Boekbespreking

Drs. K. van der Zwaag, Augustinus, de Kerkvader van het westen. Uitgeverij J.J. Groen en Zoon, Leiden 1993, 200 pag., ƒ 29,95.
Het blijft boeiend en geboden voor een ieder die de ontwikkeling van onze westerse cultuur – en in bijzonder de betekenis daarin van kerk en theologie – wil bestuderen, om zich diepgaand bezig te houden met 'de kerkvader van het Westen', Augustinus. Het boek van drs. Van der Zwaag is een voorbeeld van zo'n grondige bestudering en kan als zodanig als goede gids dienen voor anderen, die de 'bekende' kerkvader wat beter willen leren kennen. Het is geschreven vanuit een gedegen kennisname van de bronnen. Augustinus komt in vele citaten uit zijn geschriften sprekend naar ons toe.
De opzet van het boek is biografisch. De schrijver wil de bewogen levensgeschiedenis van Augustinus vertellen. Hij tekent de lange zoektocht naar de waarheid en het vinden daarvan, in de genade van Jezus Christus. De biografie staat in het licht van de heersende geestesrichtingen van zijn dagen, die enerzijds hun bekoring op Augustinus hebben uitgeoefend en waartegen hij zich anderzijds ook met nadruk keerde vanuit de overtuiging van het christelijke geloof. De filosofische achtergrond van de schrijver laat zich merken in de aandacht die hij heeft voor de (vooral neo-platonistische) filosofische beïnvloeding van Augustinus' denken.
Twee grote theologische controversen, die de kerk ten tijde van Augustinus' episcopaat tot in de grondvesten schokten, die van de strijd met de donatisten en met de pelagianen, krijgen in dit boek grote aandacht. In de strijd met de pelagianen is zijn genadeleer vooral tot ontwikkeling gekomen. Van der Zwaag laat zien hoe de theologische standpuntbepalingen van Augustinus ook alles te maken heeft gehad met zijn eigen persoonlijke geloofsweg.
De leer van de genade tegen de vrije wil en van de predestinatie is van grote betekenis geweest voor de Reformatie, al laat Van der Zwaag wel zien dat er ook duidelijke verschillen zijn geweest met Luther en Calvijn. Augustinus is in reformatorische kringen vaak alleen om zijn genadeleer bekend. Het is een verdienste van dit boek, dat de schrijver erop wijst, dat er bij hem veel meer te vinden is. Al zegt dr. Van Oort in het 'Ten geleide' dat Van der Zwaag zich in dit boek vooral op de 'gereformeerde gezindte' richt, toch meen ik dat dit boek een bredere reikwijdte heeft. Hoewel de auteur zijn afkomst niet verloochent, toch heeft hij in dit boek een inleiding op het denken van Augustinus gegeven, waarmee velen ook buiten de reformatorische kring hun nut kunnen doen.
In de strijd met de donatisten laat Augustinus zich kennen als een theoloog die de kerk van harte liefhad. Deze 'droeve scheuring in de Afrikaanse kerk' heeft Augusdnus diep aangegrepen en jarenlang zorgen gegeven. Als je vandaag kennis neemt van het fanatisme van deze revolutionaire heiligheidsidealisten, en je bedenkt wat er van de eens zo bloeiende kerk van Afrika is overgebleven, dan vraag je je wel af of het totale wegvagen van de Noordafrikaanse Kerk niet alles te maken heeft gehad met het drama van deze strijd.
Het een na laatste hoofdstuk behandelt centrale thema's uit het denken van Augustinus, zoals bijvoorbeeld zonde en genade, huwelijk en begeerte enz. Interessant is ook de peiling in hoeverre Reformatie en Rome zich terecht op Augustinus kunnen beroepen. Van der Zwaag laat zien, dat hoewel er wat de kerk en de (sexuele) ethiek bijv. betreft een terecht beroep van Rome is op de kerkvader, de genadeleer daarentegen is door de heersende lijn van de kerk van Rome – soms zelfs heel nadrukkelijk – bestreden.
Het boek eindigt met een epiloog waarin heel kort de actualiteit van Augustinus nog eens wordt onderstreept. Wij kunnen van harte instemmen met de laatste wens van de schrijver, dat de kennismaking met deze 'geestelijke vader van het Westen' ook vandaag velen zal inspireren en verrijken. Zijn boek zal daarbij een goede hulp kunnen zijn.
Tenslotte een enkele opmerking over de uitvoering van het boek. Het oogt goed met een stevige band, waarin bij mijn exemplaar de eerste bladzijden echter niet zo vast gebonden zaten. Drukfouten komen, ondanks (of dankzij?) de computer nog steeds voor. Het is bijv. wat vreemd om onder de noten van een vorig hoofdstuk het kopje van het volgende reeds aan te treffen i.p.v. op de volgende bladzijde bovenaan. Is dit verschijnsel zelfs de correctie ontgaan? Deze schoonheidsfouten nemen echter niet weg dat het een waardevol boek is, dat ik een ieder van harte kan aanbevelen.
M.A. van den Berg

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen