Torenspitsen-gemeenteflitsen

WIJNJEWOUDE
(WIJNJETERP-DUURSWOUDE)
Het in Zuidoost-Friesland, tussen Drachten en Oosterwolde gelegen Wijnjewoude is in 1974 ontstaan door samenvoeging van de twee dorpen Duurswoude en Wijnjeterp. In de langgerekte voornamelijk agrarische lintbebouwing is in de loop der eeuwen op de grens van beide dorpen een dorpskom ontstaan. Als gevolg daarvan liggen de twee oude dorpskerken in dit nieuwe dorp respectievelijk één en twee kilometer buiten de bebouwde kom. De kerken, waarin om beurten dienst is, behoren aan één kerkelijke gemeente met één predikant. Ze worden ter onderscheiding aangeduid met de friestalige dorps- nu straatnaam.
De kerk 'Duerswâld' is het oudst. Waarschijnlijk hebben rond 1250 monniken van het klooster in het buurdorp Bakkeveen het initiatief tot de bouw genomen. Het werd een van kloostermoppen opgetrokken eenvoudig Romano-Gotisch zaalkerkje zonder toren met een deur in de noord- en een deur in de zuidgevel. In de volksmond heten deze allang dichtgemetselde ingangen 'Noormannenpoortjes'. Er is nu één toegang in de westgevel. In deze Rooms-Katholieke periode was de kerk gewijd aan Sint Johannes de Evangelist. Toen in 1580 Gedeputeerde Staten van Friesland de reformatie bevalen, werd de trapeziumvormige rood zandstenen altaartafel als stoep voor de kerkdeur neergelegd. Die heeft daar gelegen tot ongeveer 1960. De toenmalige kerkvoogden vervingen, onkundig van de waarde, de gebroken steen door een cementen stoep. In 1610 is de kerk verlengd door de vermoedelijk rechte koorsluiting in een 3/8 gesloten koor te veranderen. In 1783 krijgt het kerkgebouw zijn huidige vorm. Men breekt de klokkestoel, die voor de kerk stond, af en plaatst een nieuwe dakruiter op de westgevel. Voor ƒ 458,78 wordt een nieuwe klok gegoten. Deze is in 1943 door de bezetters gevorderd, naar Duitsland afgevoerd en daat versmolten ten behoeve van de oorlogsindustrie. Pas in 1952 koopt de kerkvoogdij met medewerking van Plaatselijk Belang een andere; een 15e eeuws klokje uit Epe.
Het in grijs en blauwe kleuren geschilderde interieur is zeer eenvoudig. Bij de vernieuwing van het bankenplan in 1932 is een doophek uit het eerste kwart van de achttiende eeuw verwijderd. Op het nieuwe doophek staat nog wel een oude, o.a. met kunstig gesneden denneappels versierde lezenaar. De kansel dateert uit 1798, de koperen lezenaar en het koperen doopbekken uit 1799. Het orgel is in 1917 voor ƒ 493,20 aangekocht van orgelmaker Proper uit Kampen maar is aanmerkelijk ouder. Het is in ± 1725 door Frans Caspar Schnitger gebouwd voor de Lutherse kerk van Zwolle. Het orgel heeft geen windmotor, maar wordt nog altijd van lucht voorzien met behulp van twee schepbalgen die worden bediend door de 'pûstertrapper'. Het is een vrij unieke situatie, dat de consistoriekamer niet in de kerk is, maar bestaat uit een losstaand 18e-eeuws gebouwtje.
Het exterieur van de kerk onderging in 1990 een grote, bijna ƒ 400.000,– kostende restauratie. Het interieur en met name het orgel moet dringend gerestaureerd worden.
De kerk 'Weinterp' stond in de middeleeuwen ca. 1,5 kilometer meer noordelijk. Volgens een legende zijn bij de afbraak van dit gebouw de vrijgekomen stenen naar het huidige kerkterrein overgebracht door ze door te geven. De mannen van Wijnjeterp zouden daarbij in een lange rij gestaan hebben. De toen gebouwde kerk is in 1777 afgebroken en door de huidige eenvoudige bakstenen kerk vervangen. Het spitsje op het kerkdak staat er alleen voor de sier, de galmgaten zijn niet echt maar geschilderd. Naast de kerk staat een klokkestoel met drie klokken. Ook deze zijn in 1943 gevorderd en niet teruggekomen. In 1948 zijn na een grote inzamelingsactie drie nieuwe klokken gegoten en kon de geschonden dorpstrots weer in ere worden hersteld.
Het interieur van de kerk is gaaf bewaard gebleven in de oorspronkelijke protestantse opstelling met de kansel tegen de zuidmuur. De kansel is fraai versierd met snijwerk in Louis XVI-stijl. Op het voorpaneel is Mozes met de wetstafels afgebeeld, op de zijpanelen de vier evangelisten met hun symbolen. De boekversieringen bestaan uit de symbolen van dood en eeuwigheid en van de vier jaargetijden. Rond de preekstoel staat een eenvoudig doophek, waarbinnen de kerkeraad zijn zitplaatsen heeft en een speciaal voor de diakenen vervaardigd geldteltafeltje staat. Tegenover de dooptuin een overhuifde herenbank; de grietmansbank (grietman = burgemeester), met als geschilderde bekroning het wapen van Daniël de Blocq Lycklama à Nijeholt. Aan een viertal banken bevindt zich gotisch snijwerk, waarschijnlijk afkomstig uit de in 1777 afgebroken kerk. Op de rood-crême geverfde banken staan 14 koperen blakers, op de preekstoel een koperen arm met twee blakers en er hangen twee twaalfarmige koperen luchters in de kerk. Het orgel is in 1914 in de kerk geplaatst en samengesteld uit ouder materiaal.
Rond beide kerken ligt een kerkhof, eigendom van de N.H. gemeente, maar functionerend als begraafplaats voor het hele dorp. Voor kerkelijke activiteiten en verenigingswerk heeft de gemeente de beschikking over een in 1888 gebouwd en in 1939 belangrijk uitgebreid gebouw 'De Driehoek' genaamd. Voor 1580 hebben beide kerkgebouwen een eigen pastoor, in Wijnjeterp heeft hij zelfs hulp van een vicaris. Na 1580 worden bij gebrek aan predikanten Wijnjeterp, Duurswoude, Ureterp en Siegerswoude gecombineerd tot één gemeente met één predikant. In de praktijk betekende dit dat er in elk dorp slechts eens in de vier weken dienst was. Wanneer de eerste predikant zijn werk in deze combinatie begon, is onbekend. In 1619 is Haijo Comelii hier werkzaam en na zijn vertrek naar Elspeet in 1624 zullen nog zeven andere dominees in deze uitgestrekte gecombineerde gemeente werkzaam zijn. Na de dood van ds. Joh.Jac. Munckerus in 1720, wordt de combinatie gesplitst. Wijnjeterp en Duurswoude krijgen in de zoon van de laatste voorganger een eigen herder en leraar; ds. Thomas Munckerus. Tot heden heeft hij 40 opvolgers, o.a. van 1744 tot 1749 Engelbertus Toll, een schoonzoon van Schortinghuis. Van 1769 tot 1777 Johannes Conradus Appelius, zoon van de gelijknamige 'oude schrijver'. In 1847 en 1848 Tonnis van Duinen, een aanhanger van de Groninger richting en schrijver van korte, vaak humoristische verhalen. In 1879 doet de orthodoxe ds. Jacob Bolkestein als kandidaat z'n intree. Hij wordt een geliefd kanselredenaar en zal in zijn 20-jarige loopbaan zo'n 60 beroepen krijgen. In Wijnjeterp-Duurswoude blijft hij slechts twee jaar, maar het is wel het begin van honderd jaar confessionele predikanten.
In 1941 wordt kandidaat B. Maarsingh bevestigd. Veel in de 70-er jaren in Utrecht opgeleide predikanten hebben van deze oudtestamenticus les gehad. De naam van de in 1978 overleden ds. H.S.J. Kalf wordt in het dorp nog vaak in dankbare herinnering genoemd. Na hem kwamen nog ds. A.N. Langhout, ds. A.D. Poortman en vanaf februari 1991 ds. J.H. van der Giessen. Door deze laatste predikanten kreeg ook de N.H. gemeente Wijnjeterp-Duurswoude een vermelding in het adresboekje van de Gereformeerde Bond.

C.W. Stigter (koster)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen