Torenspitsen-Gemeenteflitsen

EEMNES
Voor de geschiedenis van Eemnes moeten we teruggaan tot het jaar 1100. Daarvoor was Eemnes niet veel meer dan een stuk moeras. Toen echter trokken ondernemende lieden in noordelijke richting en begonnen met de inpoldering van het Eemgebied. De eerste nederzetting langs de Eem was Eembrugge. Van daaruit ontstond Eemnes. Nes is een landtong aan de binnenbocht van een rivier. In dit geval dus de Eem. De weinige huizen stonden langs de dijk. Deze dijk, de Zuidwend, liep van het huidige Laren tot aan de Eem. De benaming Eemnes wordt voor het eerst gevonden in een oorkonde van 1269. De geschiedenis van Eemnes wordt gekenmerkt door twist en geweld. Eemnes behoorde tot het gebied van de bisschop van Utrecht. Dit bezit werd echter door de graaf van Holland betwist.
Om de onderdanen gunstig te stemmen, verleende bisschop Jan van Arkel de mensen van Eemnes-Buitendijks (het noordelijk deel van Eemnes) in 1352 stadsrechten. Ze mochten een eigen kerk bouwen, gewijd aan de heilige Nicolaas. Dat is de huidige Hervormde Kerk van Eemnes-Buiten. Later kregen de Binnendijkers (dat is aan de Baarnse kant) ook stadsrechten en zij mochten ook een kerk bouwen. De tegenwoordige Hervormde kerk van Eemnes-Binnen werd gewijd aan Sint Pieter.
Aan het eind van de 16e eeuw gingen de kerken over in hervormde handen. Een groot deel van de bevolking bleef echter Rooms-Katholiek. Dat is nog altijd zo, al zijn door de import de verhoudingen wel erg veranderd.
In de 17e eeuw keerde in de beide Eemnessen de rust terug. Veel inwoners leefden van het boerenbedrijf. Vrouwen verdienden bij met spinnen. In 1811 werden de beide Eemnessen samengevoegd tot één burgerlijke gemeente Eemnes. Veel mensen weten dan ook echt niet of zij in Binnen of Buiten wonen. Menig 'prediker van elders gekomen', die aan een buitenkerkelijke de weg vroeg naar de kerk van Buiten of Binnen, is al verwezen naar de verkeerde kerk. Een collega deed daar onlangs nog verslag van. Hij zei: 'Ik kwam aan de kerkdeur en toen hoorde ik jouw stem en dacht toen direct: hier ben ik verkeerd'. Daarna toog hij echter naar de Roomse kerk en was nog meer verkeerd. Tenslotte kwam hij bij de goede en daar begon de dienst gelukkig een half uur later.
De gemeenteleden van hervormd Eemnes weten wel of zij bij Binnen of Buiten horen. De kerk volgde nl. het voorbeeld van samenvoeging niet. Er bleven twee zelfstandige gemeenten. Dat is tot heden het geval. Wel is er nu sprake van een combinatie, waarvan ondergetekende sinds oktober 1988 predikant mag zijn. De laatste predikant van Eemnes-Binnen alleen was ds. W. Vroegindeweij (1972-1986). Om nog een paar namen te noemen, zonder anderen tekort te willen doen, in Buiten zijn als candidaat begonnen, de latere voorzitter van de GZB, ds. J. van Sliedregt (1938) en de latere voorzitter van de GB, ds. G. Boer (in 1943). De predikantenlijsten tellen nu resp. 47 (Binnen) en 49 (Buiten) namen.
In Eemnes is, zoals op zoveel plaatsen, vooral in de jaren 70 veel veranderd. Door de aanleg van snelwegen met zelfs een knooppunt Eemnes en woningbouw, is het gezicht danig veranderd. Thans telt de gemeente tegen de achtduizend inwoners, waarvan er zo'n 1500 tot de beide hervormde gemeenten behoren, zij het dat er daarvan wel weer een 200 tot de hervormde gemeente van Laren gerekend wensen te worden. Wanneer iedereen zich over laat schrijven, zullen er dus nog een heleboel handtekeningen gezet moeten worden.
In Eemnes is verder geen protestantse kerk, wel is er een evangelische gemeente. Er mag dan in Eemnes veel veranderd zijn, in de vier erediensten in beide kerkgebouwen is de prediking nog altijd naar Schrift en belijdenis (hopen wij).
Het kerkgebouw van Buiten, aan de eeuwenoude Kerkstraat, is het oudste gebouw van heel de gemeente. De eerste stenen kerk kwam al in 1382 gereed. Na brandstichting in 1481 en verwoesting door de Spanjaarden in 1574, kreeg de kerk in het begin van de 17e eeuw de huidige vorm. De toren in 1521. Tot de oudste interieurstukken van onze prachtige kerk behoren drie wandborden van de Tien Geboden uit 1607. Nog ouder is de preekstoel, nl. uit 1604. Uit die eeuw zijn ook het koor- en doophek. In het koor zijn enige grafmonumenten.
De toren, die wel 50 meter hoog is, is van ver reeds te zien. Aan de buitenkant zit een blauw natuurstenen wijzerplaat uit 1837. De toren wordt beschouwd als één van de eerste torens in Nederland met een uurwerk. Dit blijkt uit het feit dat er gelijk bij de bouw in het metselwerk rekening is gehouden met de wijzerplaat.
De St. Pieterskerk aan de Wakkerendijk, het kerkgebouw van Binnen dus, werd gebouwd in 1439. In de volksmond is de kerk bekend als 'het dikke torentje'. Het is een laatgothisch bakstenen kerkje met een éénbeukig schip en een houten tongewelf. Het heeft een wat smaller koor aan de oostzijde en een kleine toren aan de westzijde, waarin zich de korfboog-vormige ingang tot de kerk bevindt. Er zit een zeldzaam uurwerk in en de luidklokken (nog met de hand!) zijn uit 1637, het haantje uit 1727. In de kerk staat o.a. het gestoelte van de ambachtsheer van Eemnes. Deze had vanaf 1714 tot in deze eeuw het recht tot aanstelling van predikanten. Er is ook een bank van koninginmoeder Emma. Zij kwam regelmatig. Op de bank liggen Statenbijbels van Soestdijk. In die Bijbels gaat het over de allerhoogste Koning, voor Wie een ieder zich moet buigen. Ook in Eemnes wonen geen mensen die dat willen, maar gelukkig ook die dat moesten. Wij hopen en bidden dat er nog veel mogen bijkomen!

A.D. Goijert

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen