Torenspitsen-Gemeenteflitsen

MASTENBROEK
Wie met de trein van Zwolle naar Kampen reist, kan bij helder weer vanuit het raam de ranke spits van de toren van de kerk van Mastenbroek zien. Weinigen realiseren zich, dat dit driehoekig deltagebied tussen Zwolle, Kampen en Genemuiden zo'n rijke (kerk)historie kent.
Door de ruilverkaveling hebben de huidige veeteeltbedrijven op grote rechthoekige kavels een goede bestaansmogelijkheid gekregen. Vroeger was de polder echter een moerassig en onbewoond gebied. Pas in 1364 werd deze streek op last van de bisschop van Utrecht ingedijkt. Eén van de wegen in dit gebied, de Bisschopswetering, herinnert nog aan zijn bemoeienis.
De polder werd, zoals zo veel delen van ons land, in voortdurende concurrentie met het water bewoond. Vele malen teisterden overstromingen ook daarna dit gebied. De jaren 1756, 1777 en 1779 staan in de annalen vermeld. Maar met name de overstroming van 1825 is heel lang in de herinnering van de bevolking blijven voortleven. Het water stond destijds 1.64 m hoog in de kerk. Tot op de dag van vandaag herinnert een merkteken bij de ingang van de consistorie naar de kerk aan dit feit. In september 1944 werd dit gebied door de Duitsers onder water gezet om een landing van Engelse parachutisten te voorkomen.
De plaats van de kerk, midden in de polder, is het resultaat van een jarenlang touwtrekken (van 1349-1369) tussen de bisschoppen van Utrecht (Jan van Arkel en Jan van Diest) en Zweder van Voorst, eigenaar van de machtige stins even ten noordwesten van Zwolle. Een nieuwe kerk op zijn grondgebied zou zijn macht vergroot hebben.
De bisschop trok evenwel aan het langste eind. De oprichting van de parochie Mastenbroek werd in 1369 een feit.
Wellicht heeft er toen een eenvoudig houten kerkgebouw gestaan. De rechter gevelsteen naast de zijingang van het huidige kerk geeft aan dat het éénbeukige stenen bedehuis omstreeks 1408 voltooid is. De stijl is laat-gotisch. Diverse verbouwingen vonden in de loop der eeuwen plaats. De huidige toren staat er nog maar sinds 1845. Zij verving de oude die waarschijnlijk op de plaats van de huidige consistorie stond.
Vóór de reformatie was het kerkgebouw gewijd aan Onze Lieve Vrouwe ter Zon. Wellicht was er verband met de Maria-verering en de Zonnenberg onder IJsselmuiden. Daar stond het klooster van de Karthuizers, dat in 1580 te gronde ging.
Sindsdien kreeg de reformatie meer en meer voet aan de grond in deze streek. In 1595 kreeg de kerkelijke gemeente van Mastenbroek in de persoon van Joannis Antonii haar eerste predikant. Op den duur werden de Mastenbroekers overtuigde aanhangers van het Calvinisme.
Emestus Hidding, die van 1611-1624 predikant in Mastenbroek was, heeft zijn stempel op de gemeente gedrukt. Hij koos in de strijd tussen de Remonstranten en Contra-Remonstranten de zijde van de laatsten. Zijn zoon Lambertus, die in Franeker theologie studeerde ten tijde van Macovius, liet zich daarbij ook niet onbetuigd.
Johannes Schotlerus, die Hidding in 1626 opvolgde, was eerder vanwege zijn Remonstrantse ideeën uit Kampen verbannen. Nadat hij zijn vroegere inzichten verworpen had, mocht hij zijn ambt opnieuw opnemen en werd hij predikant in Mastenbroek.
Vier predikanten vervulden een lange ambtsperiode in Mastenbroek. Hedrikus van Marie (1665-1701) kwam tot 36 jaar, Jacobus Mooijen (1728-1765) tot 37 jaar en diens opvolger Wilhelmus van Bommel (1766-1804) haalde in Mastenbroek 38 dienstjaren. Zij werden echter ruimschoots overtroffen door Wilhelmus Scheuer, die tussen 1805 en 1849 ruim 44 jaar het lief en leed met de bevolking van Mastenbroek deelde.
Na 1850 stonden de predikanten, waarvan velen als kandidaat naar de gemeente kwamen, veel korter in Mastenbroek. De huidige toren heeft er sinds 1845 25 zien komen, zijn voorganger 15. Sinds de reformatie is de gemeente gediend door 40 predikanten.
De tocht naar de kerk was in deze streek in vroeger dagen lang niet eenvoudig. De wegen waren niet al te best. Het vervoer vond behalve met paard en wagen ook plaats met de zgn. 'kerkschuit'. 's Winters kwamen velen per schaats over de bevroren weteringen naar de kerk. De kerkschuit, eigendom van de diaconie, heeft dienst gedaan tot 1922. Toen is zij verkocht.
De kerkeraad had in 1921 een verzoek van de bewoners van 's-Heerenbroek ingewilligd om ook daar op gezette tijden godsdienstoefeningen te houden. In 1934 werd het evangelisatiegebouw, dat aan de weg Zwolle-Kampen staat, gesticht. Daar wordt tot op heden catechisatie gegeven. De kerkdiensten worden nog steeds gehouden, nu echter in gebouw 'De Kandelaar'. Zij worden beurtelings verzorgd door de predikanten van Mastenbroek en Zalk & Veecaten. 's Morgens kerken de 's-Heerenbroekers in de gemeente waar zij geografisch gezien thuis horen: Zalk of Mastenbroek. 's Middags gaan zij echter in hun eigen dorp ter kerke.
De kerkelijke gemeente was en is voor de Mastenbroekers van groot belang, want alleen daardoor hebben zij door de eeuwen heen hun gemeenschap als polderbewoners kunnen bewaren. In bestuurlijk opzicht valt dit gebied onder vier burgerlijke gemeenten, nl. Genemuiden, Hasselt, IJsselmuiden en Zwolle.
Nog elke zondag komen de kerkgangers echter tweemaal in hun godshuis midden in de polder samen. Op een gedenkbord in de kerk worden zij daarbij steeds herinnerd aan de woorden uit Pred. 4 : 17: 'Bewaart uwen voet als gy ten huyse Gods ingaat.'
Deze wijze raadgeving van de Prediker moeten we allen ter harte nemen. Onder de verkondiging van het Woord van God bevinden we ons op heilige grond. Dat Woord zet ons onder hoogspanning!

ds. D. van de Streek

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen