Boekbespreking

Dr. Joh. Verkuil: 'De kern van het christelijk geloof', Kampen 1992; 474 blz., ƒ 45,–.
Prof. J. Verkuil, de onder ons bekende emeritus hoogleraar in de zendingswetenschap aan de VU te Amsterdam heeft ons in zijn bovengenoemd boek verrast op een glasheldere geloofsleer. Hij vertelt er zelf in het voorwoord van, dat het een herschrijving is van een vroegere publicatie van zijn hand onder de titel 'Credo'. Was het laatstgenoemde boek kort na de tweede wereldoorlog in zekere zin een verantwoording van het a-b-c van het christelijk geloof aan het adres van zijn medegevangenen in het Jappenkamp in Indonesië, het thans verschenen boek is niet minder te waarderen als een getuigenis omtrent de kern van het christelijk geloof, maar nu bedoeld als een hart onder de riem voor de mens van de 20e eeuw in zijn grote geestelijke verwarring. 'In de laatste levensperiode die mij nog rest, voel ik mij geroepen nog eens verantwoording af te leggen van mijn en ons 'algemeen, ongetwijfeld christelijk geloof en dat te doen op eenvoudige wijze' (blz. 9).
In het boek van Verkuil komen alle bekende kernpunten van het christelijk geloof (zoals o.a. in de Apostolische Geloofsbelijdenis en in de Nederlandse Geloofsbelijdenis) aan de orde. Maar in een duidelijke gerichtheid op de vragen die rondom deze stukken des geloofs bijzonder in onze tijd onder de mensen leven. Daarbij zoekt de auteur steeds bruggen te slaan om misvattingen de pas af te snijden. Maar ook ontveinst hij zich niet om dingen die hij ziet als onnodige knelpunten in de traditonele leer van de kerk te elimineren.
Zo vindt hij het – om een enkel voorbeeld te noemen – geen probleem, als door historisch-kritisch onderzoek van de Bijbel onjuistheden in de weergave van historische gebeurtenissen in de Bijbel aan het licht treden (blz. 37). Ook de gedachte van een door God geleide evolutie van het geschapene ('relatief evolutionisme'), acht Verkuil niet in strijd met de Bijbel (blz. 67, 91). Daarbij gaat hij ervan uit, dat de scheppingsverhalen van Gen. 1 en 2 een hymne zijn op de Schepper en dat de oer-verhalen van Gen. 3 en 4 ons vertellen: 'Adam, dat ben ik' (blz. 111).
Om nog enkele dingen te noemen. Verkuil probeert voor het leed in het menselijk bestaan op aarde naast de zonde van de mens ook de voortdurende strijd met de machten van de chaos als bron aan te boren (blz. 71); waarbij armoede meer een gruwelijk onrecht moet heten dan iets dat uit Gods Vaderlijke hand ons toekomt. Wat dit betreft benadert Verkuil formuleringen als die van (het begin van) zondag 10 van de Heidelberger in een kritische solidariteit (blz. 75, 87).
Dat hier een gedrevene aan het woord is, die ook in deze pennevrucht zijn hartstocht om te werven voor Koning Jezus aan de dag legt, is op elke bladzijde merkbaar. Maar m.i. kan en mag dat niet betekenen, dat Gods verkiezende liefde gelijkelijk zou uitgaan zowel naar de boetvaardige zondaar als naar de arme bedelaar (O. Noordmans). Op dit punt gaat Verkuil langs de rand van de alverzoening (blz. 161 v.). De schade die de leer van de uitverkiezing naar het inzicht van Verkuil in de loop der eeuwen heeft teweeggebracht, kan op deze wijze m.i. niet verholpen worden.
De bezwaren, zojuist door mij geopperd, doen overigens niets af van mijn waardering voor het vele goede dat het boek van Verkuil ons te bieden heeft, waar het gaat om de kern van het christelijk geloof. Zijn voelhorens zijn uitgestoken naar de mens met zijn vele vragen en naar wat de (theologische) literatuur van de laatste jaren heeft te berde gebracht. Op vele plaatsen gebruikt hij onvergetelijke voorbeelden en vertelt hij indrukwekkende dingen over ontmoetingen met mensen. Dat vind ik – eerlijk gezegd – het sterke van dit boek. En als zodanig zal het zeker dienen tot een wegwijzer voor catecheten, godsdienstleraren, evangelisten en pastorale werkers, voor wie dit boek ook geschreven is. Volkomen terecht zegt Verkuil in het voorwoord: 'Dit boek is niet geschreven door iemand die a.h.w. een museumgids wil zijn, maar door iemand die vóór alles getuige van Jezus Christus wil zijn' (blz. 9).

G.H. ter Schegget, 'Zachtmoedig leven', meditaties over de eerste brief van Petrus, Baarn 1992, 69 blz., ƒ 14,90.
De eerste brief van Petrus is een bemoediging geweest voor de gemeenten van Klein-Azië, een minderheidsgroep die als oud vuil werd behandeld. Aldus de setting van de verklaring van Ter Schegget van Petrus eerste brief In de titel van het boekje dat een tiental meditaties over deze brief bevat ('Zachtmoedig leven') is z.i. de boodschap van Petrus kort samengevat: zachtmoedigheid als een grondhouding van christenen die als non-conformisme elke escalatie van het geweld doorbreekt. Het begin van een grote revolutie.
Het is duidelijk, dat Ter Schegget zich ook in deze meditaties laat leiden door zijn hartstocht voor een onvoorwaardelijk partij kiezen voor de 'underdog'. Ons inziens echter wordt door dit allesbeslissend uitgangspunt noch aan deze Petrusbrief noch aan de bijbelse boodschap als geheel recht gedaan. Het geloofsgeheimenis der verzoening met een machtig uitzicht op een Godsrijk aan gindse zijde van de tijd maakt van de christelijke gemeente bepaald meer dan een verzetsbeweging. Omdat het wezen van God en van het christelijk geloof bepaald meer is dan wat in kaders van aardse gerechtigheid ooit kan worden uitgedrukt.

C. den Boer

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen