Navolging van Christus (slot)

'In de wereld, maar niet van de wereld', kenmerkt het leven van de gelovigen. Dat zet ieder die Christus volgt, midden in de strijd. Enerzijds trekt Zijn Woord, anderzijds merken we, dat alle vezels van ons bestaan vast zitten aan deze wereld. Alleen de kracht van de opgestane Heiland wekt ons op tot een nieuw leven. Hij roept ons door Zijn Geest en Woord uit de duisternis tot Zijn licht. Daarbij hoort ook de roeping tot Zijn dienst: 'Wandelt als kinderen van het licht'. Met die vraag heeft de Nadere Reformatie zich sterk bezig gehouden. Daarbij had men het hele leven in het vizier. God moet gediend worden in onze handel en wandel; daar krijgt de navolging van Christus gestalte. Maar dat kan niet zonder de levende geloofsverbinding met de Zaligmaker. Daarom moet de navolging van Christus opkomen uit en gepaard gaan met de verborgen omgang met God. De bron van het leven in Zijn dienst ligt buiten ons in de Overste Leidsman en Voleinder van het geloof. Hij leidt ons voort en doet ons het pad van Zijn geboden lopen. Zo gaan we met vreze en beven onze zaligheid werken, omdat God in ons werkt beide het willen en het werken.
In de Nadere Reformatie is een ontwikkeling te zien, waarbij de verborgen omgang met God, het innerlijke leven een steeds grotere nadruk krijgt. Toch wordt telkens de verbinding met de levensheiliging gelegd. Keer op keer wordt opgeroepen tot een heilige wandel, waarbij de wet als regel der dankbaarheid met kracht gepredikt wordt. Wie eigen wegen kiest, gaat in het donker voort. Daarom is het onjuist om te zeggen, dat de 'oude schrijvers' alleen aandacht hadden voor het innerlijke leven. Wel werd de heiliging sterk in het teken gezet van die verborgen omgang en kreeg de beleving van het geloof veel aandacht. Een vergelijkbare ontwikkeling is in het Lutherse piëtisme te vinden. In beide valt op, dat naarmate men een groter accent legt op het innerlijk leven, ook het Middeleguwse denken over de navolging – met sterke nadruk op de mystiek – steeds meer waardering krijgt. Dat leidt tot een zekere wereldmijding, waarbij het zieleleven centraal komt te staan en het zwaartepunt in de navolging verschuift.
De aandacht ligt nu niet meer, zoals bij Calvijn, op de dagelijkse praktijk van het leven, het kruisdragen en de overdenking van het toekomende leven, maar veel meer op de overdenking van Christus' leven en lijden. Daarmee wordt de oude lijn van de Moderne Devotie weer opgenomen. Zelfs Rooms-katholieke mystici worden met instemming geciteerd. Toch is er verschil. Het lijden en sterven van Christus is geen voorbeeld tot navolging om zo op te klimmen tot bepaalde deugden en aan Christus gelijk te worden, maar veel meer de bron waaruit het geloof kracht put om de Heere te dienen. De nadruk blijft liggen op de verzoening, die Christus in Zijn lijden en sterven tot stand bracht. De navolging leidt niet tot bekering, maar is er een blijk van. Ze is geen vrucht van eigen akker, maar staat in het kader van het werk, dat de Heilige Geest doet in de gelovigen. Dat is een kenmerkend onderscheid met de Rooms-katholieke imitatie-leer, waar in de verdienste voorop staat en de Heilige Geest vrijwel uit het zicht is verdwenen.

Piëtisme
Het piëtisme maakt in onze tijd, met name onder Amerikaanse invloed, een nieuwe opbloei mee in de evangelische beweging, waar het methodisme diepe sporen getrokken heeft. Opnieuw komt de vraag naar de navolging boven. Er wordt een appel gedaan op de hoorders van het evangelie om Christus na te volgen in gehoorzaamheid aan Zijn Woord. Hij is het voorbeeld voor de gelovigen: 'Samen in de Naam van Jezus'. In het oude piëtisme werd een zwaar accent gelegd op de verborgen omgang met God, het bevindelijke leven. Het moderne, Amerikaanse piëtisme heeft aandacht voor het persoonlijk leven met God, 'stille tijd', gebed etc, maar predikt toch vooral de aktiviteit van het geloof. Men vraagt ruimte voor de gaven van het geloof, de charismata moeten gebruikt worden; wie Jezus volgt, moet Hem belijden met woorden en daden. Tegenover het oude, meer introverte leven, staat nu het extroverte. Niet de binnenkamer, maar de wereld, die voor Jezus gewonnen moet worden, is het terrein, waar de navolging van Christus plaatsvindt. Dat uit zich in massale evangelisatie-akties als 'Love Europe', 'praise'bijeenkomsten, opschriften op t-shirts en stickers op auto's, in het optreden van TV-en sportsterren, etc. Uit alles moet blijken, dat men Christus volgen wil en voor Hem heeft gekozen.
Ook in de evangelische beweging wordt levensheiliging gezien als een wezenlijk onderdeel van de navolging. Wat dat betreft stemmen de Nadere Reformatie en het moderne piëtisme overeen. Maar er zijn grote verschillen. De Nadere Reformatie legt ook in de navolging van Christus het accent op de genade. De Heiland leidt de Zijnen en juist op die weg wordt ervaren: 'Zonder Mij kunt ge niets doen'. Hoe verder wij vorderen op de weg van het geloof des te minder worden wij zelf 'Christus moet wassen, ik minder worden'. Dat ontkennen de evangelische groepen niet, maar zij wijzen toch vooral op de roeping, die wij als christenen hebben. Wie groeit in het geloof kan steeds meer voor de Heere Jezus en Zijn Koninkrijk betekenen. Het is een blij leven, waarin de daadkracht van het geloofde volle aandacht krijgt. Met instemming citeert men het slot van het Markusevangelie, waar de tekenen genoemd worden, die de gelovigen volgen.
Hoewel de evangelische beweging terecht een correctie aanbrengt op een te zeer naar binnen gericht christendom, lijkt het gevaar groot, dat men doorschiet naar de andere kant en te zeer op eigen aktiviteit gericht is. Dan wordt vergeten, dat wij mensen zijn, die dagelijks met de zonde te strijden hebben en voortdurend door de Goede Herder moeten worden meegenomen op Zijn weg van leven.
Er is nog meer onderscheid. De navolging van Christus brengt tot loslaten van alles wat ons hinderen kan op die weg. Dat heeft praktische consequenties. Bij de Nadere
Reformatie zien we een duidelijke reserve tegenover bepaalde cultuuruitingen. Toneel, dans en wereldse muziek worden veroordeeld als schadelijk het leven van het geloof. Wie Christus navolgt, mijdt dergelijke zaken. Nu wordt door sommige evangelischen bij de verkondiging van het evangelie geen middel nagelaten: toneel, mime, christelijke rockmuziek etc. Streed men in de Nadere Reformatie over de zondagsheiliging, nu is dat voor sommigen een achterhaald onderwerp. Zij staan in de vrijheid van Christus en gebruiken de zondag op een manier, die de oud-vaders ernstig veroordeelden. Sportsterren lopen ook op zondag 'voor Jezus'. Tegelijk meent men stellig, dat een echte christen niet rookt en geen alcohol gebruikt; iets waar de oude schrijvers wel anders over dachten. Daaruit blijkt, dat zodra de praktijk van het leven aan de orde is, de meningen verdeeld zijn. Dat is ook in de Gereformeerde Gezindte geen onbekend verschijnsel. Helaas blijkt maar al Ie dikwijls, dat middelmatige zaken plotseling een schibboleth worden, waaraan de echte navolging van het geloof te herkennen zou zijn.

Bonhoeffer
Het is dan ook de vraag, of wij met deze onderwerpen niet aan de buitenkant blijven steken. Gaat het niet om meer, als Christus de Zijnen roept, Hem na te volgen? Met name de Duitse theoloog Dietrich Bonhoeffer heeft dat door zijn boek over de Navolging opnieuw in het licht gebracht. Hoewel hij in de Tweede Wereldoorlog door de nazi's werd vermoord, leeft deze begaafde theoloog nog steeds voort in zijn boeken, die ons veel te zeggen hebben. We mengen ons niet in de discussie over de vraag, of hij ten onrechte lang is gekenschetst als een moderne theoloog. Zijn boek over de Navolging geeft veel bijbels materiaal en doet ons in ieder geval twijfelen aan de stelligheid waarmee sommigen hem voor de moderne theologie annexeren.
Navolging is voor Bonhoeffer de bevrijding van alle menselijke instellingen; wij komen van het harde juk van eigen wetten onder het zachte juk van Christus' gebod. Het is niet zwaar voor wie zich eraan overgeeft, maar hard voor wie zich ertegen verzet. In de navolging leren we, dat Jezus niets vraagt, zonder ons de kracht te geven het te doen. Bonhoeffer wijst de oppervlakkige theologie af, waarin men spreekt over de rechtvaardiging, zonder die te verbinden met de noodzakelijke heiliging. Hij noemt dat 'billige Gnade'. Dat wijst op de invloed van Kierkegaard, die geloof zonder navolging 'een goedkope levensverzekering voor de eeuwigheid' noemde. Bonhoeffer zegt: 'Alleen wie in de navolging van Jezus staat, met achterlating van alles wat hij had, mag zeggen, dat hij alleen uit genade gerechtvaardigd wordt'. Zo geldt: 'Gezegend voor wie de navolging van Christus niets anders betekent dan leven uit de genade en voor wie de genade niets anders betekent dan navolging'.
Christus roept zondaren tot Zijn dienst, niet als leraar of voorbeeld, maar als de Zoon van God. Hij vraagt gehoorzaamheid aan Zijn Woord. Bonhoeffer zegt: 'Alleen de gelovige is gehoorzaam en alleen de gehoorzame gelooft'. Wie deze gehoorzaamheid weglaat, voert een on-evangelisch Schriftprincipe in. Ze is nooit een eigenmachtige daad van de mens, maar wordt door Christus geschonken. Navolging vraagt zelfverloochening en doet ons sterven aan onszelf, om uit Christus te leven. Het brengt ons onder het kruis en leert ons concreet alles verlaten, wat ons hindert om Christus te volgen. Dat bindt ons aan het Woord en doet ons uit de liefde leven. Het brengt ons tot de gemeente van Christus en geeft ons zorg voor 'de onvervalste uitdeling van het Woord en de Sacramenten'. Wie delen wil in de heerlijkheid van Christus, zal op aarde Zijn vernedering moeten dragen.
In de verwarring van onze tijd, waarin velen de koers van het gevoel kiezen, is het goed om de concrete betekenis van het geloof niet uit het oog te verliezen. Daarbij kan de notie van de navolging, die in de Schrift in zo'n ruime mate gevonden wordt, ons de weg wijzen. Christus heeft de weg gebaand, waarlangs zondaren door genade zalig kunnen worden. Hij roept ons tot Zijn dienst, ook in de gewone alledaagse dingen. Juist daar blijkt veel ons te hinderen. Ons hart hecht aan de aarde en alles wat deze wereld te bieden heeft, totdat we Zijn stem horen. Wie ziet op Zijn grote liefde, wordt tot wederliefde geroepen. Dat is geen niewe wet, maar een vrucht van Zijn werk. Zo breekt het gebod van de navolging door werkelijkheid en eigen gerechtigheid heen; het oordeelt ook de dode lijdelijkheid, die het Woord van de Heere niet werkelijk serieus neemt. Kierkegaard heeft het raak getypeerd: 'De juiste navolging komt niet tot stand, doordat men preekt: Je moet Christus navolgen, maar daardoor, dat men preekt over wat Christus voor mij gedaan heeft. Vat en voelt een mens dit echt diep en waar, dan volgt de navolging vanzelf.'

A.W. van der Plas, Waddinxveen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen