Zorg voor jongeren op de catechisatie

Een pastorale kans
Het is een vertrouwd beeld in de gemeente: jongeren in een kring met de catecheet in hun midden. Samen zijn ze in gesprek, vaak aan de hand van een boekje, over de kernpunten van het christelijk geloof. Het gaat over de twaalf artikelen, de tien geboden, het onze Vader, de sacramenten, enz. Telkens worden vanuit de leerstof de lijnen doorgetrokken naar aktuele gebeurtenissen in de leefwereld van de jongeren.
Temidden van het andere werk onder jongeren valt op de catechisatie het hoofdaccent op het leren. Het gesprek is een leergesprek.
Nu zouden we kunnen denken dat het niet zo belangrijk is op welke wijze er geleerd wordt. Als er maar geleerd wordt en de jongeren het één en ander weten van Schrift en belijdenis. Dat is een misverstand. Leren is niet alleen iets van je hoofd, maar vooral van je hart. Iemand, die niet van harte leert, leert niet echt.
Om deze reden is het belangrijk dat het op de catechisatie pastoraal toegaat. Dat er herderlijke zorg van de catecheet voor de catechisanten is.
Catechisanten zijn niet zomaar jongeren. Het zijn jongeren van Gods gemeente, de kudde van de Heere Jezus. Het gaat er bij het leren om dat ze leren de Goede Herder te volgen. Dan moet de catecheet daarin zelf het voorbeeld geven en de schapen meenemen. Dat is nog niet zo eenvoudig. Maar wel een opdracht.
In de praktijk lijkt het vaak allemaal een mooi ideaal, dat herderlijk omgaan met jongeren. De werkelijkheid is vaak zo weerbarstig dat er weinig van terecht komt. De motivatie bij catecheet èn catechisanten ontbreekt. We halen het niet.
Nu, laten we dan proberen iets er van te halen, of het ideaal zo veel mogelijk te halen. Dat moet je ook leren. Het is in verband met dat leren in pastoraat dat we nu enkele gedachten daarover op papier zetten.

Leren in de Bijbel is pastoraal
Het kan zijn dat we denken: is dat verband tussen catechese en pastoraat wel zo sterk? Toch wel. Het gaat hier namelijk om een voluit bijbelse gedachte. In de Schrift wordt veel geleerd. In de gemeente van Israël, door Jezus, in de gemeente van het Nieuwe Testament. In al die leerprocessen gaat het pastoraal toe. De leraar is een herder en de leerlingen zijn de hem toevertrouwde schapen.
Nu draagt het pastorale leren in de Bijbel enkele bijzondere kenmerken. Laten we eens zien.
In de eerste plaats betekent pastoraal leren dat de leraar vervuld is met liefde en trouw voor zijn leerlingen. Hij heeft iets van Jezus die zijn leerlingen onderwees als zijn 'kinderkens'.
Daarnaast staat het leren in de Bijbel altijd in een bepaald kader. Leraar en leerlingen behoren samen tot een gemeenschap. De kudde van de Heere God, de gemeente. Leerling en leraar zijn dus geen losse individuen, maar worden samengebonden door de liefde en trouw van de Grote Herder der schapen.
Ten derde merken we in het pastorale leren in de Bijbel dat er zorg is voor de enkeling. Die enkeling mag niet verloren gaan tussen de anderen. Denk bijvoorbeeld aan de zorg van Jezus voor Nikodemus en de Samaritaanse vrouw.
Ten vierde is pastoraal leren in de Bijbel een leren dat het hele heil voor de hele mens raakt. Het gaat er niet alleen om dat de mens leert de weg naar de hemel te gaan, maar ook om hier en nu God te dienen. Jezus vat de Wet van God samen als een Wet voor de hele mens.
We willen deze vier uitgangspunten nu betrekken op de catechese van vandaag. Wat betekenen zij voor ons?

Liefde en trouw
Eén van de belangrijkste dingen op de catechisatie is de houding van de catecheet. Is hij een herder? Straalt hij iets uit van bewogenheid met het tijdelijk en eeuwig heil van de jongeren? Ook al is de catecheet in deze niet volmaakt, al maakt hij (vele) fouten, toch voelen de jongeren aan, hoe het hiermee staat. Heeft hij aandacht voor de jongeren? Wil hij ze begrijpen? Roept hij ze tot de orde en hoe doet hij dat? Is hij eerlijk, ook in het toegeven van fouten. Besteedt hij voldoende tijd aan de voorbereiding? Pastorale catechese is catechese waarbij het om de catechisant gaat. De catecheet is meer leerlinggericht dan leerstofgericht bezig. Het gaat er maar niet om dat hij het lesje uitkrijgt, maar dat de jongeren (be)geleid worden op de weg die naar het Leven leidt. Belangrijk is dan ook of de catecheet een soort identificatiefiguur is voor de jongeren. D.w.z. dat ze aan hem kunnen zien hoe het 'werkt' om de Heere Jezus te volgen. Niet gemaakt, maar spontaan. Al deze elementen in de liefde en trouw van de catecheet zijn zo belangrijk voor de catechisatie. Al ben je als catecheet didactisch nog zo goed, maar je hebt geen pastoraal hart, dan is je catechese nog mislukt. En al breng je er didactisch niet zoveel van terecht, maar je bent pastor, dan kan er – juist op langere termijn – veel van uit gaan.

De gemeenschap
De catechisatiegroep is niet zomaar een groep jongeren, nee, het is een bijzondere groep. Het is een stukje van de christelijke gemeente. Dat bepaalt het karakter van de groep, de wijze van samenzijn. In het algemeen gesproken heeft de catecheet de taak om gemeenschapsbevorderend bezig te zijn. Er op uit te zijn om de groep zoveel mogelijk een stukje gemeente te doen zijn. Ik denk bijvoorbeeld aan het gesprek. Een gesprek kun je alleen maar voeren wanneer de groep niet te groot is. Pastorale catechese betekent dan soms ook: groepsverkleining. Dan kan er van de communicatie iets terecht komen. In zo'n groep is er ook zorg voor elkaar. Dat moet de catecheet de jongeren bijbrengen. Als er iemand in het ziekenhuis ligt: natuurlijk sturen we een kaart. Wie gaat er op bezoek? Vooral waar de gemeente een minderheid in onze samenleving is geworden is deze gemeenschapsvorming enorm belangrijk. Leren is ook leren een gemeenschap te zijn. In zo'n sfeer wordt elkaar aanvallen ingeruild voor elkaar aanvullen. Daar moet aan gewerkt worden. Een groep kan zich ontwikkelen en veranderen. Het kan voorkomen dat een groep, die in september als los zand aan elkaar hing, in maart een goede gemeenschap vormt. Vooral de groep van belijdeniscatechisanten.

De enkeling
Pastorale catechese heeft oog voor de enkeling. Jezus kent zijn schapen bij name (Joh. 10). Een catecheet die na weken catechiseren zijn catechisanten nog niet bij name kent, moet zich hiervan bekeren. Catechese is leren in relatie met elkaar. Als die relatie niet in orde is, wordt er niet geleerd. Het is daarom een nadeel als de catecheet 'van buiten komt'. De jongeren niet kent. Daar moet dan wel wat aan gedaan worden. Hier ligt ook het voordeel van catechisanten vanuit de eigen gemeente. En die zijn er meer dan je denkt.
Het is ook zaak dat de catecheet er op let, dat de enkeling in de groep tot zijn/haar recht komt. Dat de catecheet luistert naar de woorden achter de woorden. Dat hij aanvoelt wat de catechisant beweegt. En er zijn nogal wat soorten jongeren: kritische, evangelische, behoudende, onverschillige, en noem maar op. Pastoraal bezig zijn in de catechese heeft iets van het zoeken van Jezus, vooral ook naar het verlorene.
Laat de catecheet het opnemen voor de zwakke. Extra aandacht voor de catechisant met spraakmoeilijkheden b.v. of de catechisant uit een gebroken gezin.
Daarnaast is het goed dat bepaalde doelgroepen bijzondere aandacht krijgen. Zoals verstandelijk gehandicapten. Er zijn nog altijd gemeenten die daar niets aan doen. Hoe bestaat het! Ze ontnemen zichzelf een zegen. Ook kan het voorkomen dat we individuele catechese geven, bijvoorbeeld aan iemand die lichamelijk gehandicapt is.

Het hele heil voor de hele mens
Wanneer het in pastorale catechese gaat om het hele heil voor de hele jongeren, dan moet ook het hele Woord van God aan de orde komen. Ik bedoel: niet alleen de stokpaardjes van de catecheet en niet alleen de verlangens van de jongeren. Er dient een goed leerplan te zijn waarin de verschillende onderdelen op goede wijze geordend zijn. Dan is er aandacht voor het persoonlijke geloofsleven, voor de meer kerkelijke onderwerpen, voor het leven van de christen in de maatschappij. Dan zoeken we naar werkvormen waardoor bij het leren niet alleen het verstand, maar ook het gevoel, het hart en de handel en wandel ingeschakeld worden. Die werkvormen zijn er vandaag aan de dag in overvloed. Leren is immers veranderen. Leren is zich bekeren. Dat is een zaak van de hele mens.

Tenslotte
De HGJB besteedt al jarenlang aandacht aan de catechese. Sinds 1988 is er een catecheseproject, waardoor de aandacht nog meer geïntensiveerd is. Het is gewoon heel hard nodig. Jongeren leven in onze tijd in een crisis. Catechese is catechese in een crisistijd. Juist in zo'n situatie is het pastorale element onmisbaar. Hoe bewaren we de jongeren bij de kerk betekent ook: hoe bewaren we ze bij de catechisatie. Velen vertrekken, ook op de catechisatie, zonder groeten. We laten ze niet los. En zij die wel komen… hun aanwezigheid is van eminent belang. Het beste is nog niet goed genoeg. Eenvoudig is het niet om pastorale catechese te geven. Wat maken we als catecheten veel fouten. Toch is dat niet het ergste. Als we er maar van willen leren. De Heilige Geest schenkt gaven, ook aan gemeenteleden, om fijngevoelig en creatief met jongeren om te gaan.
Catecheten zijn geen huurlingen, maar herders.
Op de beste momenten is catechese één van de allerbelangrijkste factoren in de opbouw van de gemeente en het geloofsleven. Juist vanwege het pastoraat.

W. Verboom, Hierden/Harderwijk

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen