Uit de Pers

Nieuwe-tijdsdenken
Er blijkt in onze tijd bij veel mensen een sterke behoefte te zijn aan ervaring. Mensen verlangen naar contact met het goddelijke, wat dat dan ook moge zijn. In een tamelijk brede kring van mensen is er daarom belangstelling voor de gedachten van New Age (Nieuwe Tijd). Ik denk dat we die belangstelling niet moeten overdrijven. Wie aan de andere kant let op het aantal publicaties dat met de ideeën van New Age te maken heeft, moet wel tot de conclusie komen dat er kennelijk een markt voor is. Ook in de kerkelijke pers verschijnen er geregeld artikelen over. In Kontekstueel van juli 1993 wordt door dr. C. van der Kooi een bijdrage gewijd aan de bezinning over het thema 'ervaring'. Hij geeft hierin o.a. aandacht aan ideeën uit het denken van New Age. In het tijdschrift voor bijbelse theologie Interpretatie (jaargang 1 nr. 5) bepleit dr. P. Schelling exegetische en hermeneutische bezinning op vragen die vanuit het Nieuwe Tijdsdenken kerk en theologie op het bord gelegd worden. Hij noemt inzonderheid drie velden die in dit denken sterk de aandacht trekken. In New Age valt sterke nadruk op de samenhang van al het zijnde, tussen mens en aarde, tussen de aarde en haar bewoners en de totale kosmos. Hoe zit dat in de bijbel? Ook de gedachte van de reïncarnatie is binnen het Nieuwe Tijdsdenken zeer algemeen. Er worden bijbelwoorden geciteerd om dit denken te bewijzen. Hoe zit dat precies? Mensen vragen ons om antwoorden op bijbelkring en catechisatie. Ook wordt er veel gesproken over de Christus-ervaring. Jezus van Nazareth is niet dè Christus, maar een verschijningsvorm van de goddelijke Christus die ook in andere religies te ontmoeten is. Het unieke van het christelijk geloof wordt aan het wankelen gebracht. Kortom, er is volop werk in en aan de theologische winkel. In Kerk en theologie van juli 1993 schrijft drs. J. Minderhoud een heel overzichtelijk en instruerend artikel over de hier bedoelde problematiek onder de titel New Age: Bedreiging of uitdaging? Minderhoud acht New Age een onbetaalde rekening voor kerk en samenleving. Na eerst een helder overzicht te hebben gegeven van de kerkelijke literatuur die over New Age is verschenen, probeert hij een theologische analyse te geven van New Age.

'New Age is een teken van onbehagen met de maatschappij van dit moment. Het is een reactie op een samenleving, die nog steeds wordt gedicteerd door de macht van het verstand en van de economische groeicijfers. New Age is een reactie op de voortdenderende trein van onze samenleving, waarin de (bio-)technologie voortgaand ontwikkeld wordt, zonder dat er een wezenlijke ethische bezinning plaatsvindt.
New Age is ook een tegenreactie op een kerk en een christendom, die voor vele mensen geen uitweg uit de impasse van onze westerse cultuur kunnen bieden.
New Age is geen concrete beweging, geen georganiseerd netwerk met een hoofdkwartier of een overkoepelende organisatie. Het is ook geen nieuwe religie. New Age is veel meer een geestelijke atmosfeer, iets dat "in de lucht zit". Het is een verzamelbegrip voor allerlei groepen, bewegingen, mensen, die in onze cultuur bezig zijn met nieuwe vormen en inhouden van religiositeit.'

New Age heeft allerlei elementen van de grotere godsdiensten in zich opgenomen, aldus drs. Minderhoud en somt vervolgens het een en ander op.

New Age-praxis
Hij geeft aan waar de invloed van New Age in op te merken valt.

'De invloed van New Age is te herkennen in de levensvisie van vele jongeren, waarvan 52% in UFO's gelooft en 42% een holistische levensvisie aanhangt (volgens een recent onderzoek onder 700 jong-volwassenen).
Verder is er de nieuwe openheid voor paranormale gaven en verschijnselen, voor de wereld van het occulte, inclusief de contacten met "engelen en meesters". Want wanneer alles God is, ook alles wat er tussen hemel en aarde is, dan is elke vorm van hulp van buitenaf welkom.
Het New Age denken is ook terug te vinden in de talloze holistische geneeswijzen en therapieën, die in de laatste decennia als paddestoelen uit de grond zijn gerezen (zoals regressie-therapie, hypnotherapie, chakra-healing, rebirthing, psychosynthese). Achter het veelkleurige aanbod gaat vaak een filosofie schuil, waarin gesproken wordt over 'de eigen helende energie', over 'zelf-genezing' en over het herontdekken van "het hogere Zelf", "het goddelijke Zelf". Ook gaan er veel occulte en paranormale verschijnselen schuil achter dit brede scala aan geneeswijzen. Zo is een chakra-healing (ook wel "chakra-balancing" of "harmoniseren" genoemd) een moderne versie van het oeroude magnetisme of strijken.
Het belangrijkste uitgangspunt achter deze New Age-praxis is, dat mensen zichzelf bewust moeten zien te worden van hun eigen goddelijke kern, van de goddelijke vonk die in ieder mens schuilgaat. Daartoe moeten er allerlei kosmische energieën aangeboord worden, die de mens als mikro-kosmos in harmonie brengen met de makro-kosmos.
In dit plaatje past ook het groeiende reïncarnatie-geloof. Want een mens heeft doorgaans aan één leven niet genoeg om het goddelijke in zichzelf tot ontplooiing te brengen. Inmiddels gelooft 20% van de Europeanen in een of andere vorm van reïncarnatie.'

Drs. Minderhoud wil het gesprek aangaan in zijn bijdrage met New Age en zet daartoe zes punten op een rij. Hij schrijft boven dit onderdeel van zijn bijdrage 'Gesprek met New Age en met onszelf'. Hij wil aangeven dat je betrokken bent in deze ontwikkelingen om je heen of je wilt of niet, zeker wie vanuit de bijbel, leven wil. We kunnen de zes punten hier niet allemaal citeren. We lichten er een uit.

Religieuze ervaring
We kiezen voor het aspect 'ervaring', enigszins begrijpelijk in een blad dat verschijnt in kringen waar 'ervaring' tot het huismerk lijkt te behoren.

'New Age is een fors stuk cultuurkritiek op een samenleving waarin high-tech, vooruitgangsgeloof economische machten, ratio en wetenschap nog altijd de dienst uitmaken. Een dergelijk cultureel klimaat schreeuwt om religieuze ervaring.
New Age is ook een fors stuk kritiek op een berekend en berekenend geloof, waaraan we in de kerken lijden. New Age is een schreeuw om een ervaarbare God en kent daarom een ongebreidelde openheid voor allerlei mystieke ervaringen, voor contacten met engelen en meesters, voor de wereld van het occulte en het paranormale.
In New Age wordt elke ervaring kritiekloos tot een religieuze ervaring bestempeld. Daarachter zit het New Age-dogma, dat alle religieuze en mystieke ervaringen binnen de religies van een en dezelfde goddelijke werkelijkheid getuigen: het "Zelf", het "Al".
Vanuit het Evangelie klinkt dan de vraag: Wat is daarin uit de Heilige Geest en wat niet? Beproeft de geesten, of zij uit God zijn (1 Joh. 4 : 1)! Er zal moeten worden gewaakt tegen een terugkeer naar de natuurreligie, er zal moeten worden afgegrensd tegen het normloze subjectivisme en spiritualisme van de New Age-spiritualiteit (zo ook Verkuyl). In ander verband spreekt H. Berkhof over "pseudo-pneumatische modetheologieën, waarin men eigen meningen en ervaringen snel met de Geest dekt, vergetende dat Hij allereerst niet onze buikspreker, maar onze weerspreker is".
Daarom is en blijft de christologie de kritische norm voor de pneumatologie. De Heilige Geest is de pers-chef van Jezus. En daarom klinkt ook hier de vraag aan het adres van New Age: wat dunkt u van de Christus der Schriften?
Omgekeerd komen er vanuit de New Age-schreeuw om een ervaarbare God opnieuw grote vragen naar kerk en theologie toe. Kan een berekend en berekenend geloof het uithouden in een christendom op weg naar de 21e eeuw? In hoeverre is ook dit een erfenis van een dialectisch-theologisch klimaat, waarin religieuze ervaring bij voorbaat verdacht is?
Als Mozes God ontmoet in een brandende braambos, als voor de biddende apostelen de grond onder de voeten beweegt (Hand. 4 : 31), hoe kan het dan zijn dat voor velen in onze tijd God een vreemde-meneer-ver-weg is? Als de Geest van Pinksteren is uitgestort op àlle vlees, zonen en dochters doet profeteren, aan jongelingen visioenen geeft en aan ouden dromen (Hand. 2 : 17v), wat betekent dat dan voor de kerk anno 1993? En wat betekent dit voor de bezinning op het werk van de Heilige Geest, die immers zijn vrucht doet uitspruiten en charismata uitdeelt?
Verder zal de theologische bezinning op de "tussenwereld" door moeten gaan. Een engelenleer en een demonenleer kunnen slechts tot eigen schade van de agenda van de dogmatiek geschrapt worden. Het wereldbeeld van kerk en theologie in het post-Bultmann tijdperk is wel erg afgeplat, de westerse mens wel erg vermagerd geraakt, zonder antenne voor de goddelijke wereld. Nu komen New Age en Paravisie ons de rekening presenteren.
Hier zal wel gewaakt moeten worden tegen het kritiekloos binnenhalen van alles wat er zich tussen hemel en aarde aandient. Dat allerlei vormen van mantiek, van astrologie, van magie en contacten met geesten in de Thora onder de noemer van de afgoderij worden gebracht, moet ons te denken geven (door termen als "verontreinigen" en "overspelig nalopen", o.a. Lev. 19-20 en Deut. 18). Zo heeft de Vroege Kerk, al vanaf de nieuw-testamentische tijd (Hand. 8 : 4-25; 16 : 16-18; 19 : 13-20), allerlei vormen van occultisme te vuur en te zwaard bestreden. Er is dan ook vanuit de Schrift geen enkele reden te bedenken, waarom paranormale gaven als goede gaven van de Schepper te waarderen zouden kunnen zijn. Dit laatste komen we tegen bij Schelling, die onderscheiden wil tussen goed gebruik en misbruik. In dit alles klinkt opnieuw de vraag: wat is daarin uit de Heilige Geest en wat niet? Beproeft de geesten, of zij uit God zijn!'

Het geeft, dunkt me, te denken dat mensen die hunkeren naar contact met het goddelijke, naar ervaring, het over het algemeen kennelijk niet zoeken binnen de kerken. Ook niet binnen die kerken en gemeenten die zozeer het 'bevindelijke' als hun specialiteit claimen. Ja, vrij hebben daar terstond wel onze bekende antwoorden op. Toch zou het ons ootmoediger moeten maken dan we meestal zijn. Er is een roep om ervaring, de gereformeerde gezindte beklemtoont vanouds de bevinding van het heil, maar de meeste zoekende mensen komen bij New Age terecht. Hoe komt dat eigenlijk?

Uitdaging van New Age
Drs. Minderhoud sluit zijn artikel in Kerk en Theologie af met een hoofdstuk over 'Agenda voor de toerusting van de gemeente van Christus met het oog op de uitdaging van New Age'.

'Tot slot wil ik de uitdaging van New Age vertalen naar de praktijk van de gemeente van Christus. Ook daarbij pretendeer ik geen volledigheid. Ik wil slechts enkele zaken aanstippen die in de kerkelijke praxis op de zijlijn terechtgekomen zijn of in vergetelheid geraakt:
a. Tegenover de toevloed van meditatie-technieken staat er de opdracht om verder te gaan met het ontwikkelen van een authentieke christelijke spiritualiteit.
Daarin mogen we de rijkdom van het gebedsleven ontdekken. We mogen er een plaats geven aan de ascese, incl. het vasten. We mogen zoeken naar christelijke vormen van meditatie. Daarin zal ook de stilte beoefend worden: niet als een zoektocht naar kosmische eenwording en verzinking in het Al, maar als een horend zwijgen, een stilte die gericht is op de ontmoeting met Christus. Welke schatten zijn er niet aanwezig in bijbel en traditie, schatten die in de loop der eeuwen onder het stof gekomem zijn!
b. De vloedgolf van holistische geneeswijzen vraagt om verdere bezinning op een kerkelijke Dienst der Genezing en Bevrijding, waarin biddend gezocht wordt naar Gods genezend handelen in een ziekteproces, naar een bevrijdend machtswoord in geval van demonische bindingen. Dit mag geschieden in het geloofsvertrouwen dat Gods armen verder reiken dan de handen der chirurgen, internisten en psychotherapeuten.
Ook de aandacht voor de genezing van het innerlijk hoort op de kerkelijke agenda te staan: het bidden om heling in geval van emotionele blokkades, trauma's en psychische wonden. In de angelsaksische wereld wordt in dit verband gesproken van "emotional reconstruction".
c. Tegenover de hedendaagse aandacht voor het occulte staat de opdracht voor de gemeente van Christus om zich te bezinnen op het werk van de Heilige Geest, de Geest van Christus. Daarbij hoort ook een sterkere aandacht voor de charismata, de gaven van de Geest (o.a. Rom. 12 : 3-8, 1 Cor. 12 : 4-11).
d. Verder roept New Age ons toe: de mens met zijn lichaam is er ook nog! En: de mens met zijn emoties, met zijn binnenkant is er ook nog! De vraag aan de kerken is: hoe gaan wij om met onze lichamelijkheid en onze emotionaliteit in het geloofsleven, in de kerkdienst?'

Hier liggen inderdaad de nodige vragen en opdrachten naar kerk en gemeenten toe. Opvallend in het pastoraat van de laatste jaren is de confrontatie met velen die innerlijk gebonden leven, mensen die emotioneel vastgelopen zijn. Bij nader doorvragen blijken er vaak contacten te zijn geweest met occulte genezers of hebben mensen zich in hun gedachten en gevoelens al te zeer uitgeleverd aan ideeën die heel ver af staan van het bijbels gedachtengoed. Veel mensen zijn onzeker en angstig, zoeken en tasten naar zekerheid, klagen er over dat ze in kerkdiensten vaak zo weinig mee krijgen, zo weinig beleven en ervaren. Het is goed dat er aandacht is voor de nood die hier ligt en voor de geestelijke en levensvragen waar mensen een antwoord op zoeken.

J. Maasland

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen