Boekbespreking

Ds. P. de Vries: Het zout der aarde – Geloven en belijden in een geseculariseerde samenleving, uitgave J. J. Groen en Zoon, ƒ 29,95.
De secularisatie en haar gevolgen voor kerk en geloof hebben ook in hervormd-gereformeerde kring verschillende reacties opgeroepen. Ook verschillend in inhoudelijk opzicht. Te denken valt aan Graaflands bekend geworden boek 'Gereformeerden op zoek naar God' (1990). Prof. Graafland geeft daarin uiting aan zijn grote verlegenheid met de vragen die de huidige geloofscrisis oproepen. Hij vindt dat wij als gereformeerden niet meer met zo'n grote stelligheid kunnen zeggen: wij kennen God en wij hebben God. Hij komt zelfs tot de tamelijk krasse uitspraak dat de wervingskracht van de traditioneel-gereformeerde prediking heeft opgehouden te bestaan. De weg die hij dan zelf kiest en anderen aanbeveelt is de weg van het opnieuw kennen en herkennen van de traditie in een proces van vertaling en actualisering naar het heden toe.
Pinksteren 1990 verschijnt dan de 'Open Brief' waarin een sterk pleit gevoerd wordt voor aandacht voor de tijd waarin we terecht zijn gekomen. Er wordt geconstateerd dat in hervormd-gereformeerde kring te weinig oog bestaat voor wat er werkelijk gaande is in onze cultuur. Er wordt een oproep gedaan tot bezinning op ontwikkelingen en veranderingen die er in onze tijd en in onze cultuur aan de orde zijn. Het 'Open Boek' dat een jaar later verschijnt, tracht een en ander nader in te vullen. Meer toegesneden op de prediking, spreekt ir. J. van der Graaf in zijn 'Gebeurt er nog iets?' (1992) van een gehoorcrisis, omdat de doorsnee kerkganger ook in hervormd-gereformeerde gemeenten zo gronding beïnvloed is door de wereld waarin hij staat en leeft, dat het lijkt of de prediking in traditionele zin gebracht nauwelijk meer weet te landen in veler hart.
In deze rij van reacties op onze tijd staat ook de nieuwste pennevrucht van ds. P. de Vries. Het is direct al duidelijk dat hij kiest voor een heel andere weg. Hij redeneert nogal rechtlijnig en stelling. Eén van de eerste regels uit zijn boek luidt ongeveer zo: Er is in de kerken veel onzekerheid. Daaruit blijkt dat het ware geloof bij velen ontbreekt, want het geloof is een zeker weten en een vast vertrouwen. Innerlijk en uiterlijk is er daarom verval binnen de kerken. Volgens De Vries mankeert er helemaal niets aan de manier waarop in de gereformeerde traditie de bijbelse boodschap wordt verwoord. Hij geeft daarom in zijn studie een soort minidogmatiek waarin de lijnen weer recht worden getrokken die onder invloed van het secularisatieproces dreigen scheef te groeien. Hij schenkt aandacht aan bijvoorbeeld de Godsleer, de voorzienigheid, de verkiezing, de verzoening, de kerk en het Koninkrijk Gods. Ik moet zeggen dat hij hierin heel helder is en niet schroomt allerlei misvormingen te noemen die in de loop van de tijd het belijden van de leer zijn gaan bedreigen, ook in orthodoxe kring. Hij voelt zichzelf heel sterk aangesproken door theologen gestempeld door het Engelse Puritanisme.
Eigenlijkt valt De Vries' opmerking te vereenvoudigen tot de stelling: we moeten in onze tijd vasthouden aan de leer en deze onverkort prediken. Want de nood van de mens van onze tijd is op geen enkele wijze anders dan die van de mens uit het tweede millennium vóór Christus of van de mens uit de eerste eeuw na Christus. God is ook helemaal niet verduisterd. Christenen verspreiden zo weinig licht. Dáár ligt het probleem. We hebben een krachtige doorwerking nodig van de Heilige Geest.
Er zijn twee klippen waarop het schip van de kerk dreigt te stranden: aanpassing aan de wereld èn star conservatisme. De Vries erkent dat voor velen in de gereformeerde gezindte God geen levende werkelijkheid meer is, ook al bezoeken die velen dan nog wel de kerkdiensten. Er zijn slechts een aantal tradities en vormen overgebleven. Waar ligt de oorzaak volgens hem? Hij vindt met name het materialisme één van de zwakste kanten van de gereformeerde gezindte. De genotscultuur heeft ook velen onder ons in zijn greep gekregen. Er gaapt een geweldige kloof tussen leven en leer. Maar rechtzinnigheid heeft geen waarde als het niet leidt tot godzaligheid, vindt De Vries mijns inziens terecht.
Hij noemt enkele oorzaken:
1. Invloed van de theologie van Barth juist ook binnen de gereformeerde gezindte. Barth keerde de volgorde wet en evangelie om. Zo komt alles in het licht van de genade te staan en verdwijnt de ernst en de werkelijkheid van de toom Gods uit prediking en leven. De Vries doet de stellige uitspraak: overal waar de theologie van Barth ingang vindt, daar verdwijnt de praktijk der godzaligheid.
2. Oppervlakkige verbondsprediking waarin de noodzaak van wedergeboorte en persoonlijke inlijving in Christus onderbelicht blijft.
3. Een prediking waarin de noodzaak der bekering meer als wens dan als eis wordt gebracht. Ook die prediking werkt het verdwijnen van de praktijk der godzaligheid in de hand. Ze schept immers een scheiding tussen leer en leven. En De Vries is er duidelijk in: waar de praktijk der godzaligheid verdwijnt, is het einde van een kerkelijke gemeente in zicht. Waar slechts vormen zijn, ligt kerkverlating in de lijn der verwachting.
In zijn boek haalt ds. De Vries nogal wat overhoop. Van het al dan niet zingen van gezangen tot en met Samen op Weg en van de kleding van vooral de vrouw tot en met het voor en tegen van de reformatorische zuil. Dat alles in het kader van een antwoord op de geweldige druk die er van de geseculariseerde samenleving uitgaat op de rechterhoek van de kerk. Ik prijs zijn grote eerlijkheid in de analyse van de situatie onder ons. Die analyse verschilt overigens in wezen niet van die van bijvoorbeeld prof. Graafland of zelfs van de Open Brief. De weg die ds. De Vries wijst voor een eventuele oplossing is wel anders ingevuld. Het komt zo ongeveer neer op wat dr. W. J. op 't Hof schreef in Kontekstueel (maart 1992) bij zijn bespreking van het 'Open Boek' en indirect van de 'Open Brief'. Hij achtte dat de schrijvers van genoemde publikaties het huidige tijdsgewricht in zekere zin tè serieus nemen en daarbij teveel van Christus Zelf afzien. Hij deed dat met verwijzing naar Petrus. Zodra deze de storm te serieus neemt, zinkt hij weg in de golven en krijgt het verwijt te horen uit Jezus' mond: Waarom hebt gij gewankeld? Ik vermoed dat ds. De Vries zich in deze beoordeling heel goed kan vinden. We moeten gewoon doorgaan met het preken van de bijbelse leer. Er vooral niets van afdoen of er iets aan toe voegen. Ons strikt houden in ethisch opzich aan de bijbelse lijnen. Want de leer is goed, maar het leven dient er wel bij aan te sluiten.
Ik blijf van mening dat we de storm niet serieus genoeg kunnen nemen. Het schip wankelt van links tot rechts. Er zijn er al veel te veel overboord geslingerd of zelf gesprongen. Je kunt dan wel uitroepen 'houdt koers' en volgens de scheepsinstructies blijven varen, maar die storm dan? Ik ben er vaak verschrikkelijk van onder de indruk, dat wil ik best weten en roep daarom vaak in grote verlegenheid: Heere, red ons want we vergaan. Die verlegenheid heb ik in De Vries' studie een beetje gemist. Je leeft, vermoed ik, wel wat makkelijker als je zo overtuigd bent. Of is het bij mij gebrek aan geloof en hoor ik ook tot hen bij wie het geestelijk leven ontbreekt, omdat ik mijn onzekerheid in sommige opzichten eerlijk opbiecht?
J. Maasland

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen