Vrede sluit je met je vijanden

Niets ligt meer voor de hand dan dat allerlei groepen in de internationale samenleving, ziende de ontwikkelingen in het Midden-Oosten, om het hardst beweren, dat dit de oplossing is die men altijd al heeft uitgedragen. Ik bedoel: de wederzijdse erkenning van Israël en de PLO. Het daaruit voortvloeiende Jericho/Gaza akkoord zou toch een begin van mogelijke vrede in het Midden-Oosten en zelfs van een Palestijnse staat kunnen zijn?
Maar het is toch intussen niet niets, dat twee verklaarde vijanden tot zulk een besluit kwamen. Nog vers in het geheugen ligt de ondubbelzinnige steun, die PLO-leider Arafat gaf aan de Iraakse dictator Saddam Hoessein, toen deze met zijn scuds Israël bedreigde, met als doel de totale vernietiging van Israël. En nu, een kleine drie jaar later, zitten de leiders van de twee vijandelijke kampen, die elkaar jarenlang de dood verklaarden, aan één en dezelfde tafel om een verdrag te tekenen.
Ik bedoel te zeggen: laten we er niet te gering over denken als harten van wereldleiders – met welke motieven ook op de achtergrond – tot zulke stappen komen. Zij zijn mensen, met al hun gevoelens en emoties. Die moeten ook zij opzij zetten om tot zulke ingrijpende beslissingen te kunnen komen.
In de kerken, waar verzoening een oneindig diepere betekenis heeft dan in de wereld, maakt men het zelden mee, dat doorbraken worden bereikt in kerkelijke verhoudingen, die zijn verstoord of scheef gegroeid. De 'waarheid' verdraagt in de praktijk zelden verzoening. Hier echter lijkt op het wereldpolitieke veld, in één van de grote brandhaarden van de wereld, een begin te worden gemaakt met verzoening, die consequenties voor hele volkeren kan hebben. In vele kerken ter wereld wordt wekelijks, vaak heel concreet, om vrede in de wereld gebeden, ook om vrede voor Jeruzalem. Moeten we dan niet zeggen dat, wanneer er een begin van vrede lijkt te zijn, de Almachtige harten van wereldleiders daartoe neigt? Aan Hem zij allereerst de dank.
Het is intussen in korte tijd de derde grote Wende, die zich voltrekt, met alle ingrijpende nasleep overigens vandien: Zuid Afrika, het Oostblok en nu het Midden-Oosten.
In het hiervolgende wil ik nog wat nader ingaan op deze historische gebeurtenis, in de lijn zoals ik er, kort vóór het akkoord, kortelings over in het RD schreef (9 september ll.).

Geheim overleg
In het RD van 7 augustus ll., dus nog slechts enkele weken geleden, schreef ik – 'Met het zicht op Jeruzalem' – dat men in Israël van oordeel is een jaar verder te zijn met het vredesoverleg zonder een stap te zijn gevorderd. Ik schreef daar toen bij: 'of het moest zijn dat er kennelijk toch meer geheim overleg plaats vindt tussen Israëlische en Palestijnse autoriteiten dan publiek wordt gemaakt'. Dat zulk een geheim overleg zo spoedig naar buiten zou komen, was toen nog niet te bevroeden. Intussen blijkt geheim overleg echter kennelijk méér en sneller vruchten af te (kunnen) werpen dan al het officiële overleg, met de hete adem van de publiciteit in de nek.
Zo bezien is het 'Jericho/Gaza-akkoord' opzienbarend en ook historisch te noemen. Aan dit akkoord ligt immers inderdaad niets minder ten grondslag dan erkenning over en weer van Israël en de PLO. Dàt nu leek tot voor kort nog onmogelijk. En dit nu betekent op zich ook niets minder dan dat de PLO de gehate clausule uit haar handvest moest schrappen, waarbij als doel wordt uitgesproken de vernietiging van Israël. Nu heeft van het ene moment op het andere die wederzijdse erkenning plaats gevonden. Ik aarzel dus niet deze stap van historische betekenis te achten; een stap op een overigens nog lange weg, als het gaat om vrede in het Midden-Oosten.

Ik heb er nooit een geheim van gemaakt dat – hoezeer ook solidariteit met Israël in zijn benarde en telkens weer bedreigde positie in het Midden-Oosten vóórop moet staan – de situatie in de bezette gebieden niet kan voortduren. Israël kan ook niet blijvend het Palestijnse volk 'rechteloos' eronder houden, wèlke aanleiding de leiders van dat volk, samen met die van de overige Arabische volkeren, in het verleden ook hebben gegeven voor de deplorabele situatie, waarin het zich thans bevindt. Israël heeft Jeruzalem ooit geannexeerd en uitgeroepen tot 'eeuwig ongedeelde stad'. Uit eigen lijfsbehoud is Israël echter nooit tot annexatie van de bezette gebieden overgegaan. Was dat wel gebeurd dan zou immers de numerieke verhouding tussen het joodse en het Arabische deel van de bevolking grondig zijn verstoord. Welnu, men kan zulke gebieden niet 'eeuwig' bezèt houden.
De enige uitweg uit de impasse was dan ook, dat Palestijnen zelfbestuur zouden krijgen, nu gedurende het ruim veertigjarig bestaan van de staat Israël is gebleken, dat vreedzaam samen leven voor allen, binnen één staatkundig bestel, niet mogelijk is.
Als zodanig zou het nu getekende-akkoord een begin kunnen zijn van een weg naar vrede. Zoals uiteindelijk de Camp David akkoorden vrede tussen Egypte en Israël hebben betekend, die tot heden bestendig is gebleken, zo kan het Gaza/Jericho akkoord ook het begin zijn van een weg naar duurzame vrede, of op z'n minst het begin van een leefbare verhouding tussen Israël en de Palestijnen.

Hachelijk
Nochtans is het bereikte akkoord voorlopig uiterst broos, als we namelijk bedenken wat de achtergrond ervan is. Twee tot elkaar veroordeelde machtelozen hebben elkaar gevonden. Israël zelf kon met de bezette gebieden, met name vanwege de vandaar uit steeds weer opgeroepen agressie en dreiging, geen kant meer uit. En de PLO heeft zoveel crediet, verspeeld, in de wereld in het algeméén, maar in de Arabische wereld in het bijzonder, dat de organisatie zowel voor een financieel als voor een moreel bankroet lijkt te staan. Als zodanig kan – op z'n smalst uitgelegd – het akkoord als een wanhoopsdaad van Yasser Arafat worden aangemerkt. Hij vijzelt ermee, denkt hij, zijn prestige op. Hij heeft toch maar een doorbraak bewerkt om erkenning van de PLO door Israël te bereiken. Ergens is het bereikte akkoord een tweezijdig zwaktebod. Maar hoeveel situaties in de wereld waren en zijn er niet, waarin partijen louter uit prestigeoverwegingen verder gingen op een uitzichtloze weg, ook al moest dat nog duizenden en tienduizenden mensenlevens méér kosten en zelfs leiden tot zelfvernietiging?

Voegt men daar verder bij, dat de Gazastrip een verpauperd gebied is, dan moet men zich wel realiseren, dat het Palestijnse zelfbestuur bij 'perron nul' begint. In Jericho mag het anders liggen, maar deze 'hoofdstad' krijgt niet eens een corridorverbinding met Gaza en blijft dus ervan geïsoleerd. Wil het akkoord dan ook echt zoden aan de dijk zetten voor een Palestijns zelfbestuur, dan zal een grootscheepse actie voor investeringen van buiten noodzakelijk zijn, teneinde een eigen infrastructuur in die gebieden te bereiken en verelendungs-effecten onder de bevolking te voorkomen. Want als zó verwachtingen niet in vervulling gaan, kan het einde erger zijn dan het begin.

Uitwerking
De vraag zal ook nog maar zijn hoe het verder uitwerkt, hoe breed het akkoord gedragen wordt. Aan beide zijden hebben de extremisten zich al laten horen. Met name de Palestijnse extremisten (Hamas) hebben al aangekondigd de gewapende strijd ook onder Palestijns bestuur te zullen voortzetten. Zuidafrikaanse tonelen zijn dan niet denkbeeldig. Het zal de vraag zijn wie de langste adem zullen hebben: zij, die tot een vredesregeling als deze bereid zijn, of de compromislozen aan beide zijden van de linie.

Haatgevoelens slaan niet louter door een politiek akkoord om in gevoelens van vriendschap. Israëls premier Rabin herinnerde er nog eens aan, dat het nog altijd zo is, datje vrede sluit met je vijanden en niet met je vrienden. En hij voegde er veelzeggend aan toe, dat de PLO aartsvijand van Israël is en voorlopig ook blijft. De PLO mag dan wel, met het oog op het te bereiken akkoord, afstand doen van genoemde gehate drijf-de-zee-in-clausule in het handvest, maar daarmee is de gedachte erachter nog niet uit harten en hoofden van de mensen gebannen. Bij velen onder het Palestijnse volk leven nog de trauma's, dat joden in 1948 wederrechtelijk bezit hebben genomen van hun grond, van het landgoed van hun vaderen. Zij willen zich – hebben zij al laten weten – niet laten buitensluiten in wat zij 'thuislanden' noemen. Maar de intifada heeft ook de radicale en onverzoenlijke elementen aan jóódse zijde versterkt. Bovendien wordt radicajiteit aan Israëlische zijde ook gevoed door de zogeheten, religieus of ideologisch gekleurde. Groot Israël-gedachte, die met de politiek van Begin een krachtige impuls kreeg en voorlopig nog niet dood us in Israël.
Maar bovenal, biedt de recente geschiedenis van Israël met de PLO voor de Israëlische bevolking enige aanleiding ervan uit te gaan, dat Arafat, ook in déze zaak, echt te vertrouwen is?
Daarom zal er nog heel wat water door de Jordaan stromen alvorens een echt vredesakkoord is bereikt, dat door de hele bevolking, zowel aan joodse als aan Palestijnse zijde, in het hàrt gedragen wordt. Het akkoord is voorlopig nog van broze makelij.

Jeruzalem
Daarbij komt, dat hèt grote probleem nog niet aan de orde is, namelijk de status van Jeruzalem, door Israël al ongedeeld geannexeerd, door de PLO ongedeeld begéérd. Zou een verdeling van Jeruzalem – wat van Israëls kant uitgesloten moet worden geacht – aan de orde zijn, dan zou mijn verwachting veel somberder zijn. Bovendien is het zo, dat aan Jeruzalem behalve een louter politieke kant ook een religieuze kant zit. Jeruzalem is voor de islam één van de vier heilige steden van de wereld. Het is juist de fundamentalistische islam, die Jeruzalem claimt als ongedeelde heilige stad van het grote Arabische rijk.
Het is eigenlijk onbegrijpelijk en ook misleidend, dat in allerlei politieke overwegingen zo weinig onderscheid wordt gemaakt tussen de politieke claim van de Palestijnen op Jeruzalem en de islamitische claim. En voor Israël is Jeruzalem in feite de stad van koning David. Daarom, hèt grote probleem is nog niet aan de orde.

Gerechtigheid
Maar voorlopig zeg ik: beter één vredesvogel in de hand dan tien roofvogels in de lucht. Zo mocht het niet verder gaan. Er stonden en staan teveel mensenlevens op het spel.
Een jood, die een mens van de dood redt – zo luidt het gezegde – redt de hele schepping. Welnu, het bereikte akkoord zou veel mensenlevens kunnen sparen. Daarom heeft het in zich elementen van gerechtigheid, tot het beoefenen waarvan met name ook Israël is geroepen jegens de volkeren, in dit geval het Palestijnse volk.
Vandaag lopen intussen ook bepaalde christelijke stromingen te hoop tegen het nu bereikte akkoord. Het zou niet volgens het profetische boekje gaan (of juist weer wel). Maar wat in die stemmen, die aansluiten bij de onverzoenlijken in Israël, opvalt is, dat wel op het recht van Israël wordt voortgeborduurd maar dat gerechtigheid jegens het Palestijnse volk buiten beeld blijft. De Bijbel spreekt over méér dan alleen de landbelofte aan Israël.

Er gloort een beetje hoop, wolkjes als eens mans hands vertonen zich. Daarover mag dankbaarheid zijn.
Professor dr. A.A. van Ruler bezocht in zijn eerste gemeente (Kubaard) van tijd tot tijd de gemeenteraadsvergaderingen. Als hem dan gevraagd werd waarom hij dat deed, zei hij: in de kerk bidden we 's zondags voor de gemeenteraad, nu kom ik eens kijken wat de vroede vaderen ervan terecht brengen. Om dezelfde reden kijken wij ook gespannen toe op wat in de vergaderingen van de politici, dichtbij en in wereldverband, wordt verhandeld. Bidt om de vrede van Jeruzalem. Vandaar!

J. van der Graaf

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen