Torenspitsen-Gemeenteflitsen

IJSSELMUIDEN-GRAFHORST
De les der geschiedenis.
'Hetgeen wij gehoord hebben en weten,
en onze vaderen ons verteld,
dat willen wij voor hun kinderen niet verhelen:
wij willen vertellen aan het volgende geslacht'
(Naar Psalm 78).

De burgerlijke gemeente
IJsselmuiden is een zeer oude nederzetting. Waar men rivierduinen vond, hebben de eerste bewoners zich daarachter gevestigd, wellicht het gedeelte dat thans als de Plas bekend staat.
Al in 1133 komt de naam Iselmuden in de geschiedenis voor. De huidige gemeente IJsselmuiden omvat vijf kerkdorpen en vijf buurtschappen en heeft 13.650 inwoners. Het dorp IJsselmuiden is thans een verstedelijkt dorp.
Grafhorst is van oorsprong een vissersdorp. In 1333 werd het stadsrecht verworven. Wij lezen in de kronieken: 'Het is den goeden lieden van Grafhorst veroorloofd schepenen te zetten en recht te spreken'.

De kerkelijke gemeente
Kerkelijk heeft IJsselmuiden-Grafhorst vóór 1200 – heel merkwaardig – evenals Kampen, onder Wilsum behoord. In 1580 vond in IJsselmuiden de Hervorming plaats. De eerste predikant heette Wilhelmus Lanius. Voor hij predikant werd, was hij pastoor te Lutjebroek in Noord-Holland.
Van 1910-1915 stond hier de bekende ds. Pieter Zandt.
Met de komst van ds. W. de Bruijn in 1948 werd de hervormde gemeente wegens uitbreiding opgesplitst in twee wijkgemeenten. Met de komst van ds. J.H.C. Olie in 1986 werd een derde wijkgemeente gesticht.
Momenteel wordt de gemeente gediend door de predikanten ds. J.A. van der Velden (wijk I) en ds. J.M. de Raad (wijk II). Wijkgemeente III is vakant.
De hervormde gemeente IJsselmuiden-Grafhorst telt thans ca. 3.200 zielen. In 1989 vond een splitsing plaats en is de hervormde deelgemeente 'De Hoeksteen' van confessionele signatuur gesticht. Deze gemeente telt thans 1.600 zielen.

Kerkgelegenheden
Het oudste deel van de dorpskerk en toren dateert van plm. 1200. Het tufstenen muurwerk stamt duidelijk uit de romaanse periode. De toren bestaat uit twee geledingen, waarvan de bovenste met een kleine versnijding terugspringt. In de gevels bevinden zich nissen, omsloten door hoeklisenen en gedekt door friesen, van elkaar kruisende rondboogjes op gebeeldhouwde kopjes. De rondbogige gekoppelde galmgaten hebben zuiltjes met teerling kapitelen. Gedeelten van de zijmuren van het vroegere schip van de kerk zijn nog voorzien van de vlakke romaanse lisenen en halfronde geprofileerde waterlijsten, die duidelijk het vóór-gotische tijdperk aantonen. De eindmuur van het schip, aansluitend aan de toren, geeft de daklijn te zien van het vroegere lage romaanse zadeldak. Tegen de oostmuur van de toren, onder de kap, is de moet van dit lagere dak eveneens te zien. In die tijd dus een éénbeukig kerkje met een rondbogig koor (absis). In de zuidelijke buitenmuur van het koor vindt u nog een geheel complete piscina (Men liet Gods water over Gods akker lopen).
In de 15e eeuw is de kerk verbouwd en vergroot tot een gotische kerk met 5/8 gesloten koor. Men heeft toen spitsboogvensters aangebracht en het tongewelf alsook de halfronde koorafsluiting afgebroken. De fundering van het halfronde koor is in de grond nog gedeeltelijk aanwezig. Uitwendig bezitten de muurvlakken van het oudste deel van de kerk de traditionele tufstenen bekledingen. Kerk en toren staan op de lijst van beschermde monumenten omschreven als een fraai gebouw van algemeen belang en oudheidkundige en kunsthistorische waarde.
In 1848-1849 is de kerk aan de noordzijde van het schip vergroot met een transept. Dit werk werd ontworpen en uitgevoerd door ene De Waal.
In 1912 is het noordelijk transept afgebroken en zijn dwarsbeuken aan het schip van de kerk gebouwd.
In 1969 heeft het interieur van de kerk onder leiding van architect H. Lageweg zijn huidige vorm gekregen. De kerk heeft thans 966 zitplaatsen.

Zaalkerk
Toch loopt de geschiedenis van de dorpskerk nog verder terug. Veel is hier echter niet over bekend. Vóór de romaanse kerk van 1200 heeft er een klein vierkant zaalkerkje gestaan van twaalf passen lang en breed, met een vlak houten zolder overdekt. Een gedeelte van een houten ankerbalk, met bladmotieven besneden, is in de toren weer gebruikt. Een duidelijk bewijs is echter een van de twee in de huidige kerk, boven de kansel, tegen het plafond aanwezige wilgenhouten sierrozetten, waarvan de onderste bekroning ontbreekt. In de niet in het zicht zijnde bovenzijde is het jaartal 1006 ingehakt. Daaruit dient te worden geconcludeerd, dat de oudste kerk van IJsselmuiden uit die tijd stamt.

Toren
In de klokkekamer of luidkamer van de toren bevinden zich twee klokken. De grote klok (600 kg) is in 1647 gegoten door de beroemde klokkengieter François Hemony. De klok heeft een opschrift in het Latijn: LAUDATE DOMINUM IN TYMPANO ET CHORO. LAUDATE EUM IN CORDIS ET ORGANO. F. HEMONY MF A° 1647 (Looft de Heer met cimbalen en in koor. Looft Hem met harp en orgel – Psalm 150).
De huidige kleine klok (280 kg) is in 1973 gegoten door Petit en Fritsen te Aarle-Rixtel. Deze klok is zuiver afgestemd en wat betreft het luiden afgesteld op de grote klok. Het opschrift van de kleine klok luidt als volgt: 'Deze klok is geschonken door mevrouw G. Siebrand-Reumer aan de Kerkvoogdij der Hervormde Gemeente van IJsselmuiden en Grafhorst in het jaar onzes Heren 1973. Ter nagedachtenis aan Jan Willem Siebrand, oprichter en President-Direkteur van Wijnhandel J.W. Siebrand N.V., geboren 2 augustus 1899 en overleden 4 augustus 1970'. Op de klok zijn fraaie jachttaferelen aangebracht en het wapen van Grafhorst en IJsselmuiden. In 1974 kreeg de toren een uurwerk met half- en heel-uurslag en verlichte wijzerwerken.

Het luiden van de klokken
Elke zondag luiden vóór de eredienst de beide klokken en wordt de gemeente daarbij opgeroepen om met vreugde naar het huis des Heeren op te gaan. Let er eens op dat, volgens het luidvoorschrift, bij een twee- of meergelui (twee of meerdere klokken) de kleinste klok het eerst begint. Pas wanneer deze klok ongeveer een halve minuut spreekt, mengt de tweede in grootte daaropvolgende klok zich in het gesprek. Bij een drie- of meergelui past men ook steeds de genoemde volgorde toe. Past men dit systeem met een tussentijd van een halve minuut niet exact toe, dan komt het prachtige geluid van een twee- of meergelui niet tot zijn recht. Als u een klok of meerdere klokken hoort luiden, sta dan eens even stil. Dan ervaart u dat een luidende klok in onze moderne samenleving moeilijk is weg te denken en een onmisbaar deel van uw leven is geworden. Een duidelijker afspiegeling van des mensen wel en wee is moeilijk te vinden.

Interieur van de kerk
Tegen de torenmuur hangen twee predikantenborden, waarop de 44 predikanten vanaf 1582 staan aangegeven.
Onder het linker bankenvak vanaf de toren bevindt zich een grafkelder.
De kerk bezit een fraai orgel. Oorspronkelijk is dit orgel in 1716 gebouwd door Matthijs Verhofstad voor de Evangelisch-Lutherse kerk in Utrecht. In 1880 werd het orgel aangekocht door Zwier van Dijk te Kampen. Tot 1885 bevond zich in de Hervormde kerk in IJsselmuiden geen orgel. Men had toen een voorzanger, tevens voorlezer. Na restauratie werd het orgel in 1885 door Zwier van Dijk in IJsselmuiden geplaatst. Nadien is het meerdere malen gerestaureerd en uitgebreid. De meest recente uitbreiding en restauratie vond plaats in 1982 door de fa. Hendriksen en Reitsma te Nunspeet. Het orgel is een fraai uitziend en waardevol instrument om de gemeentezang te begeleiden tot eer van God.
Er hangen drie massief koperen kronen: in het midden een kroon met drie schildjes waarop staat 'Gift van de Hervormde gemeente IJsselmuiden-Oosterholt-Zeedijk en de Koekoek aan haare kerk in het jaar 1791'; de beide andere kronen zijn van 1748 met elk drie schildjes waarop als wapen een vis, waaromheen de woorden 'S-civitatis de Grafhorst' (de stad Grafhorst).
De beide eikenhouten banken en de Nachtsmaaltafel zijn van 1647 en enig in Europa. Deze kostbare banken met tafel zijn door het schoutambt van IJsselmuiden in 1795 overgedragen aan de kerk, 'bevoorens behoord hebbende bij de havezate "Het Hooge Huys".'
Een doopvont en knielbank, in 1969 gemaakt door een 80-jarige scheepstimmerman (de heer Bouman te Oeken bij Brummen) van acaciahout. De zilveren doopschaal is van 1904.
De eikenhouten kansel is van prachtig wagenschot (1680) en weelderig versierd met vruchten en bloemen.
Links van de kansel een zandstenen kistdeksel met opschrift Anno 1576 den 11e dach octobri sancte franciscus velu starff Egbert… Victor.… Op de vier hoeken symbolen van het hemels troongezicht: een leeuw, een os, een mens en een arend (symbool van de vier evangeliën).
Rechts van de kansel een grafsteen van Bentheimer zandsteen met opschrift Anno 1518 des 14e dach Junius starf Jan Holdsende. Anno 1559 den 12e dach jan(uari) starff Joffer fye zuerk hier begr…
De kerk heeft in gebruik twee zilveren avondmaalbekers met wapen uit 1650 en een zilveren bord uit 1752 met wapen, een zilveren kan en twee dito borden anno 1903.
In de consistorie (het voormalige gotische koor) zijn de gemetselde kruisribgewelven nog volkomen gaaf aanwezig. Op de sluitsteen van het gewelf is een schildering aangebracht, waarop drie vissen staan. Men neemt aan dat dit voorstelt de drie-eenheid Gods, de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Andere geschriften stellen dat dit het symbool is van de eerste christengemeenten Ichthus en afkomstig is van vóór de Hervorming (1580 jaar van de Hervorming).

Hervormd centrum
In 1976 werd een totaal verbouwd en uitgebreid kerkelijk centrum in gebruik genomen, een funktioneel gebouw met vele mogelijkheden voor kerkelijke, jeugd-, vergader- en andere aktiviteiten. In dit Hervormd Centrum 'De Zaaier' is tevens een afzonderlijk rouwcentrum opgenomen.
De naast de kerk staande voormalige leerkamer is in 1989 door vrijwilligers verbouwd en ingericht ten behoeve van het open jeugdwerk. Dit gebouw, 'Het Baken', wordt door de betreffende doelgroep intensief gebruikt.

Kerk in Grafhorst
In 1962 werd in Grafhorst een fraaie nieuwe hervormde kerk gebouwd. Zowel het exterieur als het interieur is stijlvol. Het geheel vormt een waardig Godshuis. Deze kerk heeft 320 zitplaatsen. Daarnaast zijn er praktisch ingerichte ruimten voor kerkeraadsvergaderingen en jeugdwerk.

De 'Ichthus' in de 'Losse Landen'
In de nieuwbouwwijk 'Losse Landen' is in 1989 een derde kerkgelegenheid in gebruik genomen. Er is hiervoor gebruik gemaakt van de gemeenschapshal van de 3e Hervormde Ichthusschool. Door uitbreiding en verbouw is de genoemde hal met 360 zitplaatsen te gebruiken als tijdelijke kerkzaal voor de hervormde bewoners van de nieuwbouwwijken.

Slot
Wij mogen deze flitsen besluiten met dank aan de Heere God, Die het mogelijk maakt dat al zoveel eeuwen lang Zijn Woord ook in IJsselmuiden-Grafhorst verkondigd mag worden. Psalm 68 : 10: Geloofd zij God met diepst ontzag!

A.K. Versteeg

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen