Boekbespreking

Ellen van Wolde, Ruth en Noömi, twee vreemdgangers, Ten Have, Baarn, 163 blz., ƒ 29,50.
De vraagstelling van vreemdelingen of allochtonen in West-Europa is een belangrijk thema geworden. Het getuigt van originaliteit het bijbelboekje Ruth in dat licht te lezen. Aanvankelijk maakt het een wat gewilde indruk – Ruth in de Bijlmer… (wanneer daar een Boeing 747 neerstort en twee flats in brand zet, worden de Ruths van onze tijd zichtbaar: mannen en vrouwen net zo vreemd als Ruth). Toch moet al lezend gezegd worden dat de lezer die gekunstelde indruk voor een groot deel kwijtraakt. Het is bepaald knap zo in de huid van Ruth, Naomi, Boaz en de verteller te kruipen èn steeds door hun ogen zelf en anderen mee te laten zien en mee te laten beleven. Wie leest, wordt op de een of andere wijze betrokkene. De schrijfster is hoogleraar exegese oude testament en Hebreeuws aan de theologische faculteit te Tilburg. Haar boek is mede het resultaat van een projekt van de Nijmeegse 'Ruth-groep', waar door haar een werkcollege aan de theologische faculteit van de katholieke universiteit werd gegeven. Jonge mensen namen deel aan de bespreking om tot de uitgave van dit boek te komen. Voorzover ik kan nagaan, beheerst de schrijfster het Hebreeuws beter dan menig theoloog en heeft ze de grondwoorden zorgvuldig gewogen, waardoor ze tot verrassende vondsten komt. Ze levert een eigen werkvertaling. Al met al een te waarderen voorbeeld dat aangeeft hoe belangrijk het ook in deze tijd is zich het Hebreeuws eigen te maken. Dit boek is een toegankelijk boek, dat zich als een roman laat lezen. De vraag komt wel boven of bepaalde passages niet teveel geromantiseerd worden. Met name waar Ruth op de dorsvloer van Boaz ongekleed (?) aan zijn voeten ligt. Grondwoorden gaan eerlijkheidshalve wel ver in die richting. Toegegeven, de schrijfster geeft aan dat de lezer vaak verder is in gedachten dan de schrijver. Boaz blijkt een eerlijke losser te zijn, die zijn tijd weet af te wachten. Het leeftijdsverschil tussen Boaz en Ruth blijkt aanzienlijk te zijn. Nog één punt halen we hier naar voren: de indrukwekkende keus van Ruth. Terwijl Noömi (mogelijke Hebreeuwse spelling) na het overlijden van haar man en zoons gaandeweg meer afstand van JHWH neemt, kiest Ruth vol overgave voor JHWH, terwijl haar toekomst volslagen onzeker is. Ze gaat door het geloof als een dochter van Abraham op weg. Ze gaat op hoop van zegen en ze wordt gezegend. Ruth wordt door de schrijfster een Vreemdganger' genoemd en Noömi de tweede Vreemdganger' (p. 110) vanwege de radicale verandering die ze onder invloed van Ruth doormaakt in Bethlehem. Het beeld van het stratego-spel verduidelijkt de strategie van schoonmoeder en schoondochter. Verhelderend is de vergelijking tussen Tamar en Ruth, waarnaast aandacht is voor Rachel en Lea, Abraham en Lot. De God van Abraham is de God van Ruth. In de Leeswijzer wordt naast de NBG-vertaling ook de Statenvertaling als één der meest letterlijke vertalingen ter lezing aanbevolen. Als we tenslotte de uitkomst en de betekenislijnen bekijken, komt de vraag boven waarom niet duidelijk de lijn naar Jezus Christus wordt doorgetrokken. Haar naam staat immers in Mattheüs 1 : 5, het geslachtsregister van Jezus Christus. Wel wordt de lijn van de geschiedenis strak gevolgd, zij het dat de schrijfster in haar boeiende verhaal een eigen stuk fantasie een plaats geeft. Wel vindt dit plaats nadat de bronnen zijn geraadpleegd en zorgvuldig is geluisterd. De schrijfster laat de lezer meegenieten van de stijl en beeldende kracht van de Hebreeuwse tekst, zonder dat dit ook maar een ogenblik verveelt. Hebreeuws leren wordt bijna aantrekkelijk gemaakt. Een bijbels thema wordt vanuit de grondtaal in onze tijd geaktualiseerd. Zonder meer een apart gegeven. Twee migrantenvrouwen… de hoofddoeken vormen het zijspoor van de geschiedenis. Het bijbelboek heet echter niet Obed, maar Ruth. De God van Israël wil ook de God van de Moabietische zijn. Hij maakt, met inschakeling van een allochtone, geschiedenis.
C. van Sliedregt, Nunspeet

M. Golverdingen, Avonden met Teellinck (Actuele thema's uit zijn werk), uitg. Den Hertog B.V., Houten, 328 blz., ƒ 39,50.
Hoe aktueel zijn de oude schrijvers? De vraag veronderstelt dat de 'oudvaders' aktueel zijn. Is dat juist? Het kleine aantal hedendaagse lezers van oude schrijvers lijkt de stelling onderuit te halen. Toch is het een bewezen feit voor ieder die hen werkelijk leerde kennen. De klassieken onder de oude schrijvers zijn immers tijdloos, omdat zij een diep inzicht in het leven van de mens coram Deo aan de dag leggen. Daarmee verraden zij een intieme omgang met de Schriften die na meer dan tweehonderd jaar nog aanspreekt. Hun beperking zou echter kunnen zijn hun verlangen om ná de leer ook het toenmalige(!) leven te reformeren. Dat streven kenmerkte vooral het begin van de Nadere Reformatie en met name Willem Teellinck heeft dit werk met kracht ter hand genomen. Naast stichtelijke werken schreef hij ook praktische boekjes waarin vrijwel het hele dagelijkse leven van die tijd (geplaatst onder de lamp van Gods Woord) aan ons voorbij gaat. Eén daarvan is 'Burenkout': een populair geschreven boekje voor de gewone man en vrouw. De vorm is die van een aantal gesprekken ('kout') tussen buren, waarbij één van beide van harte de Heere is toegedaan en de ander wel kerkganger en vaak ook Avondmaalganger, maar feitelijk alleen een naamchristen is. De gesprekken gaan o.a. over huwelijk, opvoeding, kleding, matigheid, maar ook Doop en Avondmaal en 's mensen verantwoordelijkheid in het licht van de eeuwigheid. Maar welk onderwerp aan de orde is… steeds valt op hoe Teellinck het alledaagse met het geestelijke verbindt op een bijna 'natuurlijke' manier. Omgekeerd laat hij op dezelfde evenwichtige wijze zien hoe het geestelijke gestalte dient te krijgen in het gewone leven. Er is steeds sprake van een grote innerlijke samenhang tussen geloof en leven. We verliezen daarbij niet uit het oog dat de spanning tussen beide levensverbanden in onze tijd tot ongekende hoogten is opgevoerd en dat de eenvoud van leven in Teellincks dagen iets ongekunstelds heeft, waarmee de overgang tussen beide levensterreinen minder problematisch verloopt. Dat moge zo lijken; toch wordt telkens duidelijk dat dit de doorslag niet geeft, wél ons hart. Het hier besproken boek gaat over genoemd werkje van Teellinck en is ontstaan bij het gebruik ervan tijdens lidmatencatechesatie ('Avonden met Teellinck.') 'Burenkout' leende zich daarvoor uitstekend omdat Teellinck de behandelde onderwerpen breed koos en boeiend behandelde, terwijl de verbinding tussen geloof en leven niet ontbreekt. Waarmee de voorwaarde was geschapen dat persoonlijke en praktische vragen aan de orde konden komen. In deze omgang met Teellinck groeide een boek met in elk hoofdstuk een samenvatting van het betreffende deel van 'Burenkout', steeds in het licht van het leven in de late 16e en vroege 17e eeuw. Teellinck is enigszins een Jan Steen onder de oudvaders in die zin dat hij het toenmalige leven heel boeiend schildert. De (achtergrond)informatie die de auteur daarbij voegt, geeft blijk van zijn brede kennis van de toenmalige cultuur, waarmee hij voor de lezer een extra dimensie toevoegt. Dat is overigens niet de enige opgave die de auteur zich heeft gesteld. Telkens brengt hij de door Teellinck aangereikte stof in verband met andere werken van diens hand, waarin dezelfde zaken (bijv. Doop en Avondmaal) beter uitgewerkt zijn te vinden omdat de opzet van 'Burenkout' met zich meebracht dat bijv. leerstellige onderwerpen niet uitputtend konden worden behandeld. Als zodanig is het boek ook een goede (eerste) kennismaking met Teellinck. Het persoonlijk element ontbreekt evenmin als vanuit de behandelde stof lijnen naar het hart worden getrokken. Ook is ruim plaats gemaakt voor aktualisering van de stof. Met name dan valt de aktualiteit van Teellinck op. Veel is veranderd en toch ook niet. Juist bij het trekken van genoemde lijnen schrikt de schrijver er niet voor terug zo nodig het mes in eigen vlees te zetten. Vlees van mensen die er prat op gaan te leven in de geest van de oudvaders, maar zich vaak ver van hen hebben verwijderd. Daarvan voelen wij, als het goed is, ook de pijn. Resultaat van dit alles is een boek dat enerzijds een uitstekende kennismaking biedt met Teellinck èn de begintijd van de Nadere Reformatie. In het uitvoerige notenapparaat laat de schrijver zien diep in zijn onderwerp te zijn gedoken en tevens biedt hij de lezer gelegenheid om zich er verder in te verdiepen. Terwijl anderzijds het persoonlijke leven, ook in z'n praktische verbanden, niet uit het oog wordt verloren. In boeken als deze worden de oude schrijvers dichtbij ons gebracht en hun vragen aan hun tijdgenoten worden vragen aan ons. Daarmee zijn wij zo maar niet klaar. Want aktueel zijn ze, de oude schrijvers!
P. van der Kraan, Bleskensgraaf

Aleid Schilder: Omgaan met donker in het licht van het eeuwig leven. Ten Have, Baarn, 160 blz., ƒ 24,90.
Een nieuw boek van Aleid Schilder over omgaan met 'kwaad', van jezelf en anderen. Dit dient radicaal liefhebbend te gebeuren. Een therapie-model, waarin evenals in haar eerdere boek 'Van paradijs naar koninkrijk' het scheidingsdenken van de christelijke theologie met het problematische godsbeeld en lastige mensbeeld wordt afgewezen. Trouwens slaat de schrijfster daarin niet door? Want ook in een deel van de christelijke theologie is Christus 'de dwarsbalk op de muur van het scheidingsdenken, het kruis dat God en mens verbindt'. Hoe ook, zij staat naar het eenheidsdenken, wat zij psychologisch, filosofisch en theologisch tracht te onderbouwen. De verhouding van geest en materie ontvangt daarbij veel aandacht. Om door het donkere van het leven heen te gaan, is volgens haar een noodzakelijke voorwaarde dat je het aanvaardt en niet afweert. Als therapeute wil ze anderen leren omgaan met donker, in het licht en tegen de achtergrond va wat zij gelooft. En dat is in eeuwig leven. De weg die zij bewandelt is voor mij bijbels onherkenbaar en daarom onbegaanbaar. Ik heb me werkelijk door dit boekje moeten heenworstelen. Inderdaad bestaat er een nauw verband tussen hulpverlening en religie, want er lopen inderdaad nog teveel mensen rond met psychische problemen, die mede door hun geloof zijn ontstaan. Maar worden deze mensen werkelijk geholpen met die wonderlijke ongrijpbare weg van karma, reïncarnatie en zeven chakra's (zeven lichamen)? Zelfs Mozes en Jezus zouden al iets van het idee van reïncarnatie hebben verstaan (p. 53). En als wij dan een goddelijke kern in ons zouden hebben vanuit Oer, worden zo God en mens niet gemakkelijk met elkaar vereenzelvigd? Geruisloos is er de overgang van filosifie en theologie naar psychologie. Het grote probleem van het kwaad blijft knagen. De remedie die in deze publicatie wordt aangewezen komt mij heel onbevredigend voor. Wat aan te vangen met woorden als: 'Disharmonie, liefdebreuken, onevenwicht – het zal allemaal worden geheeld en vereffend. Hoe? Door onszelf, denk ik'. 'We kunnen van tweeheid naar eenzijn. Nee, dat is niet goed geformuleerd: we kunnen twee èn één zijn. In het centrum van het kruis, dat ontstaat als we de gescheiden delen verbinden, in het hart van het geheel – daar ben ik. Daar kan ik mijn 'ik' loslaten om het te behouden. Dan ben ik niet meer 'ik', maar is er Ik Ben. Moeilijk te beschrijven, als een- en tweeheid elkaar weer omarmen. Het roept dan ook makkelijk misverstanden op, bijvoorbeeld rond 'ego' loslaten'.
Een werkelijke uitweg is er mijns inziens in het omarmen van Jezus Christus door het geloof dan alleen als Christus leeft in mij.
Inderdaad is er zoals de schrijfster aangeeft een gevulde markt om 'aan jezelf te werken". Een opmerking mijnerzijds: Temeer belangrijk tot welke hulpverlener mensen met psychische problemen zich wenden. Bovendien komt de vraag dan bij mij boven of wij binnen de gemeente niet meer moeten proberen aan onderling pastoraat te doen. Om samen in het voetspoor van Jezus om te gaan met donker in het licht van eeuwig leven. Als we samen wandelen door het geloof als kinderen van het licht.
C. van Sliedregt, Nunspeet

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen