, ligt het dorp Hedel, internationaal bekend door de grootste paardenmarkt van Europa. Reeds in de Romeinse tijd bevond zich op dit strategische punt aan de Maasovergang de villa (= dorp) Hedilla of Hatalle, in de lokale uitspraak Hèl genoemd. De betekenis van de naam is nog steeds niet geheel duidelijk. Sommige historici menen (naast andere uitleggingen) dat deze naam verband houdt met de oude mythologische gedachte van de zuidelijke Germanen, dat aan de overzijde van de (doods)rivier (de Maas) het dodenrijk Hel (Hela of Helheim) gelegen was. Als deze verklaring juist zou zijn (wat heel niet zeker is), dan stelt het oude kerkzegel van de hervormde gemeente te Hedel een treffende gedachte daartegenover: een gevleugeld hart dat naar Boven trekt, maar nog aan de aarde zit vastgeketend, met het randschrift: 'Cupio dissolvi et esse cum Christo' (Ik begeer ontbonden te worden en met Christus te zijn). Het is met name de zendeling Willibrord geweest, die deze streken onder de invloed van het christendom heeft gebracht. De oude middeleeuwse kerk van Hedel was dan ook aan hem gewijd. Wanneer de kerk hier is gesticht, is niet bekend. De heren van het kasteel te Hedel bezaten vanouds het zgn. collatierecht (= het recht om een geestelijke te benoemen), hetgeen wijst op waarschijnlijke betrokkenheid van hen bij de stichting van het kerkgebouw. In 1522 liet Oswald graaf Van den Bergh, Heer van Hedel, de kerk herbouwen. Zijn zoon, Graaf Willem van den Bergh, was 1546-1572 Heer van Hedel. Deze was gehuwd met Maria van Nassau, een zuster van Prins Willem de Zwijger, en was aanvankelijk (uit politieke overwegingen) de beginselen van de Reformatie toegedaan. In 1566 vroegen de Staten van Gelderland op aandrang van de Spaanse landvoogdes Margaretha van Parma om de ketterse pastoor van Hedel te verwijderen. Deze had namelijk sinds 1565 de mis al niet meer bediend en predikte in de geest van de Hervorming. Reeds tweemaal was hij uit Hedel verjaagd, maar onder bescherming van Graaf Van den Bergh weer teruggekomen, 'preeckende die leeren van Calvinus ende van daghe te daghe erger preckende, treckende tot zijnen sermoenen veele en diverssche borgeren uyter stadt van Den Bossche…'
Graaf Willem antwoordde de landvoogdes op dubbelzinnige wijze dat hij geen andere pastoor kon krijgen en daarom de huidige wel moest handhaven, maar hij had hem vermaand en bevolen dat hij zich in leer en leven zou gedragen als een goede pastoor en christen, anders zou hij hem verjagen en straffen. (De correspondentie bevindt zich nog in het kerkarchief te Hedel). De graaf hield dus de pastoor aan als predikant en dekte hem met zijn bescherming. Ook zijn er aanwijzingen, dat de bisschop van Den Bosch enige verraders gehuurd had om deze dienaar der kerk te Hedel, Cornelis van Noort genaamd, om den hals te brengen.
Eind juni 1566 kwam de hageprediker Cornelis van Diest, bijgenaamd 'de Graspaap' naar Hedel. Hij was predikant geweest van de gemeente te Armentières in Vlaanderen, maar deze gemeente was door de vervolgingen uiteengeslagen. Met toestemming van de Heer van Hedel hield hij eind juni 1566 te Hedel de eerste hagepreek in de Noordelijke Nederlanden. In het kerkarchief bevindt zich een beschrijving van deze eerste hagepreek. De hageprediker logeerde bij de Hedelse pastoor. Hedel werd een steunpunt voor de Calvinisten uit het Zuiden en schijnt mede een rol gespeelt te hebben bij de Beeldenstorm in de Sint-Janskathedraal te Den Bosch. Er is gezegd: 'Van Hedel bij Den Bosch uit is het zaad gestrooid ver door heel Holland heen in de dagen dat de Hervormde Kerk in ons land wortel schoot.'
Helaas moest Graaf Willem van den Bergh in 1568 bij de komst van Alva vluchten en in 1583 liep hij over naar de Spanjaarden. In 1590 werd Hedel door Prins Maurits van de Spanjaarden bevrijd. Nu kon de opbouw van het hervormde kerkelijke leven beginnen. Maar eerst in 1612 kreeg Hedel zijn eerste vaste predikant: ds. Nicolaus Bakkerus, bevestigd 1612, emeritus 1666. Toen hij kwam, was hij al bijna 50, toen hij afscheid nam, was hij 103. Deze man heeft de hele 80-jarige oorlog meegemaakt. Hij stond bekend als een godvruchtig en ijverig predikant, die veel liefde van de gemeente genoot. In zijn tijd werd op de fundamenten van de verwoeste kruiskerk de huidige kerk gebouwd (± 1640). In deze kerk werd sedertdien vrijwel zonder onderbreking de reformatorische leer gepredikt tot nu toe. Van de predikanten die Hedel gediend hebben, noemen wij er hier enkele: ds. Joh. A. d'Outrein Schluiter (kleinzoon van de bekende oudvader d'Outrein; 1749-1772); ds. W. de Rapper (1827-1850, deelnemer aan de zgn. 'Adresbeweging' tot handhaving van de reformatorische belijdenis); ds. J. van der Werff (1852-1853, predikant in de geest van het 'Réveil'); ds. V. Koningsberger (1854-1857) en ds. J. van der Meulen (1869-1885, schoonzoon van de bekende ds. Moorrees van de 'Adresbeweging'), beiden volbloed aanhangers van dr. H.F. Kohlbrügge; ds. J.J. van Ingen (1897-1900, één van de voormannen van de Geref. Zendingsbond (GZB) in de N.H. Kerk); ds. G. Benes (1907-1909, die als eerste in Hedel belangstelling wekte voor de in 1906 opgerichte Gereformeerde Bond in de N.H. Kerk).
In de laatste Wereldoorlog is het dorp Hedel verwoest, de predikant ds. E.J. Beens door verraad gevangen genomen en de kerk zeer zwaar beschadigd, maar deze is met financiële hulp uit Amerika nadien weer fraai gerestaureerd. Van het oude interieur is alleen de preekstoel anno 1640 met enig koperwerk bewaard gebleven.
Enkele jaren geleden werd een nieuw orgel in gebruik genomen, gebouwd door de fa. B.A.G. te Enschede. Onze bede zij, dat de rechte verkondiging van het Evangelie der zaligheid in Christus voorspoedig voortgang mag vinden. En dat blijft gelden wat de kerkeraad schreef in 1862: 'dat de gemeente met haar 750 zielen (thans 1200) tot nog toe verenigd bleef, zonder dat enig geval van afscheiding zich voordeed.' De afscheidingsbewegingen van 1834 en 1886 gingen namelijk aan de gemeente van Hedel voorbij. 'Wat vergaat, 't Woord bestaat!'
Ds. L.H. Oosten

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen