Jongeren en hun wereld (1)

Cultuuromslag
Wanneer we ons afvragen: wat is er allemaal aan de hand in onze tijd en in de wereld waarin onze jongeren opgroeien, wordt soms gekozen voor de uitdrukking 'cultuuromslag'. Ik geef toe, het is een enigszins aanvechtbare term als het gaat om verduidelijking van wat zich om ons heen afspeelt. Er wil in ieder geval in gehoord worden dat we in een tijd leven waarin diepingrijpende veranderingen zich hebben voltrokken en zich nog steeds voltrekken. Bij 'omslag' denken we aan een wending, een omkeer. Een weg waarop we vele eeuwen toch min of meer leefden als christelijke gemeente is grotendeels weggeslagen als door een ontstellende waterhoos. Er is nauwelijks meer iets zichtbaar van wat eeuwenlang een begaanbaar pad leek.

We zagen de bui hangen!
Ik weet wel: die imponerende allesverwoestende regenbui kon je al eeuwenlang zien hangen boven het firmament van onze Westerse samenleving. Sinds de tijd van wat we de Verlichting noemen is die bui al zwaarder en zwaarder gaan dreigen boven alles wat zijn wortels en oorsprong vond en vindt in het getuigenis der Schriften. En eigenlijk al eeuwen vóór de Franse Revolutie kwamen er ontwikkelingen op gang die je kunt typeren met woorden als 'ontgoddelijking, het wegwijken van God uit allerlei verbanden van de samenleving. In de vroege Middeleeuwen al begon er een proces op gang te komen van functie-verandering van de godsdienst ten opzichte van de samenleving. Er ontstond toen al spanning tussen de traditionele godsdienstige instituten en zich doorzettende tendensen van pluralisering, individualisering en privatisering van godsdienst. Misschien kun je nog wel verder gaan door te stellen dat de problemen waar we vandaag mee te makenhebben al op de rails gezet zijn toen er in de eerste eeuwen van de christelijke gemeente een al te nauwe verbondenheid is gegroeid tussen het christendom en de antieke filosofie.
Ik wil met al die woorden zeggen: wat we vandaag beleven is misschien minder een omslag in de cultuur te noemen als veelmeer een beslag krijgen, een tot voltooiing komen van een reeds eeuwenlang durend proces.

Het noodweer barst los!
Daarmee is wat wij beleven niet minder wg, maar des te aangrijpender. De bui zwelde al heel lang aan en werd al zwarter en dreigender. We zitten middenin de ontlading, in het noodweer. Er dreigt niets meer overeind te blijven van de christelijke gemeente, van haar instituties en ordeningen. Ja, zelfs haar bestaan staat op het spel. Het vlammetje op de kandelaar walmt vervaarlijk. Het driegt uitgeblazen te worden. Zo ernstig en diepingrijpend acht ik de situatie van het moment onder ons volk te zijn. U zult vragen: geef eens aan waar dan de dreigingen liggen. Ieder die in deze materie geen vreemde is, zal van mij geen nieuwe gezichtspunten vernemen. Maar het is en het blijft goed aan te geven waar de knelpunten liggen.
Vooral met het oog op onze jongeren.

Secularisatie
Het woord dat wij dan veelal gebruiken heet secularisatie. Je zou dat kunnen duiden met het begrip 'ontgoddelijking'. De invloed van God en van Zijn Woord op allerlei terreinen van het leven is verdwenen. God komt niet voor in de boeken van de geleerden, van de technici. Maar ook niet meer in de levens van de massa om ons heen.
Op zich is dàt niet nieuw. De dwaas uit Psalm 14 zei al in zijn hart: Er is geen God. Maar nieuw vandaag is wel dat God bij zovéél mensen geen rol van belang meer speelt, geen factor die van doorslaggevend belang is. En dat mensen voor wie God dan nog wel van belang wordt geacht, worstelen met vragen als: Waar vind ik toch God? Is er wel een God? En is die God dan op een of andere manier te kennen? 'Er is een brede stroom van godsgemis, die de harten en vooral de hoofden van de mensen óók in de kerk niet onberoerd heeft gelaten' (prof. dr. A. van de Beek). Dat betreft met name ook veel jongeren. 71% van de jongeren beschouwt zichzelf in een vrij recent onderzoek als onkerkelijk, terwijl de officiële kerkelijke statistieken melding maken van lagere cijfers. Met andere woorden: nog wel lid zijn van een kerk inclusief naar de kerk gaan, zeker als ik denk aan heel veel jongeren in onze gemeenten zegt lang niet alles. Heel veel jongeren zitten nog wel in de kerk, maar ze zijn niet echt overtuigd lid.
Dat geldt zeker van heel veel jongeren met een middelbare of hogere opleiding. Ze kennen de knagende aanvechting: is dat hele geloof niet een verhaaltje dat wij aan elkaar wijsmaken of om zo te zeggen 'wishful thinking' wat betekent: een gedachtengang die ineer berust op wat men wenst dat zal gebeuren, dan op de feiten. En wat denkt u van de vele werkende jongeren en die van het lager beroepsonderwijs. Hoe schat u juist onder hen de zuigende kracht in van wat we gemakshalve dan maar de hele 'Veronicacultuur' zullen noemen, lekker genieten, niet te diep nadenken, niet zeuren. Hoevelen zijn niet alle affiniteit met het geloof, zeker zoals dat in de kerken wordt verkondigd, geheel kwijtgeraakt of langzaam bezig het kwijt te raken.

Waar is God?
God, wie is Hij? Waar is Hij? Wie kan er iets zinnigs over Hem zeggen? Valt er wel ooit iets relevants over God te zeggen? Wij leven in een wereld, in een cultuur waarin het gênant is geworden om God ter sprake te brengen. Dat doe je niet (meer). Dat is alleen nog maar mogelijk in de privésfeer. Maar ook daar is het lang niet altijd meer zo vanzelfsprekend. Want die godloze cultuur dringt door al de kieren en reten van ons bestaan en van dat van onze jongeren heen. Waar horen onze jongeren nog dat God ter sprake wordt gebracht? Niet in de hele televisiecultuur. Je kunt, wat niet aan te raden valt, talloze praatprogramma's en soap-series beluisteren op de plaats van God in dat geheel, maar Hij ontbreekt. En zelfs de omroepen waar men er zich voortdurend op bezint hoe God ter sprake kan worden gebracht, tasten ook in grote onzekerheid. Zo god-loos is onze hele cultuur geworden. God speelt geen enkele rol.

Geloven doe je in de kerk
Dat heeft voorts te maken met het gegeven dat God als beslissende factor ook geheel en al overbodig is geworden. Er is gezegd dat de natuur de plaats van God heeft overgenomen. De natuurwetenschappers zijn de priesters, de goeroes of zo u wilt, de dominees van de moderne samenleving geworden. 'Medici en milieu-deskundigen, fysici en chemici, astronomen en astronauten, weervoorspellers en economen vormen een heel leger van priesters, die ons leven bepalen, sturen, voorspellen, repareren en vooral aangenaam proberen te maken!' (G.D.J. Dingemans).
De feiten, de controleerbare feiten, feiten die we kunnen plaatsen, die tellen alleen mee in het bepalen van onze levensvisie en levenshouding. Subjectieve, persoonlijke ervaringen tellen niet echt mee. Die zijn wel interessant voor een privé praatgroepje, leuk voor de liefhebbers van sociaal contact. Maar ze leggen geen gewicht in de schaal van wat redelijk is. In dit verband dienen we te beseffen dat ook de Bijbel bezien wordt als een subjectief getuigenis van menselijke ervaringen uit een grijs verleden. De objectiviteit van de Godsopenbaring is verlaagd tot een particuliere mening. Het gezag van de Schriften is geheel verdwenen in onze cultuur. Een beroep op de Bijbel bevordert wel de lachlust, maar geeft geen doorslag meer.
Dit werkt er aan mee dat onze jongeren, maar zij niet alleen, met hun geloofsovertuiging almeer terug gedrongen worden in de privésfeer. Velen maken van deze geestelijke nood de volgende praktische deugd: geloven doe je in de kerk, onder je kerkvrienden. Maar in je dagelijks beroep maak je volop gebruik van de verworvenheden van de Godloze cultuur en slik je zonder moeite de atheïstische uitgangspunten. Zodat je soms mensen ontmoet die, intelligent als zij zijn, hoge uiterst technische functies vervullen aan de top van een concern, terwijl ze in de privésfeer thuis in de kerkelijke gemeente uiterst conservatief denken en handelen, zonder enige visie op de tijd waarin zij met hun gemeente inclusief de jongeren leven.

J. Maasland, Kootwijk/Kootwijkerbroek

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen