Globaal bekeken

Tijdens de conferentie van het Contact Orgaan voor de Gereformeerde Gezindte werd door een zestal vertegenwoordigers van verschillende kerken aan de hand van kort geformuleerde stellingen een korte inleiding gehouden over het thema 'Gereformeerd en verdeeld in een gesaeculariseerde wereld'. Van ondergetekende zijn de stellingen geplaatst bij de inleiding zelf, die in dit nummer staat afgedrukt. Hier volgen de stellingen van de andere vijf referenten.
J. van der Graaf

1. Recent onderzoek toont aan, dat de secularisatie diep doordringt onder jongeren, over de volle breedte van alle kerken.

2. De kerkjeugd neemt de motieven van de verdeelde kerken (waarom zij verdeeld zijn) niet over, evenmin als de motieven voor oecumenisch samengaan. Hun wèrkelijke interesse gaat langs andere lijnen (toogdagen en festivals).

3. Opgroeiende gezinnen neigen weer meer tot de kerken. Zij hebben echter moeite met nuanceringen en willen duidelijkheid. Maar… duidelijkheid is een vijand van zowel 'grote' als 'kleine' oecumene. Immers, bij 'duidelijkheid' zijn altijd winnaars en verliezers.

4. Het motief 'Schrift en Belijdenis' geeft hierop onvoldoende antwoord. Zoals het de 'kleine' oecumene niet bijeen kan brengen, kan het de 'grote' oecumene niet overeind helpen.

5. Persoonlijk kies ik voor de 'grote' oecumene. Ik noem slechts enkele argumenten:
a. Door veelvuldige contacten met kerken over de gehele wereld zie je steeds duidelijker de betrekkelijkheid van de Nederlandse situatie. Het gaat om de 'grote C' van de Catholica.
b. De winst van de Reformatie was, dat het (zelf) horen van het Woord weer vooraf mocht gaan aan verkondiging en leer. Bij Rome mocht dat niet en mag het niet.
c. Het is mijns inziens de vraag of het 'gereformeerd-zijn' in deze tijd niet meer geholpen wordt met een voortdurend aan de Schrift te toetsen 'reformanda', dan met een strak op het verleden gericht 'reformata'.
d. Bij dit laatste dreigt een intern 'zuiverheidsideaal' de overhand te krijgen, dat zó door de Reformatoren, in hun strijd om zuiverheid van roomse dwalingen, niet werd bedoeld. Door dat 'ideaal' is het Protestantisme in elkaar voortdurend kritiserende fragmenten uiteengevallen.
e. Daarom geeft 'kleine' oecumene, hoe oprecht ook bedoeld om het verval in de grote (volks)kerken te weren, toch te weinig uitzijht. Leeft zij zèlf niet teveel van het vals ('vrijzinnig') verklaren van ànderen in die grote kerken?
f. Wat wij nodig hebben is het gezamenlijk gebed om het charisma van de Geest, dat zich uit in een 'samen terug naar het Woord'. Kortom een reveil. Wij hebben in de GKN geleerd dat tuchtoefening nog geen reveil geeft…

prof. dr. H.B. Weijland, Lunteren
(Gereformeerde Kerken in Nederland)

1. De ontkerstening heeft de kerken van gereformeerd belijden in ons land niet dichter bijeen gebracht maar eerder de verdeeldheid in de hand gewerkt.

2. De saecularisatie laat zich o.a. in de vorm van het individualisme ook gelden in de kerken.

3. De invloed van het individualisme valt op te merken in een voortgaande slijtage van het kerkelijk en ambtelijk besef onder de 'inspraak' die door jong en oud wordt verlangd. Worden de wensen niet vervuld dan kan het voorkomen dat men in een andere kerk die vervuld vindt.

4. De eenheid van de kerk is ons in Christus gegeven met de roeping dat we ons die eigen maken onder leiding van de Heilige Geest naar uitwijzen van het Woord.

5. Ondanks het streven van velen en de inzet o.a. van het C.O.G.G. zijn er na 1950 geen vorderingen gemaakt op de weg naar de eenheid van de kerken van gereformeerd belijden, integendeel, de verdeeldheid is toegenomen.

6. Het gevaar is zelfs aanwezig dat bij een 'vereniging' van 2 kerken het resultaat niet is één kerk maar 3.
Daarom dringt zich de vraag op of het, zonder de leer van de pluriformiteit van de kerk over te nemen niet beter is gezien de gebrokenheid van het christelijk leven is voorlopig naast elkaar in een zekere vrede te leven dan in een verenigde kerk de strijd om de 'geschillen' voort te zetten.

7. Onze Nederlands gereformeerden zijn tweemaal door 'bovenschriftuurlijke' uitspraken van synoden buiten de kerkgemeenschap in de verstrooiing geraakt.
Hieruit valt te leren dat de kerken wijs doen om voorzichtig om te gaan met leringen en meningen die boven het belijden uitgaan en anderen daaraan niet te binden.

8. Overigens dient te worden bedacht dat de eenheid van Christus' kerk zich verder uitstrekt dan de diverse gereformeerde kerken in ons land en het is beschamend dat buiten onze landsgrenzen de omgang met andere christenen veel soepeler verloopt.

ds. H.J. van der Kwast, Amstelveen
(Nederlands Gereformeerde Kerken)

1. De verdeeldheid onder de gereformeerde belijders is een beschamende, benauwende en bedreigende werkelijkheid, die tot dusver onoplosbaar lijkt te zijn.

2. De secularisatie gaat geen kerk van gereformeerde belijdenis voorbij; maar is geen reden om zich aan te passen bij de mentaliteit van de geseculariseerde mens. Ze is wel een stimulans tot gezamenlijke bezinning om zo overtuigend en eigentijds mogelijk gereformeerd te zijn en te blijven.

3. De 'grote oecumene' is een begrijpelijk antwoord op de secularisatie èn de onmacht van de gereformeerde gezindte om tot eenheid te komen.
Maar deze oecumene is geen verantwoord antwoord in het licht van Schrift en belijdenis.
De event. Verenigde Kerk is niet de voortzetting van de oude vaderlandse kerk; dit moest alle gereformeerde belijders in die kerk tot bezinning brengen tenzij men een kerkje in die kerk wil zijn, in strijd met het wezen van het kerk-zijn.

4. De 'kleine oecumene' is die naam alleen waard als allen die katholiek gereformeerd zijn zich verenigen.
Vereniging van twee kerken van gereformeerde belijdenis is geen oplossing van de gereformeerde verdeeldheid – de situatie is nu anders dan in 1892 – al zou het als stimulans en spiegel kunnen werken.

5. De waarachtige eenheid is 100% gave en 100% opgave – geen kerkelijke eenheid zonder geestelijke eenheid.
De huidige situatie maakt duidelijk dat we meer dan ooit verlegen zijn om Gods Geest: om de doorbraak en het beleven van het werk van Gods Geest – geen specialiteit van welke kerk ook, maar wezenlijk voor het kerk-zijn.

ds. J.H. Velema, Nunspeet
(Christelijke Gereformeerde Kerken)

Vanuit de Ander naar de andere(n).

1. Verwarring in kerk en samenleving is groot; de kerk is een segment in de samenleving, teruggedrongen tot de privé-sfeer.
De samenleving kenmerkt zich door een individualistische instelling: ikke, ikke… en door een anti-institutaire instelling: wat heb ik er mee te maken.

2. Verwarring in de kerken o.a. veroorzaakt door een aantal nieuwe theologische visies op de Bijbel: niet het geïnspireerde Woord van God, maar een bundeling van ervaringen van mensen met God, geen schepping maar evolutie, geen verzoening door Christus maar navolging van Jezus, geen leven uit genade maar zelf aan de slag, geen laatste oordeel maar het Koninkrijk Gods zelf realiseren.

3. Nieuwe ideeën dringen via de universiteit door in kerk, school en gezin. Reaktie: restauratie van het oude, of zweren bij het nieuwe.
Mensen voelen zich genomen en breken met de kerk en zoeken troost bij alleriei evangelische stromingen of komen terecht in het nihilisme: het zal mijn tijd wel duren.

4. Van de leeftijdscategorie 16- t/m 30-jarigen gaan er nog twee van de tien naar de kerk, twee zo-nu-en-dan, zes van de tien niet meer. Onder de pubers is het loslaten van de kerk niet minder (!). De verdeeldheid van de kerk is geen last, laat staan schuld en nood. De kerken profileren, polariseren en isoleren ter bevordering van de eigen identiteit. Daaraan heeft de Gereformeerde Gemeenten ook meegewerkt.
Het eigene wordt opgepoetst ten koste van wie en wat dan ook: bepaalde aspecten van de Waarheid en een aantal tradities krijgen alle aandacht: dat mag bij ons niet, of dat mag ook al…

5. Dat is schadelijk voor het volksleven: verdeeldheid stoot af en maakt ongeloofwaardig. De verdeeldheid is zonde voor God en daarom verwerpelijk. Nodig is de samenwerkingsvormen die er zijn op een goede manier te gebruiken, als een brug naar elkaar: in het onderwijsland, op maatschappelijk-sociaal terrein, in de politiek, enz.
Wederzijdse karikaturen moeten verdwijnen.
Van de publikaties over-en-weer moet met een positieve intentie kennisgenomen worden: niet alleen wie heeft geschreven maar ook wat is er geschreven.
Plaatselijk en regionaal zal er gezocht moeten worden naar mogelijkheden voor kontakten, 'opdat de wereld gelove dat Gij (= God) Mij (= de Heere Jezus) gezonden hebt'. (Joh. 17 : 21)

6. Met wie kontakt?
De Gereformeerde Gezindte omvat het over verschillende kerkelijke denominaties verstrooide geheel van belijders, die de gereformeerde leer ten onzent uitgedrukt in de bekende drie formulieren van enigheid, belijden in overeenstemming met de geopenbaarde waarheid in Gods Woord te zijn en die volgens die waarheid de noodzakelijkheid van een persoonlijke doorleving van zonde en genade in de weg van de waarachtige wedergeboorte en bekering benadrukken; die in het persoonlijke leven de krachtige bevordering van godzaligheid voorstaan en tevens de bijbelse praktijk der godzaligheid najagen in het kerkelijke, maatschappelijke en staatkundige leven (ds. A. Vergunst).

drs. I.A. Kole, Berkenwoude
(Geref. Gemeenten)

1. Saecularisatie gaat aan geen kerkgemeenschap voorbij. Deze saecularisatie vraagt niet alleen om een beschrijving, maar in de eerste plaats om een geestelijke taxatie.

2. Deze geestelijke taxatie dient uit te gaan van de openbaring dat Christus regeert en dat zijn koningschap bestreden wordt door de duivel.

3. Spreken over een 'gesaeculariseerde wereld' suggereert dat het gaat om een voltooid proces. Dat ziet voorbij aan de voortgang en de toename in het verzet tegen Christus. Daardoor wordt de ernst van de verdeeldheid onderschat.

4. In de voortgang van de saecularisatie is de verdeeldheid van gereformeerden een ramp voor ons volk doordat ze vragen oproept over de heerschappij van Christus.

5. Ernstiger dan de verdeeldheid is het, als het begrip 'gereformeerd' niet getoetst wordt aan Gods Woord zoals dat in de gereformeerde belijdenis wordt nagesproken.

6. De roeping tot deze toetsing wordt beleden in de kenmerken van de kerk. Het belang van deze toetsing is dat het in deze kenmerken (de zuivere prediking etc.) gaat om de middelen waardoor de Heilige Geest ons deel geeft aan Christus en diens kerk vergadert.

7. De verdeeldheid van gereformeerden bedreigt de zuiverheid van de prediking (etc). Daarmee wordt het werk van de Heilige Geest gehinderd. Dat breekt de kracht van de kerk tegenover de saecularisatie.

8. Christus vergadert zijn kerk in de eenheid van het ware geloof. Deze eenheid wordt uitgesproken in de belijdenis en vraagt om samenleven (plaatselijk en als kerkverband) in gebondenheid aan deze belijdenis.

9. De eenheid van de kerk is geestelijk. Dit geestelijk karakter staat niet tegenover de zichtbare en institutaire eenheid, maar kwalificeert haar als gewerkt en beheerst door de Geest van God door het Woord van God. Het is niet juist om de geestelijke eenheid uit te spelen tegenover institutaire verdeeldheid.

10. De bedreiging van de zuivere prediking door de verdeeldheid (genoemd onder 7) wordt niet bezworen door het samenvoegen van de 'soorten' gereformeerd, maar alleen door terugkeer naar de gereformeerde belijdenis en de overeenstemming daarin. Deze terugkeer is dat we ons persoonlijk en kerkelijk stellen onder de heerschappij van Christus door zijn Geest en Woord, tegenover alles wat deze heerschappij weerspreekt.

ds. J.W. van der Jagt, Dalfsen
(Geref. Kerken, Vrijg.)

Hier volgt tenslotte nog wat prof. dr. W. van 't Spijker in De Wekker in niet malse bewoordingen schreef over 'de onmacht van het COGG':

'De laatste conferentie van het contactorgaan van de gereformeerde gezindte heeft opnieuw niets anders opgeleverd dan schrijvensstof voor de journalisten. Zodra de kranten gedrukt zijn is het nieuws verleden tijd geworden. Enig verder resultaat is niet te verwachten. Het contactorgaan zelf heeft elke werkelijke betekenis verloren, zo het die ooit gehad heeft. Men treedt op. Men hoort een referaat. Men spreekt de eigen taal en wordt ook door de eigen achterban begrepen. Men komt in feite geen stap verder. Als het geen tijdverspilling is dan is het in ieder geval verspilling van geld. Er kán ook werkelijk niets uitkomen. Want het orgaan is zodanig samengesteld dat het elke vruchtbare manier van werken bij voorbaat uitsluit. De enige echte vertegenwoordigers zitten er recht tegenover elkaar. Dat zijn de paar afgevaardigden uit de Gereformeerde Kerken en die uit de Christelijke Gereformeerde Kerken. Zij hebben een officiële status. De overigen zitten er alle inofficieel. Waarnemers op persoonlijke titel. Een groep derhalve die vrij praten heeft en nooit kunnen er zoden aan de dijk gezet worden.

Geen convent van kerken
Eénmaal leek het er op dat er iets zou kunnen veranderen. Het was toen men ter vergadering besloot aan de synoden voor te stellen er een vitaler orgaan van te maken. Waren de kerken in het verleden niet eerder op de manier van een convent bijeengekomen? En zou dat mogelijk ook nu niet een inspirerend voorbeeld kunnen zijn? Ja, men zou het proberen, om er iets echts van te maken, een overlegorgaan, dat naar buiten althans iets zou kunnen laten zien van een diepere eenheid, een convent als dat van Wezel. Maar de synode die het voorstel op tafel kreeg vond geen steun. Sindsdien loopt de zaak van het COGG nog voorover men er over Israël, over ethiek, over spiritualiteit praat. En vergeet ook de broodmaaltijd niet. Maar komt de kerk ter sprake dan is het mis. Tussen gereformeerden en christelijk-gereformeerden, tussen bonders en nederlands-gereformeerden. Het is mis in alle toonaarden en maatsoorten. Maar een communiqué komt er en de onkosten worden omgeslagen. Behalve die onkosten die als geleden schade berekend worden aan de goegemeente, die denkt bij het lezen der krantekoppen dat de goede wil er wel is. Men zou eens één ding kunnen doen. Samen de confessie lezen over de kerk. Over haar zichtbaarheid en over de onhoudbaarheid van zelfs maar de idee van een pluriformiteit, die ons doet zingen "blijf zitten waar je zit. en verroer je niet". Ach, dat was een kinderspelletje. Het COGG lijkt een spel voor grote mensen, pas op! Het is minder onschuldig.'

J. van der Graaf

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen