Boekbespreking

Drs. J.P. Heering e.a. (red.): 'Een wijder perspectief?' Nadere beschouwing over het boek 'Op zoek naar een nieuwe horizon' van dr. W. Zijlstra, Callenbach BV, 1993, 137 blz., ƒ 29,90.
Dit boek biedt een bundeling van een viertal zog. Leidse lezingen, ditmaal op 30 november 1992 voor de zesde keer gehouden, die altijd handelen over een boek dat opzien heeft gebaard, met daarnaast een zestal commentaren daarop. Het boek van Zijlstra, in de titel genoemd, verscheen in 1989. In de eerste plaats is het een boek over ontwikkelingsstoornissen, en een rechtvaardiging van de Klinisch Pastorale Training die door Zijlstra in het leven is geroepen en waarvan zovelen, niet in het minst predikanten, hebben kunnen profiteren. Tegelijkertijd bood dit boek iets van een totaalvisie op het menselijk bestaan en op de geschiedenis, en ging het dus ver boven de practische doelstellingen uit.
Destijds riep dit boek bij mij al vele vragen op. Zijlstra ziet de geschiedenis, in het verlengde van de Aufklärung, als een bewustwordingsproces, een geschiedenis van op het eschaton gerichte mensen, die via communicatie verloopt. Deze geschiedenis is zowel diepte-psychologisch als religieus te doorlichten. Enerzijds dus de aansluiting aan Jung, anderzijds die aan Paul Tillich: de mens is vanuit de oergrond van zijn bestaan op weg naar de toekomst. Dat dit geen evolutionistische ontwikkeling inhoudt is te danken aan de 'storingsfactor' van het evangelie, aan kruis en opstanding. Voor wie ook hier een naam wil: aan Paulus. We hebben hier dus een eenheidsvisie voor ons, die het psychologisch gebeuren als een bevrijdend gebeuren inbedt in de christelijke zelfverwerkelijking vanuit en naar Gods toekomst. Daarom moet men ook nooit met onderscheidingen van aspecten binnen het mens-zijn opereren (zoals bijv. de Wijsbegeerte der Wetsidee doet), maar ons levensverhaal wordt als geheel en als één geheel samengeweven meet het verhaal van Jezus: was Hij niet de bij uitstek met zijn Vader communicerende Die vóór en mèt ons de schuld droeg en de toekomst opende? Eigenlijk is dus op dit standpunt ieder psychologisch verschijnsel – frustratie, onmachtsgevoel, depressie – tegelijkertijd ook een theologisch verschijnsel.
Toen ik dit boek las, merkte is destijds bij mijzelf intuïtief verzet op. Moeten alle psychologische verschijnselen van meet af aan religieus geduid en dus gewaardeerd, aanvaard dan wel afgewezen, worden, en zijn we zo, binnen een eenheidsvisie, niet op weg naar een nogal idealistisch getinte toekomst waarin het menselijke en het christelijke samenvallen?
Het deed mij deugd dat men, op vaak vakkundige wijze, en ieder vanuit zijn eigen vakdiscipline, deze zelfde vragen zoveel duidelijker formuleerde dan ik dit bij mijzelf had gedaan. Zo wijst M. den Dulk erop, dat communicatie tussen Jezus en de Vader toch echt iets anders is dan die tussen mensen, en A.F. Verheule dat bewustwording en menswording elkaar zo wel erg dicht naderen, en C.H. Lindijer hoezeer hier tegemoet wordt gekomen aan het moderne functionele denken.
Van de commentaren noem ik vooral die van H. de Leede, die er, terecht, op wijst dat het evangelie ons juist uit de diepte(-psychologie) weghaalt, met beroep op Noordmans: waar de dieptepsychologie op bewustwording uit is, is het evangelie het op wat van boven af geschonken wordt. Er zijn er echter ook die in beginsel met Zijlstra meegaan, zij het niet onkritisch, of die soms vinden dat hij te ver gaat. Zo vraagt Marianne van Beinum waar de Geest dan wel aanknoopt in de menselijke geest, een m.i. licht-kritische vraag, terwijl Hetty Zoek erop wijst dat men op Zijlstra's standpunt wel heel negatief denkt over de godsdienstpsychologie: zij vindt bij Zijlstra nog te veel transcendentie, te veel dat van de andere kant komt, dat een geloofsuitspraak is. H. Andriessen neemt het op voor de, algemene religieuze ervaring, waaraan door Zijlstra z.i. te kort wordt gedaan, en Gerben Heitink is wellicht de meest congeniale onder de schrijvers der artikelen.
Zo komt de kritiek naar voren, zowel van de kant van de openbaringsgelovige als van die van de gedragswetenschappen die zich miskend voelen. De wet van het sterven van het tarwegraan, bij Zijlstra centraal (Paulus), is toch een al te grote storingsfactor voor hen die alleen de menselijke (ook religieuze) ontwikkeling zien. Ikzelf sta het dichtst bij de kritici, met mijn afkeer de psychologische verschijnselen van meet af aan zedelijk-religieus te moeten duiden. Dit is dan niet bedoeld als een afmaning om de cursus klinisch pastorale training te gaan volgen – aanbevolen! – maar om kritisch te staan ten opzichte van iedere veralgemenisering van het diepte-psychologische, tegen iedere vermenging van heil en zelfverwerkelijking via zelfbewustwording.
S. Meyers, Zeist

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen