Pasen en vernieuwing van de schepping

De oorsprong van het Paasfeest?
Bij de vele ongevraagde post die regelmatig de brievenbus vult, vonden we onlangs een magazine van een niet onbekende landelijke winkelketen. Het magazine werd vroegtijdig bij de mogelijke clientèle bezorgd met het oog op 'Gezellige paasdagen', zoals het voor deze gelegenheid heet. Gezelligheid, die blijkens de inhoud van de prospektus, hoofdzakelijk bestaat uit aantrekkelijke maaltijden. Kennelijk heeft de redaktie gemeend dat bij alle aanbiedingen voor de maag ook iets voor het hart moest worden gevoegd. En wel in de vorm van enige informatie over de oorsprong van het Paasfeest.
Maar wie mocht denken hierdoor op het spoor van het bijbelse Paasfeest te worden gezet, heeft verkeerd gedacht. Weliswaar wordt het Paasfeest gevat onder de noemer van christelijke feesten. Maar meteen daarop wordt de brug geslagen naar het heidendom van onze verre voorouders door de mededeling dat de meeste christelijke feesten vallen in de tijd dat onze voorouders hun natuurfeesten vierden. Wat het Paasfeest betreft: de officiële kerkelijke vaststelling van de Paasdatum (de eerste zondag na de eerste volle maan in de lente – die 'christelijke' informatie wordt aan het slot van het verhaal nog net verstrekt), valt zo ongeveer samen met de tijd waarin onze verre voorouders hun lentefeest vierden ter ere van de lentegodin Ostera (waaruit het Duitse 'Ostem'), aldus het magazine.
Uit onverwachte hoek 'invulling' van het Paasfeest. Als het feest van het jaarlijks spontaan en uitbundig losbarstende nieuwe leven in de natuur. Maar is dat hetzelfde als vernieuwing van de schepping? Is dat alles wat er van Pasen en de vernieuwing van de schepping te zeggen is? Voor vele tijdgenoten wel. Als een huis-aan-huis verspreid blad deze dingen schrijft, sluit het kennelijk aan bij een gedachtenwereld, die onder een breed publiek leeft.

Eenheid en samenhang
Het thema 'Pasen en de nieuwe schepping' wordt min of meer aangereikt door onze omgeving. Het ligt daarom voor de hand om eens na te gaan of er inderdaad reden is die twee zaken met elkaar te verbinden en in hun onderlinge samenhang te bezien. De mens van alle tijden is een godsdienstige mens en het 'semen feligionis', het zaad der religie, sluimert in ieders hart. Daarvan geldt evenwel wat Paulus zo indringend schrijft in Romeinen 1 dat deze religieuze mens de heerlijkheidsopenbaring van God in de uitingen van Zijn eeuwige kracht en goddelijkheid in de schepping niet heeft gezien. Hij heeft de heerlijkheid van de onverderfelijke God veranderd in de gelijkenis van een beeld van een verderfelijk mens of iets anders dat aan de wetten van opgaan, blinken en verzinken is onderworpen. Op die manier geeft hij ook vandaag de dag invulling aan het Paasfeest als het feest van de vitaliteit, de oerkracht van de natuur. In het licht van de Bijbel verliezen deze begrippen echter hun heidense aankleding en worden ze verbonden met de Schepper, Onderhouder en Herschepper van al het geschapene. Met het noemen van deze trits stellen we op voorhand vast, dat we alleen over Pasen en de vernieuwing van de schepping kunnen spreken, als we het Paasfeest zien als één van de werken Gods in Zijn herscheppend handelen. Daarmee staan we op de bodem van de eenheid die ten grondslag ligt aan al Gods werken. In verband met ons thema zien wij het licht van die eenheid vallen over: 1. schepping, verlossing en voleinding; 2. de heilsfeiten; 3. mens en schepping.

Schepping, verlossing en voleinding
Elke kerkdienst staat onder de boog van het belijden en aanroepen van de naam van die God die trouw houdt tot in eeuwigheid en niet laat varen de werken van Zijn handen. Overbekende woorden die wel eens in verwondering worden gehoord en vastgegrepen door een mens die eigen ontrouw leerde kennen. Die echter hun diepste geheimenis pas in de eeuwigheid zullen prijsgeven. Dan zal blijken, wat er achter deze woorden schuilgaat. Wat we er hiervan mogen ontdekken, kan slechts stamelend onder woorden gebracht worden. Dat is al veel. Want ze stellen ons God voor die Zijn schepping niet heeft prijsgegeven aan de vernietiging. Was het voor God niet veel eenvoudiger geweest als Hij de gevallen mens samen met de wereld die hij in zijn val heeft meegesleurd, vernietigd had? Om vervolgens te zorgen voor een nieuwe mens in een nieuwe schepping? Deze weg is God niet gegaan omdat die niet strookte met Zijn eer. Omdat het Zijn welbehagen was om de gevallen wereld uit haar val op te heffen en de mens die gezondigd had van de macht en schuld der zonde te verlossen. God zelf leidt de schepping via de verlossing naar de voleinding waarin het herstel volledig zal zijn. Geen nieuwe, wel vernieuwing van de eens geschapen werkelijkheid, zo groots en ongekend als alleen God dat kan.

Eenheid van de heilsfeiten
Tussen schepping en voleinding staat de verlossing in. Een weg die wordt gemarkeerd door wat wij de heilsfeiten noemen. We zullen ze in hun onderlinge samenhang moeten zien. Wat zou Goede Vrijdag betekenen zonder Pasen en Pasen zonder Goede Vrijdag? Hij die overgeleverd is om onze zonden is opgewekt om onze rechtvaardigmaking (Rom. 4 : 25). Aan de Corinthiërs zegt Paulus te hebben overgegeven dat Christus is gestorven om onze zonden om daar in één adem aan toe te voegen: en dat Hij is begraven en dat Hij is opgewekt ten derde dage (1 Kor. 15 : 3, 4). De lijn loopt nog verder. 'Die nedergedaald is, is dezelfde die ook is opgevaren… (Ef. 4 : 10). Die Zichzelf vernietigd en vernederd heeft, is door God uitermate verhoogd en heeft een Naam ontvangen boven alle naam, opdat in de Naam van Jezus zich alle knie zou buigen en alle tong zou belijden dat Hij de Heere is (Fil. 2 : 6-11).
Christus legt bij Zijn eerste komst de grondslag van het verlossingswerk. In Zijn komst voltooit Hij het. Het boek van de geschiedenis is in Zijn handen en Hij breekt zegel na zegel open tot het moment waarop Hij zal spreken: 'Zie, Ik maak alle dingen nieuw' (Openb'. 21 : 5). Alle dingen. Want de Zoon, Wiens lijden tot betaling en verlossing van Zijn kerk in de Hebreeënbrief uitvoerig wordt getekend, wordt aan het begin voorgesteld als de erfgenaam van alles (Hebr. 1 : 2) en Zijn lijden ter verzoening wordt gedragen tot in de verste omtrekken van de schepping. Door Hem, door Wie alle dingen geschapen zijn en bestaan, heeft God alle dingen tot zichzelf verzoend op aarde en in de hemel (Kol. 1 : 16, 20).

Samenhang tussen mens en schepping
Nadat God voor hem een huis gemaakt had om in te wonen, heeft Hij op de zesde dag de mens geschapen. Alles is geschapen met het oog op de mens. Het is een wonder in onze ogen dat we niet doorgronden (Ps. 8). Daarmee is ook 's mensen verantwoordelijkheid getekend. Hij leeft niet los, maar in onmiddellijke samenhang met de schepping. Zijn zondeval is ook de val van de schepping. Het aardrijk is om onzentwil vervloekt (Gen. 3 : 17). In de schepping staat de mens aan het eind, als de voltooiing van Gods scheppend handelen. Op de zwarte dag van de zondeval zien we het tegenovergestelde. Dan staat en gaat de mens voorop en hij trekt achter zich heel de schepping mee in de duistere diepten van zijn val. In de herschepping voltrekt zich hetzelfde in omgekeerde volgorde. God zoekt de mens op, schenkt Hem zijn genade, vernieuwt Hem door Zijn Geest naar het beeld van Zijn Zoon. Een vernieuwing die nog ten dele is. De helft is nog niet aangezegd. Straks breekt het grote Paasfeest aan. Alle graven gaan open. Die van Christus zijn volgen Hem, Eersteling der ontslapenen, in Zijn opstanding tot eeuwige heerlijkheid. En zoals de eerste Adam is voorop gegaan in het kwaad en de hele schepping met zich heeft meegesleurd, zo gaat de tweede Adam voorop in de vernieuwing. De mens staat in het middelpunt van die vernieuwing. Maar ze strekt zich tenslotte uit over hemel en aarde. Samengevat: de wedergeboorte van de mens in geestelijke zin vindt zijn voltooiing in de wedergeboorte, vernieuwing van heel de schepping. 'De reformatie gaat van binnen naar buiten: de wedergeboorte der mensen voltooit zich in de wedergeboorte der schepping' (H. Bavinck, Gereformeerde Dogmatiek, IV, p. 700).

Het keerpunt Pasen
In de eenheid van al Gods werken vormt Pasen een beslissend keerpunt. Hij die overgeleverd is om onze zonden, is opgewekt om onze rechtvaardigmaking. In het lege graf horen we de prediking van de nieuwe verhouding waarin God staat tegenover allen die door Christus meegenomen zijn aan het kruis en in het graf. De dood, straf op de zonde, heerst niet meer. In de verrezen Christus treedt de vernieuwing van mens en schepping aan het licht. De Opgestane Zelf is al niet meer van deze wereld. Maria mag Hem niet meer aanraken. In de evangeliën is de boodschap van Pasen vooral geconcentreerd op de prediking die het behoud van mensen beoogt. Als Christus niet is opgewekt, is de prediking ijdel, het geloof tevergeefs en zijn we nog in onze zonden, geestelijk dood (1 Kor. 15 : 17). Maar hier wordt ook een venster geopend op de vernieuwende kracht van Christus' opstanding voor de schepping als de opstanding van het lichaam in het vizier komt. Daarom is de belijdenis van Christus' lichamelijke opstanding zo belangrijk. In die belijdenis spreken we o.m. uit, dat God Zijn schepping vasthoudt door het oordeel heen.

Vernieuwing door het oordeel heen
De vernieuwing van de schepping vindt plaats op een manier die de trekken vertoont van de geestelijke verandering die zich voltrekt in de wedergeboorte. Die weer teruggaat op de weg van Christus. Zoals Christus door de dood heen het leven aan het licht heeft gebracht, en zoals Gods kinderen het leven vinden door eigen leven te verliezen, zo ook wordt door de krisis van het oordeel heen de schepping vernieuwd. Niet vernietigd. De verbinding met het voorgaande blijft. De graankorrel sterft wel in de aarde, maar brengt geen andere graansoort voort. De opgestane Christus is geen andere dan die aan het kruis is genageld. De lidtekens in Zijn handen en zijde bewijzen het. Dat is ook de weg waarin de schepping vernieuwd wordt. Het Oude Testament kan in uiterst beeldende taal het alledaagse leven gebruiken als beeld van het toekomstige leven in heerlijkheid. Het gewone leven wordt gered. De gedaante van déze wereld gaat wel voorbij, maar dan op de manier waarop in de opgestane Christus de Man van smarten is te zien. Hij is niet meer de Smartenman, en toch is Hij als zodanig te herkennen. Het is als bij de geestelijke wedergeboorte. Het is dezelfde mens en toch principieel anders. 'Gelijk bij den enkele mens, zo heeft er aan het einde der dagen ook bij de wereld een wedergeboorte plaats, (Matth. 19 : 28, die geen physische schepping, maar een geestelijke vernieuwing is' (H. Bavinck, a.w. p. 699).

Christus in het middelpunt.
Stralend middelpunt van alle werken Gods is Christus. Hij is Schepper, Verzoener en Herschepper. Hij heeft Zich vernederd en is verhoogd. Hij is de tweede Adam, de nieuwe mens. Hij maakt alle dingen nieuw. In zijn opstanding ligt dit alles als in een zaadkorrel op ontkieming te wachten. Daarmee zetten we elke gedachte buiten de deur, die de vernieuwing van de wereld ziet verschijnen aan menselijke horizon. Hij die als de Almachtige de dood heeft overwonnen, maakt alle dingen nieuw. Omdat Hij de erfgenaam is van alles. En wij door Hem zouden terugkrijgen, wat wij door Adam verloren hebben. Eens heeft God de mens aangewezen als erfgenaam van alles alsof de mens zijn zoon was. Maar wij zijn van God vervreemd en die rijke erfenis kwijt geraakt. 'Zo beginnen wij dan eerst terecht de rijkdommen Gods te gebruiken als Christus, die een algemeen erfgenaam is, ons ontvangt om gemeenschap met Hem te hebben. Zonder Hem zijn wij ontbloot van alle goed (Calvijn, Verklaring van de Hebreeën, p. 17). Paulus bezingt de opstanding in vele toonaarden. Eén van die melodieën vinden we in 2 Kor. 5 : 17 'Zo dan indien iemand in Christus is, die is een nieuw schepsel' het oude is voorbij gegaan, zie, het is alles nieuw geworden'. In dit heden van het Paasgeloof ligt de toekomst die eens worden zal!

P. van der Kraan, Bleskensgraaf

Tekst foto 1: Lucas Cranach de Jongere, 1565, Het Avondmaal.
Tekst foto 2: Avondmaalsservies in de Christ Church Cathedral in Dublin, geschonken door Koning Willem III. In het midden van de grote schaal een afbeelding van de breking van het brood in Emmaüs.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen