Sexualiteit en pastoraat (1)

Een 'bedrijfsongeval'
In een niet nader te noemen gemeente woonde een jonge vrouw. Ze was weduwe. Haar man was twee jaar geleden overleden. Ze had een paar kinderen, voor wie ze als moeder zo goed mogelijk zorgde. Daarnaast ging ze enkele ochtenden uit werken of financieel het hoofd boven water te houden. Ze was behoorlijk eenzaam en zat nog midden in de rouwverwerking.
Ze kreeg huisbezoek van de kerk. Twee ouderlingen kwamen bij haar op bezoek. Daar zaten de mannenbroeders tegenover haar. Het gesprek wilde niet zo erg vlotten. Ze was wat verlegen met die twee mannen bij haar op bezoek. Ze probeerde iets te vertellen over haar probleem als weduwe. Dat ze eenzaam was en haar man zo miste. En dat ook de kinderen…
Toen zei één van de broeders ineens tegen haar: 'Weet u wat u zou moeten doen? U moet weer gaan trouwen. De apostel Paulus zegt: En ik wil dan dat de jonge weduwen huwen. Echt, als u dat doet begint u een heel nieuw leven.'
De vrouw staarde niets meer ziende voor zich uit. Ze heeft nauwelijks gemerkt dat de ouderlingen weer weggingen. Ze was verdoofd.
Midden in de pijn om de verscheurde liefdesband met haar man dicteerde iemand van de kerk haar deze gruwel. Een uit zijn verband gerukte tekst fungeerde als een mes, dat haar diep verwondde.
Over sexualiteit in het pastoraat gesproken.
Zo moet het niet!

Doel van dit artikel
In het kader van de artikelenserie over sexualiteit willen we in dit artikel ingaan op de plaats van de sexualiteit in het pastoraat.
Daarbij is het niet onze bedoeling om een theoretische uiteenzetting te geven over de wijze waarop sexualiteit en pastoraat met elkaar te maken hebben. Dat zou veel te vervoeren. Bovendien acht ik me daarvoor niet deskundig genoeg. Ik bied dus niet een soort handleiding voor werkers in het pastoraat. Ik bedoel ook niet gemeenteleden die sexuele problemen hebben te helpen. Dat alles pretendeert veel te veel.
Het doel van dit artikel is een poging te doen aandacht te vragen voor een vaak blinde vlek in het pastoraat, namelijk de sexualiteit van de gemeenteleden. Het man-zijn, het vrouw-zijn in de relaties die daaraan verbonden zijn. We vragen dan met name aandacht voor enkele problemen die er op dit gebied bestaan. De moeilijkheden en de eventuele mogelijkheden.

Uitgangspunt
De vraag kan gesteld worden of het wel wijs is in het pastoraat aan het thema sexualiteit aandacht te besteden. Hoort dat wel bij elkaar? Is daar wel iets zinnigs over te zeggen?
Het antwoord op deze vragen hangt samen met iemands visie op pastoraat. Wat is pastoraat eigenlijk? Het is in zijn algemeenheid gesproken de herderlijke zorg voor mensen. Zowel door personen die daarvoor speciaal zijn aangesteld (predikanten, ouderlingen, enz.) als ook door gemeenteleden onderling. Zorg dus voor elkaar.
Wanneer we het over de mens hebben, dan hebben we het over de 'hele' mens. De mens als ziel en lichaam. Pastorale zorg is zorg voor die hele mens, ook al spreken we over zielszorg. Naar bijbelse maatstaven is de mens een éénheid. Het verstand, de wil, het gevoel, het lichamelijke en het psychische leven zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het zorg dragen voor het geestelijk heil raakt dus de hele mens. Daarin heeft nu ook de sexualiteit als functie van het mens-zijn een plaats. 'Man en vrouw schiep Hij ze' (Gen. 1 : 27).
In de pastorale zorg doet dus de sexuele aanleg in het netwerk van de relaties waarin wij leven mee. Mensen zijn geen geslachtsloze wezens, zoals engelen, maar schepselen van vlees en bloed. Zo zijn ze zondaar, zo worden ze verlost, zo worden ze wedergeboren.
De Bijbel spreek over sexualiteit van de mens heel onbevangen. Het sexuele leven hoort er gewoon bij. Het wordt niet miskend of veracht. Het is zelfs metafoor(beeld) voor de liefde tussen God en mens (Het Hooglied). Het wordt ook niet verafgood. Er zijn allerlei normen en waarden in de Schrift die ons hierin de weg wijzen. Denk aan de huwelijkswetgeving aan Israël (Lev. 18 vv.). Denk aan de pastorale voorschriften van Paulus in zijn brieven. Laten we vooral letten op de wijze waarop Jezus Zelf als pastor omging met de nood van de mensen die sexueel ontspoord waren. Vergelijk de Samaritaanse vrouw (Joh. 4) en de overspelige vrouw (Joh. 8).
We willen voorop stellen dat een pastorale houding tegenover sexuele problemen er niet een mag zijn van veroordelingen afstandelijkheid, maar van nabijheid en begrip. Dat betekent niet dat alles vaag hoeft te blijven. Maar wel dat er sprake is van samen zoeken van de weg, luisterend naar het Woord. Trouwens ook het samen danken voor de gaven die de Heere God ons mensen geeft behoort tot deze vorm van pastoraat.
Als ik het goed zie gaat het dan steeds om een drietal relaties. Ten eerste die met jezelf. Hoe ervaar je je eigen sexuele aanleg en welke plaats neemt deze in in je geloofsleven? Ten tweede de relatie met de medemens. Hoe sta ik met mijn sexuele geaardheid tegenover de ander (bijvoorbeeld in het huwelijk)? Ten derde de relatie tot God. Welke rol spelen het manzijn, het vrouw-zijn, de sexuele aanleg, de relaties in de persoonlijke verhouding tot God. In overeenstemming met deze drie relaties zijn er steeds drie kanten aan het pastoraat rondom sexualiteit. Het is een moeilijk terrein dat we betreden. Verdergaan lijkt gewaagd. Laten we het toch proberen.

Drempels
Het terrein dat we betreden is mede daarom zo moeilijk omdat er veel drempels liggen op de weg naar het vragen om hulp en het beoefenen van pastoraat op sexueel gebied. Het onderwerp is voor de betrokkenen even kwetsbaar als gecompliceerd. Zowel voor het gemeentelid, dat pastorale zorg nodig heeft als voor de pastor die geroepen wordt zorg te bieden. Ik noem enkele obstakels.
1. De taboesfeer. Voor velen is het bijna onmogelijk om over hun sexuele gevoelens te praten. Ze hebben dat niet geleerd. Het is een onderwerp dat tot de 'heimelijkheden' behoort. Het kan er nog diep in zitten dat sexualiteit eigenlijk iets zondigs is. Of iets onfatsoenlijks. Daar kom je niet zo gauw mee voor de dag. Hier wreekt zich een verkeerde visie op de schepping, als zou deze als zodanig zondig zijn.
2 Een dualisme. Ook kan meespelen een onjuiste scheiding tussen het geestelijke en het natuurlijke. Het geestelijke heeft betrekking op onze ziel en zaligheid, ons geloof, de kerk, enz. Het natuurlijke heeft betrekking op ons lichaam, ons huwelijk en gezin, ons werk, de maatschappij enz.
Zijn er problemen op geestelijk gebied, dan kun je terecht bij de pastor. Zijn er problemen op het natuurlijk gebied, dan ga je naar een arts of een maatschappelijk werker. Of je blijft met je problemen zitten. Daar kan nog een stuk gelatenheid bijkomen, waardoor men denkt: waarom zou ik met m'n problemen op dit punt om hulp vragen. Ik ben toch maar onbekeerd. We zagen dat het bijbels gezien niet juist is om de mens in stukjes op te delen. Ons leven is één geheel.
3. Angst voor de gevolgen. Voordat iemand meteen sexueel probleem uit de anonimiteit te voorschijn durft te treden, moet soms heel wat vrees overwonnen worden. Vragen als: wat voor konsekwenties heeft het als ik naar de predikant of de ouderling toe stap en hem deelgenoot maak van mijn vragen. Stel dat er een huwelijksprobleem is. Je bent avondmaalsganger en je staat bekend als een meelevend lid van de gemeente. Op het moment dat je kontakt zoekt met de pastor is voor jouw gevoel het verheven beeld, dat men van je had, verdwenen. Schaamtegevoelens, vrees voor identiteitsverlies, enz. zijn evenzovele drempels op de weg naar de pastor. Ook onzekerheid betreffende de positie van de kerkeraad bij een pastoraal probleem. Zitten er soms tuchtmaatregelen aan vast? Komen andere gemeenteleden het probleem te weten? Behalve deze vragencomplexen speelt de houding van de pastor ook een rol. Zal hij het begrijpen? Kun je hem in vertrouwen nemen?
4. De pastor. Ook bij de pastor zelf leven er bewust of onbewust allerlei remmingen om initiatieven te ontwikkelen op dit terrein. Zeker als hijzelf is opgegroeid in een sfeer waarin sexualiteit taboe was. Nog meer wanneer hij zelf kampt met ambivalente gevoelens inzake eigen sexualiteit. Maar ook werkt blokkerend het te weinig zicht hebben op zijn taak in de pastorale zorg op dit gebied. Wat haal ik aan? Raak ik niet in verlegenheid? Moet ik geen oplossingen bieden die ik niet kan bieden? Ik ben toch helemaal niet deskundig. Hoe moet ik mijn taak in deze zien in bijbels licht? Al deze verlegenheden kunnen ertoe leiden dat de pastor zelf zich maar het liefst helemaal niet inlaat met pastorale zorg op sexueel terrein.
Het lijkt me belangrijk dat we ons bewust zijn van het bestaan van deze en andere drempels. En er rekening mee houden. Anders gaat het net als met de drempels in het wegdek. Wie daar geen rekening mee houdt en met een vaart komt aanrijden, krijgt een enorme schok te verwerken, die alle inzittenden nog lang zal heugen.

W. Verboom, Hierden

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen