Actuele ontwikkelingen in het diaconaat (1)

Vooraf
Voordat ik een aantal actuele diaconale onderwerpen ga bespreken, lijkt het mij goed eerst enkele aspecten van het maatschappelijk leven aan de orde te stellen. Ik wil een korte schets geven van enkele bijzondere zaken, die onze tijd kenmerken. De cultuur, waarin wij nu leven, is van wezenlijk belang voor de vraag, hoe diakenen daarmee omgaan en binnen die cultuur het diaconaat van de gemeente, de diaconale opdracht gestalte geven. Voor diakenen is het van groot belang, de cultuur te kennen, dat zij weten, op de hoogte zijn van wat er op maatschappelijk terrein allemaal aan de hand is. Welke knelpunten er zijn en bij wie…
Na deze korte terreinverkenning wil ik een aantal actuele ontwikkelingen binnen het diaconaat noemen, die wellicht kunnen aansluiten bij het maatschappelijk leven anno 1994.

Het maatschappelijk leven in deze tijd
Wat wordt dáár veel over gepraat en geschreven. We leven in een tijd van geweldig veel spanningen. Spanningen op de arbeidsmarkt bijvoorbeeld. Word ik wel of niet ontslagen? Spanningen op de werkvloer. Er wordt wat gevraagd van de werknemer. Stress, of – om maar eens een nieuw woord te gebruiken – burn-out is het gevolg en andere psycho-sociale klachten. De markt van de arbeidsongeschikten is ook al overspannen, er zijn er namelijk teveel. Dat wordt voor de overheid onbetaalbaar, dus nieuwe maatregelen. We leven in een maatschappij van het perfectionisme, kwaliteit, daar gaat het om. Als iets niet perfect is of niet perfect werkt, gooien we het weg, is het afgeschreven, levert het geen rendement op, dus heb je er niets aan, is het waardeloos. Deskundigheidsbevordering is een modewoord vandaag. We worden overspoeld met aanbiedingen van cursussen. Cursussen gericht op kwaliteitsverbetering en deskundigheidsbevordering. Leidinggevenden kunnen op de markt van management te kust en te keur terecht. Cursussen voor conflicthantering, presenteren, motiveren en beleid maken.
Ook ambtsdragers worden uitgenodigd om cursussen 'beleid maken' te volgen. De kerk wordt in het kader van SoW ten aanzien van haar nieuwe organisatie bekeken door een managementbureau. We worden overspoeld met reclame voor allerlei produkten. Sparen, beleggen, pensioenvoorzieningen, loterijen en andere verzekeringen. We leven in een life-style-cultuur. Als meisje van 16 moet je er gaaf uitzien… Miss-verkiezingen worden tegenwoordig haast overal gehouden, zelfs in de dorpen al. En dan de economie, waar moet het heen met de economie? lemand roept: 'Wordt het geen tijd voor de economie van het genoeg?' Het milieu wordt aangetast, afvalbergen zijn niet meer te verwerken. En de consument, de consument is niet meer te verzadigen. Maar dat moet ook niet, want dan werkt het marktmechanisme niet meer. Het gaat in de economie om het meer, steeds maar meer! Het gaat in de reclame niet om de 'need', dat wat we nodig hebben, maar om de 'greed', dat wat we begeren.
Tenslotte nog een aspect van het maatschappelijk leven vandaag. Ik noem de relatie- en communicatieproblemen. Mensen lopen langs elkaar heen en de eenzaamheid neemt toe. Het individualisme viert hoogtij. Is er eigenlijk nog wel aandacht voor elkaar? Wie gaat er vandaag op weg met de ander, de naaste, met de medemens? De ander,… totaal niet in beeld!
Iets nieuws? Welnee! Plato, de bekende Griekse wijsgeer sprak het eeuwen geleden al uit: 'Hoe kan een mens gelukkig zijn, wanneer hij de ander dienen moet?' We leven in een 'ik-cultuur', van hebben, halen en houden. Elk haalt eruit wat erin zit. Zo is het. Wat jij hebt, moet ik ook hebben. Wie meer kan, heeft meer kansen, was eens een bekende reclamespot. Het gevolg is een toename van kansarmen in de samenleving, weggezet in de marge, op een zijspoor. Wie minder kan, dus minder kansen? Een slimme meid is op haar toekomst voorbereid. Wie niet sterk is moet slim zijn? De gehandicapte zit er bij en kijkt ernaar en denkt: 'Hoe kan ik slim zijn en proberen er bij te horen…'
Een vraag die wellicht bij u opkomt, is: Hoe ga je nu om met al deze ontwikkelingen, die het maatschappelijk leven, de cultuur van vandaag bepalen. Hoe sta je daar als christelijke gemeente nu eigenlijk in? Welke boodschap draagt de gemeente van Christus uit? Wie durft het gevecht aan tegen de 'trendsetters' vandaag?

Diaconale ontwikkelingen
Zou er mogelijk iets te verwachten zijn van het diaconaat? Ik wil nu vervolgens enkele actuele diaconale onderwerpen wat nader onder de loep nemen. Ik pretendeer daarbij beslist niet alle diaconale ontwikkelingen te noemen. Het gaat om enkele naar mijn inzicht belangrijke en actuele ontwikkelingen. Gelet op de opzet van dit artikel probeer ik zoveel mogelijk de praktijk te benaderen.
Onderwerpen, die aan de orde komen, zijn:
– Armoede in Nederland
– Vluchtelingenproblematiek
– Het milieuvraagstuk
– De samenhang van diaconaat met pastoraat en apostolaat
– Besteding van het diaconale geld en diaconaal beleid
– Naar een diaconale gemeente?
Ik wil deze bijdrage tenslotte beëindigen met een persoonlijke toespitsing.

Armoede in Nederland
Kerken, m.n. de Raad van Kerken, zetten zich momenteel in voor de campagne 'Armoede raakt je'. In deze campagne gaat het om het opkomen voor het recht van slachtoffers. Wie dat zijn? Zij, die aangewezen zijn op een uitkering. Zij, die steeds weer opnieuw ter discussie staan om gekort te worden. Slachtoffers van het systeem, de politiek? Kerken worden opgeroepen om de ontmoeting en gesprekken te organiseren tussen uitkeringsgerechtigden en zij die inkomen uit arbeid genieten, WAO-groepen te ondersteunen, de partijprogramma's te bestuderen van politieke partijen om daarna b.v. – zo las ik ergens in een folder – 'een appeltje te gaan schillen met bestuurders en wethouders', over de politieke wil van bestuurders extra maatregelen te nemen voor de minima, extra voorzieningen voor gehandicapten, maatregelen die het mogelijk maken om mensen uit hun sociale isolement te halen, zodat ze kunnen meedoen aan sport en andere sociaal-culturele activiteiten. Een belangrijke en omvangrijke wijziging is de invoering van de Wet Voorzieningen Gehandicapten (WVG) per 1 juli 1994. Dat betekent dat gehandicapten en ook ouderen voor vervoersvoorzieningen, rolstoelen, woonvoorzieningen en ook voor inkomensaanvullingen in het vervolg moeten aankloppen bij de gemeenten. De Commissie Integratie Gehandicapten, de interkerkelijke commissie op dit terrein, adviseert de diaconieën om de krachten te bundelen en samenwerking aan te gaan met alle betrokken groeperingen in de gemeente. Ik denk, dat hier zaken aan de orde zijn, die diepingrijpend zijn voor mensen, die het toch al niet gemakkelijk hebben in deze tijd. Machteloos zien velen toe en proberen de eindjes aan elkaar te knopen. Ik denk dat het voor diakenen nodig is om zich plaatselijk met de gehandicapten(organisatie) in te zetten voor de gehandicapten en de belangen van gehandicapten te bepleiten bij de plaatselijke overheid. Daarnaast denk ik dat het goed is wanneer diakenen op de hoogte blijven van de landelijke ontwikkelingen en besluiten die er genomen worden.
Met betrekking tot de totale 'Armoedeproblematiek' adviseer ik u dringend na te gaan met welke instanties u in gesprek kunt komen om zich in te zetten voor hen die echt het slachtoffer zijn van kortingen, het bijna niet meer vol kunnen houden en de moed verliezen, zeker in een tijd waarin de mens zo gericht is op het halen, hebben en houden. Voor velen – en ik denk daarbij ook aan ouderen – is het 'halen', laat staan het 'hebben' beslist niet mogelijk.

Vluchtelingenproblematiek
De vluchtelingenproblematiek vraagt veel aandacht en is erg actueel. Enkele ontwikkelingen breng ik onder de aandacht.
– Een groot knelpunt in de opvang van vluchtelingen en asielzoekers is nog steeds de huisvesting. Voor de mensen, die de vluchtelingenstatus krijgen, is er volstrekt onvoldoende woonruimte beschikbaar. De diaconie zou zich ervoor in kunnen spannen bij de plaatselijke overheid, in overleg met het plaatselijke vluchtelingenwerk, te pleiten voor het beschikbaar stellen van extra woonruimte door de gemeente. De doorstroming vanuit de AZC's bij hen die de A-status hebben en op zoek zijn naar een ROA-woning, stagneert op dit moment.

– Een belangrijke ontwikkeling is de herziening van de vreemdelingenwet, waardoor de rechten voor vluchtelingen en asielzoekers afnemen. De asielprocedure wordt verkort en vereenvoudigd, maar daarmee tegelijkertijd ook – is de verwachting – onzorgvuldiger. Mensen zullen wellicht eerder en gemakkelijker worden teruggestuurd en uitgezet. In Europa is de vluchtelingenstroom gegroeid. Velen uit Oost-Europa zoeken een veilig heenkomen in de chaos van de oorlog in voormalig Joegoslavië.
– Het lijkt me zeer zinvol in de christelijke gemeente de problematiek van de vluchtelingen eens onderwerp van gesprek te laten zijn (b.v. in samenwerking met de scholen of d.m.v. een catecheseles, gemeente-avond, bijbelgesprekskring en via de verenigingen). Weten we voldoende om wie het gaat? Zijn we voldoende bekend met wat ons de bijbel zegt over de plaats van de vreemdeling in ons midden? Is het wellicht mogelijk de soms ingrijpende vragen over racisme bespreekbaar te maken?
– Zien we mogelijkheden als christenen in een plaatselijke werkgroep mee te doen voor de opvang en begeleiding van asielzoekers? Met hen in gesprek te komen over hun problematiek, toekomstverwachtingen, geloofsvragen en (tijdelijk) verblijf hier? Maar ook hulp bij taallessen, kleding te verstrekken of een persoonlijk contact/begeleiding aan te gaan?
– Zien we mogelijkheden als kerk via de kerkelijke kanalen de (landelijke) overheid te wijzen op haar taak – in het kader van de gerechtigheid – om ruimhartig, gastvrij te zijn en te vragen al het mogelijke te doen om b.v. de opvang zo goed mogelijk te regelen en eventueel extra opvangplaatsen te creëren?

Milieuvragen
Is de aandacht voor het milieu alweer op z'n retour? Af en toe lijkt het er een beetje op. Milieu-minister Alders moet nog wel eens slikken de laatste tijd. Het is soms net als met zoveel andere zaken: mode, bekende persoonlijkheden bijvoorbeeld: opkomen, blinken en verzinken. Is de aantasting van het milieu werkelijk voor onze samenleving en voor onze overheid een diepgaand probleem? Of is het een onderdeel van de welvaartssamenleving en vinden we met z'n allen dat we 'iets' aan het milieu moeten doen? Als het maar niet ten koste gaat van de economie van het meer… Van nog snellere communicatienetwerken, betere infrastructurele voorzieningen en grote economische prestaties. Om maar in de pas te kunnen blijven lopen met andere Europese landen, om zo de concurrentie voor te blijven en sterker te worden en machtiger: het Europa van de toekomst! Concurreren met Japan, Amerika, China. Mevr. May wil wel naar Europa! In een interview vertelde ze laatst waarom: het is veel leuker om te beslissen over 350 miljoen mensen dan over 14 miljoen! En de kerken?
Enkele jaren geleden was het conciliair proces een smaakmakend onderwerp voor de kerkelijke agenda's… Het is echter niet eenvoudig (gebleken) dit onderwerp actueel te houden. Aardige slogans zoals 'Liever op de fiets, dan vervuil je niets', of 'Een beter milieu begint bij jezelf', doen het wellicht zo hier en daar nog wel, maar voor het overige…
Voor veel politieke partijen is het milieu niet echt een actueel verkiezingsprogrammapunt of moet ik zeggen 'stunt' meer. Eigen belangen c.q. partijbelangen spelen overal een rol. Korte termijn doelen zijn meer in trek dan lange termijn doelen. Je moet de burgers toch iets kunnen bieden? En de kerken?
De aarde is des Heeren, lezen we in Psalm 24. Het loslaten van God heeft diepe gevolgen en trekt nog steeds diepe sporen in mensenlevens, in de natuur en binnen de totale orde van het leven nu! De dood, het verderf, de verloedering en het demonische doortrekken het leven op aarde vandaag! Een onomkeerbaar proces lijkt gaande op heel veel terreinen van het milieu. Kan de wal het schip nog keren, of is het einde van alle energiebronnen en van alle leven in het vizier gekomen? De aarde is van God. We weten, dat aan deze aarde een einde zal komen. Een nieuwe hemel en een nieuwe aarde zijn door God in Zijn Woord aan ons beloofd. Er is door de komst van de Messias een nieuwe weg ontsloten. God zond Zijn Zoon om een verbroken relatie opnieuw te herstellen. Het is de Zoon, die spreekt van het Koninkrijk Gods. Als het goed is, ziet de christelijke gemeente vandaag uit naar de komst van het nieuwe rijk van vrede, gerechtigheid en heelheid. Wat we in het hier en nu kunnen en moeten doen is ten dele. Het ontslaat ons niet van de plicht om het niet te doen. De opdracht voor het rentmeesterschap staat vandaag nog recht overeind en past ook helemaal binnen de diaconale opdracht. De zorg voor de ander strekt zich ook uit naar het andere, de totale schepping. Het diaconaat heeft volgens Paulus kosmische betekenis. Het gaat God om het welzijn van de totale mens en Zijn gemaakte schepping!
Heel concreet mogen we als diakenen onszelf en onze gemeente best eens enkele lastige vragen stellen over:
– ons autogebruik
– ons consumptiegebruik
– ons gebruik van materialen zoals b.v. bepaalde soorten hardhout, plastics e.d.
– onze manier van afvalverwerking en energieverbruik
– de zorg voor onze medemens en andere medeschepselen dichtbij en ver weg.
– mogelijkheden van besparingen
– en zoveel andere mogelijkheden die te bedenken zijn.

A. Peters, Barneveld

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen