Terugblik op Putten

Praeses, synode,

Wij willen beginnen u te danken voor de mogelijkheid van deze ontmoeting. Dat wij als hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond vandaag en morgen hier in een bijzondere zitting van de generale synode aanwezig zijn, is geen vanzelfsprekendheid. Het is niet eerder gebeurd. Wij beseffen zeer wel, dat het uitzonderlijk is, dat de hoogste ambtelijke vergadering van onze kerk in gesprek wil zijn met een modaliteit, met een modaliteitsvereniging binnen de kerk. Toch hebt u ons, als hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond, zèlf voor deze ontmoeting uitgenodigd. Daarvoor moet dan wel een bijzondere reden zijn. Het tekent de ernst van dit moment. Het tekent ook de verplichting, die we áán elkaar en de verbondenheid die we mèt elkaar hebben.

Wij realiseren ons, dat we zelf alle reden gegeven hebben voor deze ontmoeting. Maar als ik dan zeg 'we', dan moet u dat direct breder nemen dan alleen maar het hoofdbestuur, zoals dat vanavond en morgen in uw midden is. Hierachter mag u zien een groot aantal gemeenten uit een breed deel van de kerk. Dat is gebleken toen op 21 november laatstleden de bijzondere ambtsdragersvergadering in Putten is gehouden, die massaal werd bezocht en als zodanig brede aandacht heeft gekregen in de kerken. Wanneer ambtsdragers uit enkele honderden gemeenten bijeen zijn, met éénzelfde zorg en doel, zoals in Putten is gebleken, is dat een onmiskenbaar teken van grote betrokkenheid. Hun aanwezigheid daar, in de concrete situatie van onze Hervormde Kerk op dit moment, moet toch kennelijk duidelijk onderscheiden worden van de ambtelijke vertegenwoordiging van de gemeenten op de ambtelijke vergaderingen van de kerk. Dat mag zeker blijken wanneer uit een dergelijke vergadering ook nog eens een gezamenlijk Adres aan de synode wordt gezonden. Kennelijk heeft met name dat Adres u als synode gebracht tot het uitschrijven van deze extra synodevergadering.

Wij zijn u als synode, en daarin ook het moderamen, zeer erkentelijk voor het feit, dat u het signaal van Putten ernstig hebt genomen. Dat zeggen wij namens alle gemeenten, die in Putten vertegenwoordigd waren. Uw betrokkenheid is reeds gebleken uit het feit, dat het vrijwel voltallige moderamen in Putten aanwezig is geweest en zelfkennis wilde nemen van wat daar is uitgesproken. Die aanwezigheid had wezenlijke betekenis.
Meer dan het lezen van referaten geeft het lijfelijk aanwezig zijn een echte indruk. Men hoort intonaties, men proeft de accenten. Uw zorvuldigheid in deze waarderen wij. Maar kennelijk hebt u zelf ook beseft, dat we, in de ontwikkelingen van het Samen op Weg-proces, op een beslissend punt zijn aangekomen. Daarvan was Putten een teken.
Overigens realiseren we ons ook, dat onze aanwezigheid hier zich onderscheidt van die van u als synodeleden, van welke modaliteit dan ook. Hoewel wij met u allen deel uitmaken van en in diepe liefde verbonden zijn met de kerk, waartoe we samen behoren, zijn wij op dit moment toch ook enigszins uw tegenover. Dat maakt het gesprek niet eenvoudig.

Terugblik
U hebt ons gevraagd twee korte inleidingen te geven: één waarin een terugblik op Putten wordt gegeven en één waarin vooruit wordt gezien. Gegeven het feit, dat u allen in het bezit bent van de teksten van het gesprokene in Putten, mogen wij ons van de plicht ontslagen achten nog eens te herhalen wat in Putten is gezegd en wat, als resultante daarvan, in het Adres is verwoord. We willen dan ook liever evaluerend terugzien en verder verwoorden hoe wij naar de toekomst zien.

Putten mag een teken genoemd worden. Gedurende de reeks van jaren, waarin het Samen op Weg proces zich heeft ontwikkeld, zijn er van tijd tot tijd duidelijke signalen afgegeven uit de kring van de Hervormd Gereformeerden, waarin overduidelijk werd verwoord de grote moeite, die in veel gemeenten bestaat ten aanzien van het proces. Al in een vroeg stadium werd uitgesproken, dat in hervormd gereformeerde kring Samen op Weg niet is 'begeerd', maar dat we ons 'meegenomen' achten. Daarna zijn van tijd tot tijd vanwege het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond brieven naar de synode gestuurd, waarin de verontrusting werd duidelijk gemaakt. In 1988 werd een ambtsdragersvergadering belegd in Barneveld, die toen door 800 personen werd bezocht. Een en ander resulteerde in een 'manifest', gezonden aan de synode, waaruit toen is voortgekomen de door u behandelde 'knelpuntennota'. In een boekje van de hand van onze algemeen secretaris – 'Om de erve der vaderen' – is te lezen hoe de Gereformeerde Bond de laatste decennia in het Samen op Wegproces heeft gestaan. Daarin proeft u de zorg en de verontrusting de jaren dóór. We moeten dan ook zeggen, dat het vandaag niet voor het eerst is, dat duidelijk uiting gegeven is aan diepe zorg. Het in Putten uitgesproken 'nee' is consistent met wat in het verleden is gezegd. Maar we zijn nú eenmaal op een punt aangekomen, dat definitieve beslissingen gaan vallen.

In Putten is uitgesproken, dat het op zich een goede zaak is, dat een kerkorde in één keer is ontworpen en niet de weg is gevolgd van het opvullen van een lege huls met afzonderlijke bepalingen. Dat in deze de hervormde weg is gevolgd vindt bij ons instemming. Een compleet ontwerp geeft duidelijkheid met betrekking tot de ecclesiologische conceptie.
Duidelijk is nu echter wel op welke kerk wordt afgekoerst. Zonder alle kritiek op de inhoud van deze kerkorde nu nog eens te herhalen, zeggen we ook hier, dat déze kerkorde, zoals die nu voorligt, voor ons onaanvaardbaar is. Dat dit te maken heeft met het grondslagartikel behoeft nu verder geen betoog. Een kerk, die zichzelf in haar grondslag tegenspreekt – we bedoelen dan Dordt en Leuenberg – kan moeilijk een belijdende kerk heten en getuigenis afleggen van de waarheid. Wat is haar belijden dan eigenlijk waard? De afzwakking verder van de reformatorische visie op het ambt maakt bovendien het echt presbyteriaal synodaal karakter van de kerk dubieus. De gekozen naam – Verenigde Reformatorische Kerk – is naar onze mening dan ook strijdig met de aard van de kerk, die wordt beoogd.

Nee-tenzij of nee
Daarom willen we hier nog eens toelichten wat het betekent dat, waar in het verleden 'nee-tenzij' werd gezegd, nu in Putten is uitgesproken waarom het 'tenzij' wat ons betreft niet gehandhaafd kan worden. Toen bij de raadpleging van gemeenten in 1985, inzake de zogeheten 'Verklaring van overeenstemming ten aanzien van het samen kerk zijn' en de daarop gebaseerde Intentieverklaring, veertig procent van de hervormde gemeenten, met name uit hervormd gereformeerde kring, 'nee' uitsprak, was dat goeddeels zonder de toevoeging 'tenzij'. In officiële stukken van het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond werd evenwel 'tenzij' toegevoegd, omdat immers nog niet duidelijk was naar welke kerk het toeging, wat haar grondslag zou zijn. Nu dat echter duidelijk is geworden, moeten wij ook duidelijk stellen, dat van een 'tenzij' geen sprake meer kan zijn. Deze kerkorde kan geen basis zijn voor een gereformeerde kerk. Hiermee – aldus de boodschap van Putten – wordt ook de band met het verleden doorgesneden. Op dit punt komt ir. Van der Graaf nog nader terug.

Verbond
Toch zou het onjuist zijn om Putten uitsluitend te benaderen vanuit deze ontwerpkerkorde op zich. Want nu dit ontwerp voorligt dient zich ook in alle hevigheid aan, dat het lijkt toe te gaan naar een voltooiing van het voorbereidende werk voor het vormen van een nieuwe kerk, waarin de drie afzonderlijke kerken zullen opgaan. Het uitgezette tijdpad spreekt voor zich en gaf een schokeffect. En daaruit moet u niet minder verklaren de zorg alsook de bewogenheid om de kerk, die in Putten aan het licht kwam.

We hebben die dag geplaatst onder de koepel van de bede 'aanschouw het verbond'. In deze bede mag u ons als hervormd gereformeerden, wat betreft onze kerkelijke positie en onze kerkelijke gang de jaren door, diep in het hart kijken. Vanwege het geloof in de God des Verbonds, die Zijn trouw bewaart en betoont de geslachten door, hebben we als hervormd gereformeerden nooit de weg van Afscheiding of Doleantie willen gaan. Zulks werd geacht bondsbreuk te zijn. De Heere gaf echter de jaren door blijk van Zijn trouw over een veelszins ontrouwe kerk. Daarom zijn hervormd gereformeerden, vaak op hoop tegen hoop, in de Hervormde Kerk, de kerk der vaderen, gebleven en hebben ze gehoopt òp en gebeden òm herstel van die kerk naar Schrift en belijdenis. En zo was er om Gods wil liefde tot de kerk, ondanks haar gebroken gestalte. De schuld van deze kerk was en is tevens onze schuld, schuld van allen, die deel van haar uitmaken. Van onder die schuld mochten we niet weglopen.
In Putten is nog eens verwoord waarom we als hervormd gereformeerden nooit hebben willen toegeven aan de roep van buiten de Hervormde Kerk (van dolerenden nog meer dan van afgescheidenen) om de kerk vanwege haar ontrouw aan de belijdenis en haar gemis aan tucht te verlaten. Dat zicht òp en het leven úít het Verbond, heeft ons in Putten diep samengebonden. Hier werd dunkt ons een diepere laag geraakt, die voor een brede dwarsverbinding zorgde, gegeven met liefde tot de kerk, omwille van het Verbond.
In Putten is de zorg verwoord èn verstaan, dat de kerk, die nu in voorbereiding is, niet meer die kerk zal zijn, waaraan met liefde is geleden en voor het herstel waarvan is gebeden.

In dit verband mogen we er niet aan voorbijgaan, dat er meer, veel meer aan de hand is dan louter het in behandeling nemen van een nieuwe kerkorde. Liefde is niet te maken. En waar liefde gaat wijken treedt verkilling op en per uiterste consequentie een verstoorde relatie. De cri de coeur, die in Putten is geuit, is niet geweest een soort spierballenvertoon – het beeld komt uit uw vergadering – maar echt een roep van het hart. Wie de ambtsdragersvergadering in Putten interpreteert als machtsvertoon miskent het geestelijk karakter ervan.
De ambtsdragers, die in Putten bijeen waren, hebben ooit voor God en de gemeente, in het midden van de Hervormde Kerk en in liefde tot die kerk, hun ja-woord gegeven. Dat ja-woord laat zich niet zo maar transplanteren naar een kerk, die ze niet hebben begeerd maar waarin ze nu wel worden meegenomen.

Onverantwoord
Uit het beraad, dat we hier deze dagen hebben, blijkt duidelijk, dat u als synode niet lichtvaardig met de hartekreet van Putten om wilt gaan. Dat zou ook onverantwoord zijn. In het verleden zijn er vaak diepgaande verschillen geweest binnen onze Nederlandse Hervormde Kerk. Altijd weer hebben hervormd gereformeerden hier in uw vergadering in een minderheidspositie gestreden om het recht der belijdenis en menigmaal heeft men het onderspit gedolven. Maar nu gaat het om het diepste: zal de kerk, die beoogd wordt, ònze kerk nog zijn?
Zonder dat een program is gemaakt, is dan toch in Putten gezegd: synode, u krijgt ons niet weg van de plek, die we de jaren door hebben ingenomen, in de kerk der vaderen, strijdend om kerk-zijn naar Schrift en belijdenis. Liever nog, u krijgt ons niet weg van de plek, die ons in deze kerk is gegéven.

Daarom hopen wij van harte, dat in het gesprek, dat nu is geëntameerd met u als synode, we ook verder zullen komen dan formele zaken. Het hart van de kerk is in het geding.

C. van den Bergh, Noordwijk aan Zee

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen