Torenspitsen-gemeenteflitsen

SINT-ANTHONIEPOLDER
Het is niet met zekerheid te zeggen hoe oud de kerk in Sint-Anthoniepolder in de Hoekse Waard nu precies is. Volgens deskundigen is het oorspronkelijke kerkgebouw in de 14e eeuw gebouwd, dus vóór de Sint-Elisabethsvloed van 1421. De kerk, gewijd aan de Heilige Anthonius de Groote, was een R.K. parochiekerk, die tot 1559 behoorde tot het Bisdom Luik. In de beginperiode van de Hervorming was de gemeente enkele malen gecombineerd met Cillaarshoek, laatstelijk tot 1611. De predikanten werden in die tijd beroepen door de burgerlijke overheid te Strijen. Aan het huidige kerkgebouw gingen twee kleinere vooraf. Dit is te zien aan de oude dakmoeten op de torenwand. De toren is dan ook ouder dan het huidige kerkgebouw. In de toren hangt een luidklok uit het jaar 1436. In de kerkzaal liggen enkele grafzerken uit de 17e en 18e eeuw, o.a. van ds. J. Bovie, overleden in 1725. Uit de 17e eeuw dateert ook de eiken kansel (1614), de kanselbijbel en de voorlezersbijbel. Aan de zuidgevel werd omstreeks 1887 een consistoriekamer aangebouwd op kosten van de toenmalige predikant ds. J. van der Spek, maar deze is bij de jongste restauratie weer afgebroken. De orgelgalerij is gebouwd in 1902. Tot 1884 bestond de verlichting van de kerk uit kaarsen, daarna uit olielampen en sinds 1936 is er elektrisch licht. De toren kreeg in 1908 een nieuwe spits. De oude spits was aanmerkelijk minder steil dan de huidige. Overigens bleef de kerk zeer sober en ongekunsteld, doordat ze voor 1981 nooit werd gerestaureerd. De grondige restauratie in de jaren 1981-1985 gaf als resultaat een fraai in- en exterieur. Sinds kort behoort de gemeente tot de nieuwe classis Barendrecht, maar vanouds viel zij onder de classis Dordrecht, die in de tijd voorafgaande aan de bekende Synode van Dordrecht (1618-'19) in ons land zo toonaangevend was. Verschillende malen vergaderde de classis in de kerk te Sint-Anthoniepolder, zodat gezaghebbende figuren als bijv. de bekende Statenvertaler en lid van de Synode ds. Balthasar Lydius meermalen in deze kerk vertoefden.
Het kerkelijke leven in de loop der tijden was veelbewogen. Er waren tijden van opbloei en afval. De eerste predikant was ds. Hubertus Walsbergh (1573-1574, overleden aan de pest). In zijn tijd zijn door de classispredikanten de Acta van de Synode van Dordrecht, die van de Synode van Emden en de Ned. Geloofsbelijdenis ondertekend. Zijn opvolgers, ds. Johannes Noorthout (1576-1578), ds. Frans Jansz. van Astbroeck, ook genaamd De Molenaar (1579-1584) en ds. Hubertus de Rijke (1586-1599) dienden ook hervormde gemeenten in Vlaanderen. We zijn dan nog duidelijk in de Reformatietijd. Maar dat het toen ook in de kerk der Hervorming terstond nog niet alles was, blijkt wel uit de periode van ds. Olivier van Hattum (1599-1608, gekomen van Hagestein). Dat werd een drama. De gemeente wilde hem kwijt om zijn losbandig leven en omdat hij te slap was tegenover het pausdom. Hij was meer bevriend met de vijanden dan met de lidmaten der kerk, twijfelde aan de drie kenmerken van de Ware Kerk, die hij zo duister achtte als de Kerk zelf. Als visitator werd o.a. ds. Balthasar Lydius uit Dordrecht ingeschakeld, die door ds. Van Hattam werd uitgescholden voor een bengel. De broeders van de classis waren een hoop wolven en boeven en allen die de leer van de predikanten aanhingen, moesten voor de duivel varen. Na zijn afzetting in 1608 gaf hij nog een lasterlijk geschrift uit, dat door ds. Lydius werd weerlegd. Vervolgens ging hij over naar de Roomse Kerk en overleed in 1610. Maar reeds in 1611 kon onder zijn opvolger, ds. Abr. Mellinus (1608-1622) gemeld worden, dat de gemeente nu Godlof in goede welstand was. Inmiddels is het de tijd van de Remonstranten. Ds. Mellinus werd aangewezen als visitator om samen met ds. Lydius de geschriften in de Remonstrantse kwestie te onderzoeken. Ook heeft hij zich ingezet voor de instelling van een diaconie, die er vanouds in Sint-Anthoniepolder niet was. In Puttershoek bevestigde hij in 1614 de bekende oudvader Dionysius Spranckhuysen. Zijn opvolger in Sint-Anthoniepolder was ds. Nicolaas Rusch (Russius of Ruyssius) van 1623-1627, gekomen van Ouddorp, een uit Engeland afkomstige puritein. Er waren nogal wat klachten over hem, o.a. dat zijn gebeden te lang duurden. Maar bij een verantwoording voor de Classis Dordrecht in 1621 vond hijzelf de puriteinen de beste christenen.
Van de overige predikanten, die Sint-Anthoniepolder bediend hebben, noemen we de bekende ds. J.J. Ie Roy (1794-1804, later te Oude Tonge, belangrijk figuur uit de zgn. Adresbeweging), ds. J.F. Gobius du Sart (1819-1822, gekomen van Bergharen, Kohlbruggiaan) en voorlopig als laatste man van de gereformeerde richting ds. J. van der Spek (1886-1889, later o.a. te Schoonhoven). Met de komst van ds. J.D. Schmidt (1899-1908, vader van de schrijfster Annie M.G. Schmidt) deed de ethische richting zijn intrede. En met name de periode van ds. J.A.F. Manus van der Jagt (1908-1922) betekende een bijna fatale inzinking van het kerkelijke leven. Velen uit Sint-Anthoniepolder zochten toen hun heil in Mijnsheerenland, toen nog een bloeiende gemeente op geref. grondslag. Pas in 1959 keerde met de komst van ds. J.J. Tigchelaar (na een vacature van 37 jaar) de gereformeerde prediking in Sint-Anthoniepolder terug. Zijn opvolger, ds. T. van Delen (1961-1971), heeft krachtig mogen werken aan de opbouw van de gemeente. En in de tijd van ds. H. de Bode (1988-1991) werd zelfs de predikantsplaats in deze kleine gemeente weer volledig. Wij zien dus, hoe ook deze kleine gemeente een spiegel is van de kerkgeschiedenis. Reformatie, Nadere Reformatie, Puritanisme, Réveil, Kohlbrügge, lieten hier hun sporen na, maar ook de richtingsverschillen. Tegelijk zien we hoe door de diepten heen de Heere der Kerk toch ook in Sint-Anthoniepolder Zijn Gemeente trouw bleef en Zijn werk voortgang deed vinden tot op de huidige dag. Moge het dienen tot eeuwig heil van menig zondaar om Christus' wil.

Ds. L.H. Oosten

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen