Globaal bekeken

Prof. dr. ir. M. Looijen te Monster schreef een interessant boek met 'Grepen uit de geschiedenis van de automatisering' (uitgave Kluwer Bedrijfswetenschappen, Deventer). Daaruit nemen we de volgende passage over 'De steenformatie van Stonehenge':

'Stonehenge is een groots prehistorisch monument in Groot-Brittanië, gelegen op Salisbury Plain, ongeveer 13 kilometer ten noorden van Salisbury. Het is een monument dat religieuze, agrarische en wetenschappelijke kennis van de latere steentijdcultuur in zich bergt. Aangenomen wordt dat het imposante bouwwerk, dat evenals Rome niet op één dag is gebouwd, overeen periode van meer dan duizend jaren tot stand is gekomen. De aanvang van de bouw schat men op ca. 3000 v. C. Er zijn toen enorme stenen, waarvan de grootste wel 50 ton wegen, volgens bepaalde structuren geplaatst. Zo ontstond na duizend jaar bouwen een monument dat uit twee kringen steenblokken bestaat. Er is een buitenste kring met een middellijn van 32 meter, bestaande uit 30 steenblokken en een binnenste kring die uit 30 kleinere steenblokken bestaat. Buiten de kringen bevindt zich een aarden wal.
Onderzoek wijst uit dat Stonehenge niet alleen gediend heeft voor godsdienstige handelingen, maar dat het ook een sterrenkundig observatorium was, en een "rekenmachine". Wanneer men op 21 juni in het centrum staat, dan kan men daar de midzomerzonsopgang waarnemen in de richting van de "Heel stone", langs een lijn die precies de "as" van het monument vormt. Wanneer stenen en kuilen in diverse rechte lijnen, zogeheten alignments, worden beschouwd, dan zijn daarmee bepaalde zon- en maanstanden aan te duiden. Zo gaf het monument belangrijke aanwijzingen aan de toenmalige gemeenschap over te verwachten weersomstandigheden en over de vraag wanneer bepaalde feesten gevierd moesten worden. Onderzoek in de jaren zestig van deze eeuw resulteerde in de theorie dat het met behulp van de steenformatie van Stonehenge tevens mogelijk was zons- en maanverduisteringen te berekenen. Het "apparaat" van Stonehenge werd begrepen door mensen die 4000 tot 5000 jaar geleden leefden. Thans wordt Stonehenge nog slechts gedeeltelijk begrepen. Des te groter is de bewondering voorde mathematische bekwaamheid van de zeer vroege samenleving rond Stonehenge, zelfs al is het idee van de oorspronkelijke bouwers niet geheel meer te achterhalen. Nadat het monument in 1908 aan de staat, het Verenigd Koninkrijk, is geschonken wordt het door een commissie in stand gehouden.
Uit dezelfde tijd stammen gelijksoortige steenformaties, de zogeheten megalieten, in het Franse Bretagne. Vaak zijn de stenen van deze formaties, menhirs geheten, geïsoleerd opgesteld, of in lange rechte lijnen (alignments) geplaatst. Alleen al in de omgeving van Carnac in Bretagne treft men er honderden aan. Ook hier gaat men ervan uit dat het religieuze en hemelverkennende monumenten zijn, ten behoeve van het berekenen van opkomst, ondergang en verduistering van zon en maan. Het zijn ingenieuze en imposante "wiskundige monumenten" uit een ver verleden.
Het religieuze karakter van al deze steenformaties doet denken aan het Hebreeuwse woord Gilgal, dat "kring van steen" betekent. Het is onder meer de aanduiding voor de plaats waar Jozua volgens het Oude Testament twaalf gedenkstenen oprichtte, nadat de Israëlieten over de Jordaan in Kanaän waren aangekomen.'

Uit hetzelfde boek over de uit Hongarije afkomstige wiskundige John Von Neumann, 'pionier van een moderne computerarchitectuur', het volgende:

'Jaren later vertelde ze (zijn vrouw, v.d.G.) tijdens een interview dat haar man slecht op de hoogte was hoe hun huis was ingericht. Toen ze al zeventien jaar in het huis woonden, moest hij nog vragen waar de glazen stonden als hij een glas water wenste. Hij raakte nooit een hamer of schroevedraaier aan. Wel was bijeen fenomeen in het maken van kapotte ritssluitingen. Ook kon hij soms zeer verstrooid zijn. Zo belde hij op een dag, nadat hij vertrokken was naar New York, zijn vrouw om te vragen of zij wist waarvoor hij die morgen met de auto naar New York was vertrokken. Een ander voorval deed zich voor nadat zijn vrouw hem naar een huis had gereden waar een party zou zijn. Omdat ze hem na afloop ook weer zou halen en vreesde de plaats in het donker niet te zullen herkennen, vroeg ze hem waar ze het beste op kon letten. Hij antwoordde toen dat het 't huis was waar ze een duif op de stoeprand hadden zien zitten.

Wetenschappelijk gezien steeg de ster van Von Neumann tot steeds groter hoogte. Op het sociale vlak leefde hij buitengewoon informeel, sterk afwijkend van de leefstijl van de traditionele Oost-Europese hoogleraar. Hij voelde zich voluit Amerikaans staatsburger en niet iemand die Hongarije ontvlucht was en nu als gast in de Verenigde Staten verkeerde.
Overbekend was zijn fabelachtig geheugen met betrekking tot wetenschappelijke zaken. Tot in details wist hij situaties te recapituleren die reeds lange tijd tot het verleden behoorden. Op dat punt zijn vele verhalen in omloop. Rekenkundige problemen wist hij veelal snel uit het hoofd op te lossen.

Een probleem dat hem eens werd voorgelegd staat bekend als het vraagstuk van de vlieg. Twee fietsers bevinden zich op 20 mijl afstand wanneer ze naar elkaar toe gaan fietsen met een snelheid van 20 mijl per uur. Op het zelfde moment vliegt een vlieg vanaf de ene fiets naar de andere fiets met een snelheid van 15 mijl per uur. Zodra de vlieg bij de andere fiets aankomt keert hij terug naar de eerste. Dit herhaalt zich net zo lang tot beide fietsen bij elkaar zijn gekomen. De vraag is hoeveel mijlen de vlieg heeft afgelegd.
Een manier om tot het goede antwoord te komen is alle afstanden te berekenen die de vlieg heeft afgelegd en vervolgens op te tellen. Een snellere berekening daarentegen gaat uit van het feit dat de fietsers elkaar na een uur ontmoeten, zodat de vlieg 15 mijl moet hebben afgelegd. Toen Von Neumann binnen enkele seconden het goede antwoord gaf kreeg hij te horen dat hij de truc kennelijk al kende. Waarop Von Neumann antwoordde: "wat '"truc"', alles wat ik gedaan heb is het sommeren van de verschillende afstanden".'

J. van der Graaf

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen