Torenspitsen-Gemeenteflitsen

DE ST. JANSKERK IN GOUDA
Zie, het Lam…
Aan het einde van de drukke winkelstraat zien we plotseling het wijde marktplein voor ons. Midden op staat, helemaal alleen, het laat-gotische stadhuis met de rood-witte luiken. Het grote plein is driehoekig, langs de zijden staan de rijen huizen, vele in historische stijl, ieder weer anders; de benedenverdiepingen zijn als winkels ingericht. Boven de huizenrij aan de zuidzijde is de kerk te zien, meer dan honderd meter lang en met een betrekkelijk lage toren. Over het marktplein klinken de vrolijke klanken van de beiaard.
We gaan een kort, smal straatje door. Daar staat de toren vlak voor ons! We lopen verder om de kerk heen en krijgen steeds meer de indruk terug te gaan in de tijd, tot in de Middeleeuwen toe. Een steenhouwer, wiens werkplaats kennelijk te klein is, heeft een deel van zijn materiaal tegen de kerk gezet. Een klein eindje verder gaan we door een lage deur de kerk binnen, stappen een paar treden op en staan in een kapeel die als 'winkel' dienst doet. Alles wat betrekking heeft op de 'St. Jan', zoals de kerk kortweg in Gouda genoemd wordt, is hier zo ongeveer te koop. Door een brede deur gaan we nu echt naar binnen en komen meteen in de wijde omloop rondom het koor. We voelen ons klein in de ruimte.

De vierde St. Jan
De tegenwoordige St. Janskerk is niet de eerste kerk op deze plaats. De eerste is in de enorme stadsbrand van 1361 in de as gelegd. Na ongeveer vijftig jaar stond er een tweede, die al na enkele tientallen jaren ook tijdens een grote brand verloren ging (1438). En weer begon men te bouwen. Zo verrees voor de derde keer de kerk, genoemd naar Johannes de Doper, de derde St. Jan.
Nog één keer slaat het vuur toe. Nu niet van beneden, maar van boven: op 12 januari 1552 slaat de bliksem in de toren. Al gauw staat die in lichterlaaie en breidt het vuur zich uit over de kerk.
De kerkmeesters uit die dagen spreken over een 'groote helsche brandt' en een 'vervaerlijcke storm', maar ze maken ook melding van een wonder. We lezen: 'Het miraculeuste was dat er niet één huysken… over de geheele Stadt van der Goude, die overvloedich van weecke rietdack waer, ontsteecken was…'
Dankbaar begon men direkt met de herbouw. Iedereen werkte op allerlei manieren daaraan mee. Tegen het einde van de 16e eeuw was de kerk indrukwekkender dan ooit. Verbouwingen hadden als resultaat, dat de St. Jan nu een echte kruisbasiliek werd. Bij zo'n kerkgebouw steken het middenschip, de dwarsbeuk (transept) en het koor boven de zijbeuken uit en vormen zo een reusachtig kruis. Op een luchtfoto is dat goed te zien, maar ook kan men, staande midden in de kerk, de kruisvorm duidelijk waarnemen: de vierde St. Jan, één van de grootste kerken van Europa en de langste van Nederland (123 m). Intussen was Gouda overgegaan tot de 'nieuwe leer' en in de zomer van 1573 werd de St. Jan bestemd voor de 'predicatie van de ghereformeerde religie'.

We wandelen door de kerk
Wat een verschil met vele andere historische kerken, waarin je meestal even moet wennen aan het schemerlicht. Overal om ons heen zijn ze, de hoge, gebrandschilderde ramen. Bij elkaar hebben de 70 'Glazen', zoals ze genoemd worden, een oppervlakte van bijna 1800 vierkante meter. Breed valt het zonlicht naar binnen en zet de Goudse Glazen in gloed. Verreweg de meeste dateren uit de 16e eeuw. Dirck Crabeth en zijn broer Wouter zijn de bekendste glazeniers uit die tijd.
De veelkleurige schoonheid overweldigt ons. Waar zullen we beginnen? In de gids 'De Goudse glazen belicht' worden verschillende suggesties gedaan. Beperken we ons tot het koor waar in de Glazen voornamelijk het leven van Johannes de Doper weerspiegeld wordt? Gaan we de Van der Vormkapel in, waar zeven Glazen bewaard worden die vooral betrekking hebben op het lijden van de Heere Jezus, Zijn glorieuze opstanding. Zijn hemelvaart en de Uitstorting van de Heilige Geest?
De kleurige taferelen op de Goudse Glazen zijn te vergelijken met de platen in de Statenbijbel; ze helpen ons bij het mediteren over wat de Schrift ons leert.
In Glas 15, het hoofdraam van de kerk, zien we hoe Jezus door Johannes gedoopt wordt in de Jordaan. Wat heeft de kunstenaar die indrukwekkende gebeurtenis teer weergegeven: Daar daalt Hij afin diepe vernedering; zo hoort het bij de weg die Hij gaan moet… Maar dan ook: de Geest daalt neer en de Vader spreekt:
'Deze is Mijn Zoon, Mijn Geliefde, in wie Ik mijn welbehagen heb' (2 Matth. 3 : 17).
Veel valt er te bewonderen, veel te herkennen. Soms zijn het maar kleinigheden, die ons in het oog vallen: Wie herkent in Glas 25 niet het gezicht van Willem van Oranje, de Vader des Vaderlands?

Zie het Lam…
We dwalen verder in de richting van het grote orgel. Jean François Moreau bouwde het beroemde Barock-instrument in het begin van de 18e eeuw. Onder het orgel is een grote ruimte, een hal die eindigt bij de brede deuren onder de toren die 's zondags geopend zijn om de gemeente binnen te laten.
Onze blik dwaalt omhoog. Hier in het plafond bevinden zich twee grote, ronde reliëfs. Het reliëf het dichtst bij de open deuren naar de kerkruimte houdt onze blik gevangen: Daar staat het, in stralend wit, het Lam op de berg Sion!
In de wijde cirkel die de buitenste rand van het reliëf vormt, staat in gouden letters: Ende ik sagh 't Lam stond op den berg Sion en met Hem honderdvierenveertig duizend hebbende den naam sijns Vaders geschreven aan haar voorhoofden: Ende sij songen als een nieuw gesangh voor den throon ende voor die vier dieren ende de ouderlingen.
Het behoeft ons niet te verwonderen hier in het voorportaal het Lam al te zien! Johannes de Doper, wiens naam immers aan deze kerk verbonden is, wist er toch van: Hij strekte zijn hand uit om Hem aan te wijzen en hij zei het onomwonden: 'Zie, het Lam van God, dat de zonde van de wereld draagt' (Joh. 1 : 29).
We gaan terug in de richting van de uitgang bij het koor. In de noordelijke zijbeuk zien we het opeens weer: Daar staat in Glas 6 Johannes de Doper en kijk: op zijn arm draagt hij het Lam en hij wijst ernaar: Zie, het Lam…!
We verlaten de kerk. Een lied gaat met ons mee, het lied van het Lam:
Halleluja! Lof zij het Lam
die onze zonden op zich nam…
Daar leeft de gemeente van!
Ook de gemeente Gods die te Gouda is!

Drs. G.P. Olbertijn

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen