Globaal bekeken

Uit de laatste rondzendbrief van dr. G.H. Cohen Stuart, theologisch adviseur vanwege de Nederlandse Hervormde Kerk in Jeruzalem, het volgende over 'het planten van bomen':

'Heel lang is aan Maarten Luther de uitspraak toegeschreven, dat hij zelfs een appelboom zou planten, ook al zou Jezus Christus vandaag terugkeren op de wolken des hemels. Daarmee gaf de zestiende-eeuwse kerkhervormer aan, dat het Koninkrijk Gods bestemd is voor deze aarde. Wie een appelboom plant, verwacht dat ook de vruchten nog gegeten zullen worden. Vele eeuwen eerder werd een vergelijkbare uitspraak toegeschreven aan een der belangrijkste rabbijnen uit de eerste eeuw, Rabban Jochanan ben Zakkai: "Als je een boom in je handen zou houden en ze zouden tot je zeggen: Zie de Messias is hier, ga dan en plant eerst je boom en ontvang hem daarna." (Avot de-Rabbi Nathan versie B, 31).
Het planten van bomen voor een volgende generatie is een oud gebruik. Dat kwam aan de orde tijdens de wekelijkse Talmoedcursus van prof. dr. Rabbi Pesach Schindler. Zoals velen van u weten, volgen Marian en ik sinds juni 1982 zijn Talmoedcursus. In ons elfde seizoen is een begin gemaakt met het tractaat Megilla, dat uitgaat van de viering van het Loten- of Poerimfeest.
Folio 5^b bespreekt wat op Poerim wel of niet geoorloofd is. Mag je werken of niet? Een aantal rabbijnen was van oordeel, dat de feestdag ter overwinning op de jodenhater Haman net zo gevierd zou moeten worden als de feestdagen uit de Torah. Want in Est. 9 : 19 (Statenvertaling) staat dat zij deze dag maakten "ter vreugde, en maaltijden, en een vrolijke dag."
"Vreugde" en "maaltijden" betekenen dat het verboden is te vasten; "vrolijke dag" is vertaling van het Hebreeuwse jom tov en dat is in het rabbijnse jodendom een uitdrukking voor de feesten Pesach-Pasen, Shavoeot-Wekenfeest en Soekkot-Loofhuttenfeest. De Torah schrijft voor dat op die dag het werken gestaakt moet worden ("staken" is de betekenis van de wortel van het woord shabbat).
Er is echter een belangrijke overlevering dat Rabbi op Poerim een boom zou hebben geplant. Rabbi is Rabbi Juda HaNasi (de Prins), de eindredacteur van de Mishna, * een gezaghebbende autoriteit. Rabbi plantte op Poerim een boom. Dat is werk!
In Est 9 : 19 gaat het om de vreugde van de spontane reactie van de joodse bevolking op de overwinning op Haman. Het officiële bevel voor de viering van het Poerimfeest wordt gegeven door Esther en Mordechai in Est. 9 : 22. De conclusie is, dat op Poerim gewerkt mag worden voor wie geluisterd heeft naar het voorlezen van het boek Esther. Een soort werk is op Poerim zelfs geboden. Dat is het geven van giften aan de armen en het bezorgen van pakketten met lekkernijen.
De traditie legt echter uit, dat Rabbi die dag geen vruchtboom plantte, maar een sierboom, een boom met brede takken, die later een overvloed aan schaduw zou geven.
Enkele dagen nadat we dit gedeelte bestudeerd hadden, kreeg rabbijn Schindler een kleinzoon. Een der studenten bracht de les in praktijk en schonk de rabbijn een jonge palmboom. Het geven van deze sierboom hing samen met een andere traditie: Bij de geboorte van een kind plantje een boom. Als het kind dan opgegroeid is, kunnen takken en bladeren van de boom van bruidegom en bruid gebruikt worden voor het maken van de huwelijksbaldakijn, de choeppa.
Het is een voorbeeld van de populariteit van het planten van bomen onder joden en met name in Israël. Het kleine Israël is een van de weinige landen ter wereld, waar voortdurend gewerkt wordt aan herbebossing. Wie rijdt in de richting van Arad aan de noordgrens van de Negev-woestijn, zal opvallen, hoe groen de bergen geworden zijn aan de zuidgrens van de woestijn van Judea. Dankzij de boomplanting was dat in Galilea eerder gebeurd.
Bomen worden ook geplant als eerbetoon, als uiting van dank of vriendschap of verjaardagsgeschenk. Het gebeurt ook ter nagedachtenis. Toen in november 1992 de jaarlijkse zending bloembollen van het Israël Comité Nederland aan burgemeester Koliek van Jeruzalem werd aangeboden, werden vlak bij de molen van Montefiore enkele bomen geplant bij de steen ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de ramp met het El Al vliegtuig boven Amsterdam.
Op 4 februari worden in de aanwezigheid en met medewerking van burgemeester Kollek in Jeruzalem de eerste bomen geplant van een nieuw bos ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de El Al vliegramp. Die boomplanting betekent in Jeruzalem een eerste activiteit ter gelegenheid van het jaarlijkse "nieuwjaar van de bomen", de 15e van de maand Sjevat (Toe Bisjvat) - dit jaar op 6 februari.
Dit bomenfeest wordt al genoemd in de Mishnah. Een bijzondere uitwerking kreeg het feest in mystieke kringen. Na de verbanning van de joden uit Spanje in 1942, werd Safed het centrum van de mystiek. Daar is een speciale Toe Bisjvat seder-liturgie ontstaan. Deze verscheen in 1753 onder de titel Pri Ets Hadar (vrucht van de citrusboom).'

*De eerste gezaghebbende neerslag van de mondelinge uitleg van de Torah (einde 2e eeuw).

J. van der Graaf

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen