Boekbespreking

Harry van Wijnen, De Prins Gemaal, vogelvrij en gekooid, uitgave Balans, Amsterdam, 318 pag., ƒ 39,50.
De auteur, chef opiniepagina van NRC Handelsblad, is de eerste publicist die de particuliere briefwisseling van Prins Bernhard heeft mogen inzien (ongeveer 20.000 brieven). Met toestemming van de regering heeft hij ook de departementale archieven onderzocht. Zo ontstond dit levensechte boek over Prins Bernhard en, hoewel in de marge, ook over Prins Claus. De oorsprong van het boek ligt in het jaar 1976, toen de auteur opdracht van de regering kreeg een onderzoek in te stellen naar de juistheid van verklaringen 'over betalingen door een Amerikaanse vliegtuigfabriek' (Lockheedaffaire). Dat leverde een aantal gesprekken met Prins Bernhard op. In dit boek toont Prins Bernhard zich de openhartigheid zelve. Een centrale periode in het leven en de ontwikkeling van Prins Bernhard is geweest de tijd in Londen (1940-1944), waar hij dagelijks verkeerde met zijn schoonmoeder, Koningin Wilhelmina. In die sfeer was het gewoon om af te geven op ministers. Dat zou, aldus Van Wijnen, in het leven van Prins Berhard 'een tweede natuur' worden in zijn beoordeling van zijn constitutionele grenzen. Bovendien had Bernhard geen echte interesse voor wat zich in de parlementen afspeelde. In het eerste hoofdstuk 'Ein leichter Vogel' treedt die desinteresse duidelijk en hier en daar komisch aan de dag.
In de Londense jaren voerde de koningin een strijd met de regering om haar schoonzoon te benoemen tot 'opperbevelhebber van land- en zeemacht', hoewel daarvoor de militaire noodzaak ontbrak. Hoewel de koningin aanvankelijk het geding won ketste het toch af op een veto van generaal Eisenhower. Uiteindelijk werd hij 'Bevelhebber van de Nederlandse strijdkrachten'.
Het boek onthult verder, dat kort voor en na de bevrijding de binnenlandse strijdkrachten nog een politieke omwenteling, met de Prins als centrum, hebben beraamd om het zittende kabinet te verwijderen. Maar de Prins verbood het plan 'van A tot Z'.
Mij dunkt dat met deze gegevens voldoende belangstelling gewekt kan zijn voor het lezen van dit uiterst boeiende en ook zeer leesbare boek. De Prins ondernam geheime reizen voor de regering en het bedrijfsleven. Onthullend is een reis die hij naar Teheran maakte in opdracht van het kabinet Den Uyl. Van Wijnen merkt hierover op, dat, op het moment dat de 'Lockheedaffaire' aan het licht kwam erkend had moeten worden, dat alle kabinetten, inclusief het kabinet Den Uyl de Prins, wanneer het hun paste, dertig jaar lang voor hun karretje hadden gespannen. De onschuld van regering en parlement zijn naar verhouding dan ook minder dan toen werd erkend. Zwakke controle was ook kenmerkend voor het constitutionele beleid.
Al met al geeft dit boek een menselijk beeld van Prins Bernhard, getypeerd als de 'avonturier, de soldaat, de entrepreneur, de ambassadeur', tegenover Claus: de idealist, de diplomaat, de intellectueel, de jurist.
In het boek wordt ook uitgebreid aandacht besteed aan de affaire Greet Hofmans, waarvan het niet duidelijk is of ze 'enkel om haar "genezende gaven" op het paleis werd geïntroduceerd, in verband met de geziehtszwakte van de in dat jaar geboren Prinses Marijke Christina, óf ook om haar kosmische politieke inzichten'. Maar volgens Bemhard had ze ontoelaatbare invloed aan het hof
Dit boek, fraai verlucht met foto's, heeft zijn weg al gevonden. We voegen er gaarne onze aanbeveling aan toe.

J. van der Graaf

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen