Boekbespreking

Dr. Simon Schoon: 'Paulus'. Grensganger tussen Israël en de volken, Kampen 1993; 116 blz.; prijs ƒ 19,90.
Bovenstaand boek bevat een aantal uitwerkingen van een serie preken (zomer 1992 te Gouda) over kernteksten uit Paulus' theologie (o.a. Jezus en de opstanding, Jezus en de Geest van God, de verzoening, leven naar de Thora in de eindtijd, Israël en de gemeente). Het boek wordt ook aangekondigd als een samenvatting en popularisering van het eerder (1991) door de schrijver gepubliceerde in zijn 'De weg van Jezus. Een christologische heroriëntatie vanuit de joods-christelijke ontmoeting.'
Paulus is een omstreden figuur. Voor vele christenen is hij de grote apostel die de boodschap van Jezus heeft vertolkt voor de toenmalige wereld. Voor anderen is hij een verrader van de oorspronkelijke boodschap van de jood uit Nazareth (in nieuwere preekroosters komt Paulus niet meer aan bod). Voor sommige joden is Paulus: aanstichter van alle ellende die hen in de loop van de geschiedenis van de kant van het christendom overkwam. Voor andere joden maakte Paulus een begin aan de verbreiding van het geloof in de éne God van Israël over de wereld; hij was een creatief denker uit de joodse diaspora.
Simon Schoon ontwikkelt in dit boekwerkje een visie waarin hij Paulus tekent als een grensganger tussen twee werelden, die van Israël en die van de volken. Paulus, niet 'los van zijn joodse achtergrond verkrijgbaar', wiens bekering geen breuk met zijn jood-zijn betekende, maar een nieuwe roeping om in de volkenwereld te betuigen, dat heidenen niet eerst op joodse wijze behoefden te gaan leven om bij het volk van God te kunnen behoren. Paulus zou de vraag van Luther 'hoe ben ik rechtvaardig voor God' helemaal niet begrepen hebben, naar het oordeel van de schrijver. Zijn theologie is niet die van een breuk met het leven naar de Thora als een manier om te bestaan voor God.
Evenmin is Paulus' theologie (Paulus was trouwens naar het oordeel van Schoon noch dogmaticus noch systematicus) een theologie van het kruis in de zin van de bloedtheologie (verzoening door voldoening aan Gods recht) à la Anselmus van Canterbury en de daarop geënte belijdenisgeschriften van de reformatorische kerk. God is geen God 'die bloed wil zien, omdat Hij anders niet vergeven kan'. 'Nergens schrijft Paulus, dat God (als object) verzoend moet worden (blz. 48). 'Mensen worden opgeroepen om de verzoening, waartoe God het initiatiefheeft genomen, te gaan realiseren in hun bestaan' (blz. 51). God is niet de God van de dubbele predestinatie. Niet de God van een 'eeuwige hel' (blz. 113). En Jezus is dan ook bij 1 Paulus niet de Jezus van de twee-naturenleer van de oude kerk, maar veeleer een met de Geest van God vervulde mens van de eindtijd in wie voor Paulus de opstanding als inzet van een nieuw leven gerealiseerd was. Het verschil met het jodendom van Paulus' dagen is geweest, dat de joden die de verwachting hadden, dat de Geest van God – teruggetreden na de verwoesting van de eerste tempel – in de eindtijd weer zou terugkeren en die evenzeer als Paulus in de opstanding geloofden, niet als hij konden geloven, dat dit alles in Jezus als de Messias was vervuld.
En hoe ligt het dan voorts in Paulus' brieven met de verwachting van de spoedige wederkomst van Messias Jezus? Het is duidelijk, dat die verwachting niet is vervuld. Maar het is tegelijk duidelijk, dat God van ons vraagt, dat we hier en nu doen wat Hij wil dat wij doen in de Thora, Zijn bewegwijzering voor dit leven.
Wat dat dan concreet betekent? De Thora, is die niet gelijk als in het jodendom steeds opnieuw te doordenken en te interpreteren? Dat houdt dus in, dat we niet genoodzaakt zijn in allerlei ethische zaken beslissingen te nemen zoals Paulus die nam naar in het jodendom van zijn dagen geldende uitleg. Neem als voorbeeld Paulus' spreken over de vrouw. Maar ook b.v. zijn uitspraken over homoseksualiteit. 'Daarover weten wij vandaag meer dan wat Paulus in zijn tijd wist. Wij weten, dat het voor homoseksuelen niet 'tegennatuurlijk' is om hun geaardheid te praktiseren, maar integendeel dat zij hun geaardheid als mens, als schepsel van God, geweld aandoen, wanneer zij zich als heteroseksuelen gaan gedragen' (blz. 81).
De poging van Simon Schoon om Paulus tegen zijn joodse achtergrond te interpreteren, is uitdagend en zeker de moeite van een met hem meedenken waard. Schoon is oud-voorzitter van het OJEC; thans Gereformeerd predikant te Gouda. Zijn langdurig bezigzijn met de zaken van de verhouding Kerk en Israël (ook al eerder in Nes-Ammim) krijgt in een publicatie als deze een doordachte vormgeving.
Door zo'n visie kan Paulus in elk geval niet meer ter sprake gebracht worden als de aanstichter van een eeuwenoud antisemitisme. Daar staat tegenover, dat ons hier een Paulusbeeld wordt geschetst op grond van een geheel eigensoortige interpretatie van Paulus die wel geheel in de lijn ligt van b.v. de Engele Nieuw-testamenticus E. P. Sanders (over Paulus en de wet) en H. A. Wiersinga ten onzent (over de verzoening), maar in geen enkel opzicht meer spoort met wat H. Ridderbos in zijn boek 'Paulus' ons heeft geleerd. Eerlijk gezegd, vind ik dat een enorme achteruitgang. Ik ben er ook helemaal niet van overtuigd, dat Schoon werkelijk een uitleg 'e mente auctoris' (vanuit de geest van Paulus zelf) heeft gegeven. Naar mijn inzicht selecteert hij gewoon de Bijbelse gegevens naar een eigen selectiemodel, waardoor er wel een Paulus tevoorschijn komt die joodser is dan menigeen ooit dacht, maar die geen Paulus meer is van Fil. 3; één die door bekering brak met een angstvallig leven naar de wet als heilsweg. En zo heeft Paulus altijd in de gereformeerde traditie de weg gewezen en getroost.
Bovendien volgt Schoon ook een aftrekmethode. Als Paulus niet in zijn kraam te pas komt, verzet hij de bakens. Het blijft echter wel een vraag waard, of de 'onverzettelijke' Paulus in dit geval van de foto die Schoon van hem geeft, nog zou kunnen zeggen: 'Ja, dat ben ik'.
De brug naar het jodendom moge in deze publicatie geslagen zijn. De kloof met het in de credo van de kerk beleden geloof is hier onoverbrugbaar.
'Misschien is mijn benadering toch minder eenzijdig dan de klassiek-reformatorische opvatting, die Paulus uitsluitend interpreteert met het oog op het persoonlijk heil van de gelovige'. Aldus Schoon. Ik meen het omgekeerde.
C. d. B. (B).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen