Passie en Pasen

Herinnering
Als ik deze twee voor ons zo bekende woorden 'Passie en Pasen' naast elkaar zie staan, komen er direct beelden en geluiden uit vroeger jaren naar boven. De gelijknamige orgelsuite van de toen vereerde Jan Zwart, uitgevoerd door Feike Asma op het orgel van de Oude Kerk in Amsterdam, klonk menig keer in de huiselijke kring. Het riep een sfeer van eerbiedige wijding over Jezus' bitter lijden op, maar tegelijk liet het een ingehouden vreugde bemerken over Jezus' overwinning op de dood. Sober en stil klinken de passieklanken, jubelend en luid het paasgeluid. Als je eraan terugdenkt of soms dezelfde muziek vandaag nog weer hoort, word je er stil en geroerd van.

Ontkerstening
Intussen ben ik me er wel van bewust: hoeveel mensen in onze tijd zullen bij het horen van de woorden Passie en Pasen soortgelijke gevoelens bij zich voelen opkomen? Weet onze geseculariseerde bevolking nog wel wat er in deze begrippen ligt opgesloten? Ik vrees van nog slechts een minderheid. Bevestiging van dit vermoeden kreeg ik in zomaar twee willekeurig opgepikte opmerkingen in krant en blad. Prof. Kees Fens schreef nog niet zo lang geleden in zijn wekelijkse rubriek in De Volkskrant, dat hij in een college voor eerstejaarsstudenten Nederlands het woord 'gekerstend' gebruikte. Prompt vroeg een student naar de betekenis van dat woord. Fens deed z'n best en legde uit: Christus, christen, bekeren, kerst en kerstening. Bij navraag bleek van de tachtig studenten meer dan de helft het woord niet te kennen. Fens kon niet nalaten te zeggen dat ze niet beseften hoe ontkerstend ze wel waren.
Nog een ander voorbeeld las ik in het blad Literatuur. Een leraar Nederlands bij het middelbaar onderwijs vertelt in een column hoe een havo-5 leerling tijdens een examen met een wijs gezicht wist te melden, dat de bijbel omstreeks 1900 was geschreven.
Fens voelde zich als Franciscus voor de vogels en als Antonius voor de vissen, vooral toen na afloop van het college een student wat tobberig naar hem toe kwam met de vraag of hij met Nederlandse Hervormde grootouders nog wel een christen was. Het is waar wat de Nederlandse bisschoppen onlangs in Rome ontdekten: Nederland is een missieland. Misschien verzucht u dit alles lezend: wat zijn we ver weg. U hebt zeker gelijk. Maar mag ik terug vragen: welke betekenis hebben Passie en Pasen voor ons en voor onze jongeren?

Lijdensprediking en geloofszekerheid
Zeven weken lang klinkt in onze kerkdiensten de verkondiging van het heilig en heerlijk Evangelie van onze Heere Jezus Christus. Jezus' kruisgang wordt nauwgezet gevolgd. De diepte van Zijn lijden, de noodzaak van Zijn sterven komen aan de orde. Eerbiedig en vol schroom trachten we het heilgeheim te benaderen in de prediking. Hoe dieper je probeert binnen te komen in het heiligdom van Jezus' lijden, des te sterker krijg je het gevoel dat vele hoorders niet echt mee kunnen of willen komen. Het is ook zo ingrijpend en tegelijk zo aangrijpend.
Zeker waar Jezus' lijdensgang de terechte toepassing krijgt in de woorden: Dit is al geschied om mijne zonden. Jezus' gang is immers de gang van onze Borg? Ons wordt de spiegel van onze schuld voor ogen gesteld. Ontdekkender dan ooit de prediking van Gods heilige wet kan zijn, is de verkondiging van Jezus' dood.
Maar juist hierin komt naar mijn gevoelen aan het licht, hoezeer ook in onze gemeenten de secularisatie voortschrijdt. Wordt een diepborende lijdensprediking niet al spoedig 'zwaar' of 'moeilijk' gevonden? Verdraagt de toenemende oppervlakkigheid waarin velen leven zich wel met de diepte van de passie van onze Heiland? Komt het nog wel over als we Jezus in Zijn lijden heel diep weg zien staan in onze hopeloze menselijke verlorenheid? Dat is de ene kant van de medaille.
Er is ook nog altijd deze kant: hoeveel kerkgangers durven onder ons zeggen en zingen: Hij leed en stierf voor mij? Ik schrijf expres: ook nog altijd. De bijna chronische kwaal van het gebrek aan geloofszekerheid, komt vooral aan het licht onder de lijdensprediking. De afstand tot Jezus' passie heeft in ieder geval te maken met het afstandelijke van onze relatie tot Hem. Ons bewogen zijn loopt daarom het gevaar aan de oppervlakte te blijven. Heimelijk is Jezus toch meer een martelaar dan de Middelaar. Zou het ook niet kunnen komen omdat wij niet gewend zijn in de lijdenstijd van Jezus te zingen in het nieuwe lied? Daarin wordt immers veel directer en getuigender beleden wie Jezus is en wat Hij deed? Wat we zingen en in zekere zin ook hoe we zingen, drukt een stempel op de geloofsbeleving. Je kunt dat positief en negatief duiden, maar het is onmiskenbaar.

Paasloze wereld
In 1962 sprak de intussen overleden ds. Jac. van Dijk voor de NCRV-radio over het thema 'Leven in een Paasloze wereld', wat ook de titel werd van een boekje van zijn hand met preken en toespraken. Ds. Van Dijk vertelt het verhaal van een paasmis in de Notre Dame in de vijftiger jaren. Een jonge man, verkleed als Dominicaan, beklimt de kansel en roept uit: Dieu est mort. God is dood! Geweldige consternatie in de kerk uiteraard. De jongeman wordt met een kalmerende injectie afgevoerd naar een inrichting. Achteraf kun je je afvragen: 'Had die jongeman wel zo ongelijk?' God is dood. Wat merk je eigenlijk van God?, aldus ds. Van Dijk.
Pasen vieren in een Paasloze wereld. Waar wordt het zichtbaar in deze wereld dat het Pasen geworden is? Een consumerende en zich amuserende wereld tijdens hopelijk zonnige Paasdagen zal het wat interesseren of Jezus leeft, voorzover ze überhaupt nog weet dat de aanduiding Pasen dàt Leven op het oog heeft.
Jezus leeft. Zo wordt ons verkondigd in bijbelse Paasprediking. Maar in een Paasloze wereld merk je er zo weinig van, hoor ik iemand zeggen. Merkt u het in uw wereld of in uw eigen leven? Het is ook een ongelofelijke boodschap immers? Wij geloven niet in 'dood is dood'. Maar geestelijk houden we het er maar al te makkelijk op. Een bevindelijk bedoelde belijdenis als die over de geestelijke doodstaat van de mens, verleent ons een excuus om te leven als ware het nooit Pasen geweest. Of je wekt jezelf op door het er voor te houden dat het wel goed is in je leven. In beide gevallen blijft de dood heersen over ons bestaan en staat de levende Jezus op een afstand van ons leven.
Wie niet recht passie viert, kan ook geen echt Pasen beleven. Je kunt niet zeggen: die lijdenstijd is mij te somber, ik ben meer voor het blijde van Pasen.
Een Paasloze wereld, ja. Luther schreef het op de wand van zijn studeerkamer: Vivit! Hij, Jezus, leeft! Wij beschikken niet eigenmachtig over de Levende. Wij doen niet zelf de gordijnen van onze doodskamer open. Dat doet Hij Die dood en graf overwon. In het al genoemde radiopraatje van ds. Van Dijk, staat van Luther ook dit te lezen. 'Als ze op m'n hart kloppen en vragen: woont hier Maarten Luther? dan zeg ik: neen – hier woont Jezus Christus'.
Dàt is Pasen immers? Niet meer ik leef. Want ik ben gestorven. Christus nam me mee Golgotha op en het graf in. Ik raakte met Hem begraven en belandde met Hem in de dood. Over passie gesproken. Hoe diep maar ook hoe werkelijk. Gestorven voor mij. Gestorven met Hem. Echter, Christus leeft in mij. Het werd Pasen in mijn leven.
Leven bracht mij mijn Jezus. Ik ben er zeker van geraakt door Hem. Hier woont hij. In mijn bestaan. Jezus leeft en wij met Hem. Dat zal een Paasloze wereld moeten merken. Hoewel, wie kan soms niet het gevoel hebben dat de dichter M. Nijhoff verwoordde in het gedicht, waar we mee sluiten.

Johannes
Hij hing niet hoog aan 't kruis: zijn weten bleven
Ter hoogte van mijn schouder; maar hij leek,
Als ik van onder naar zijn stil hoofd keek,
Stijgende langs het hout omhoog geheven.

En toen de spijkers waren losgedreven
En 't stijve lichaam in mijn armen streek,
Wist ik dat hij ons in den dood ontweek
En mij de bitt'ren beker had gegeven.

Maria nam zijn koud hoofd aan haar borst
En Magdalena schreeuwde en hief haar handen,
Petrus zag toe vanaf den muur der stad –

Mij had hij toen hij leefde liefgehad,
Maar toen hij stierf gaf hij zoo veel, dat 'k van de
Vervuldheid eerst na jaren spreken dorst.

J. Maasland, Kootwijkerbroek

Tekst foto: Katharinenportaal met Lutherwapen in Wittenberg.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen