Het lijden van Christus (3)

Een vloek geworden voor ons
Toch moeten we tot de conclusie komen, dat de theopaschitische gedachte van de lijdende God de Bijbelse grenzen overschrijdt. God is niet de machteloze, maar de almachtige, die in Christus Jezus Zijn heilsplan volvoert, wat mensen en macht ook beramen.
Hij zendt Zijn Zoon in deze wereld. En de Zoon wordt mens, komt in het vlees, wordt onzer één om in onze plaats de zonden te dragen. De Bijbel maakt duidelijk, dat de Zoon als mens heeft geleden, als Middelaar tussen God en mensen.
In de gereformeerde theologie is dan ook altijd weer nadruk gelegd op het ambt van Christus in Zijn lijden. Als de gehoorzame Zoon volbrengt Hij de wil van Zijn Vader en buigt Hij Zich priesterlijk onder onze schuld. In Zijn lijdensgang draagt Hij het oordeel, dat wij verdiend hebben. We kunnen de betekenis van Jezus' lijden onmogelijk verstaan zonder ernst te maken met de realiteit van Gods toorn, waarover de Schrift zo aangrijpend spreekt. Christus gaat op Golgotha door de vuurlinie van Gods toom en gericht in onze plaats, zodat niets ons meer kan scheiden van de liefde Gods in Christus Jezus.
De kerk heeft in haar belijden altijd weer nadruk gelegd dat Jezus veroordeeld is onder de rechter Pontius Pilatus.
We moeten in ons denken en spreken over het geheim van de verzoening met twee woorden spreken: liefde en gerechtigheid, We mogen die beide niet tegen elkaar uitspelen.
In de verzoening komt Gods gerechtigheid openbaar. Die gerechtigheid is reddende, maar ook richtende gerechtigheid (vgl. Rom. 3 : 21vv).
De gedachte van Gods toorn is geen overblijfsel van primitief denken, zoals soms wel gezegd wordt. Wie Gods toorn afschaft, las ik ergens, schaft ook Gods liefde af, want Gods toorn is de reactie van Zijn heilige liefde op de wijze waarop mensen Gods bedoelingen weerstaan.
Maar in de toorn gedenkt de Heere aan Zijn ontferming (Jes. 54; Ps. 30 : 5-6). Ook dat zien we op Golgotha. Jezus hangt aan het kruis, als een uitgestotene, een gevloekte (vgl. Gal. 3 : 13-14). Hij draagt de vloek om ons met Zijn zegen te vervullen.
Zo predikt het Nieuwe Testament ons op nagenoeg elke bladzijde het kruis als teken van vloek en zegen. De theologie van het kruis is maar niet een eigenaardigheid van Paulus, naast wie dan de tekening staat van een joodse wijsheidsleraar Jezus in de evangeliën. Ook de evangelisten prediken ons de gekruisigde en opgestane Christus, de enige Verlosser en Heiland. En hun getuigenis is gefundeerd in de zelfopenbaring van Hem, die gezegd heeft: Ik ben de goede Herder, de goede Herder stelt zijn leven voor de schapen (Joh. 10). Zijn volbracht werk is de enige grond van ons heil in leven en sterven.

Overwinnend lijden
Er is nog een element, dat we ter sprake moeten brengen, als we denken over het lijden van Christus. Het kruis is niet alleen teken van vloek en zegen, getuigend van het plaatsbekledend offer, het is ook het teken van de overwinning.
De lijdende Christus is ook de overwinnende Heiland, de Christus Victor. De vroeg-christelijke kerk had daar, getuige tal van uitlatingen in preken, kerkliederen en beeldende voorstellingen grote aandacht voor. Ook bij Luther ontbreekt de gedachte niet. In het gereformeerd Protestantisme is dit aspect minder beklemtoond.
Noordmans heeft in dit verband gewezen op het verschil tussen de Oosterse en de Westerse Kerk. 'Wij moeten bekennen, dat wij niet zo blij Pasen kunnen vieren als de Oosterse kerk, ook al belijden we alle Twaalf artikelen. En daartegenover is de oosterse christen nooit zo diep verzonken geweest in de tekenen van Jezus' wonden als dat in de Latijnse wereld soms het geval is geweest' (Verz. Werken, viii, blz. 301).
Het Bijbels getuigenis beklemtoont de eenheid van kruis en opstanding (vgl. b.v. Luc 18 : 31; Rom 4 : 25; 1 Kor. 15 : 3-4). We moeten altijd weer bedenken: de Evangeliën zijn vanuit Pasen geschreven. Wanneer de evangelisten het verhaal vertellen van Jezus' lijden, doen ze dat als boodschappers van de opstanding. Het is maar niet het verhaal van iemand, die helaas jammerlijk en tragisch is vastgelopen en als martelaar gestorven is voor een goede zaak. Nee, ze vertellen het lijden en sterven van Hem, die door mensen weliswaar verworpen is, maar door God is opgewekt. Wonder boven wonder!
Daarom spreken we over de vrijdag van Jezus' kruisdood als een Goede Vrijdag.
Van het kruis als teken van overwinning getuigen bijvoorbeeld ook Paulus' woorden in Kolossenzen 2 : 15: de overheden en de machten zijn door Christus' dood ontwapend en openlijk tentoongesteld.
In vers 14 spreekt de apostel over een handschrift, een bewijsstuk, dat tegen ons getuigde, een schuldbekentenis. Maar dat bewijsstuk is aan het kruis geslagen, toen Christus Jezus Zelf met onze schuld beladen aan het kruis werd gespijkerd. De schuld der zonde is radicaal weggedaan, maar ook de machtig van de schuld en van de boze is overwonnen. Christus heeft de machten 'toen Hij de geheel machteloze leek (Matth. 27 : 40, 42), juist in hun machteloosheid openbaar gemaakt. Zo is door onze Heer het kruis, het vervloekte 'hout' veranderd in een zegewagen, waarop een overwinnaar de triumf houdt over zijn verslagen vijanden,' schrijft ds. J. E. Uitman in zijn commentaar op Kolossenzen 2 : 15.
In onze tijd worden we op allerlei manier epaald bij de machtscomplexen, die het even van individuele mensen en hele voleren bedreigen. We kunnen denken aan de macht van het kapitaal, het wapengeweld, het racisme en het nationalisme, maar ook de machten van sexualisme en genotzucht. Het zijn machten, waarin de verwoestende macht van de boze zich manifesteert. Die machten roeren zich nog geducht, maar ze hebben niet het laatste woord. Het evangelie van kruis en opstanding is ook voor de mens van nu een boodschap van bevrijding, van hulp en heil ons aangebracht door Jezus Christus.
Het werk van de verzoening is basis en grondslag van de komende verlossing, waarop alle anti-machten voorgoed teniet gedaan zullen worden. Levend uit de verzoening, verwachten Gods kinderen de totale verlossing.
Met name het laatste bijbelboek, de Openbaring van Johannes, is vol van overwinningsgeluiden. Een vervolgde en verdrukte minderheidsgemeente wordt vertroost met de boodschap van het Lam, dat staat als geslacht in het centrum van de wereldgeschiedenis (Openb. 5). De heerschappij over de kosmos ligt in de doorboorde handen van de gekruisigde en opgewekte Heiland!
Dankzij kruis en opstanding mogen we weten van gegronde verwachting, het uitzicht op een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, waarop alle leed en alle pijn is weggedaan.
De toon van blijde verwachting zal dan ook altijd weer moeten doorklinken in de lijdensprediking. Ook in deze weken bezingen we de lof van het Lam, dat onze zonde op Zich nam en Belijden we de grote Hogepriester als onze overwinnende Koning.
Maar juist dit gegeven, dat de Koning priester is en dat het kruis de opstap is naar de troon, geeft aan Zijn koningschap een bijzonder karakter. De macht van Jezus Christus is de macht van de gekruisigde.

Hij voor ons, wij met Hem
We zagen eerder, dat in de huidige theologie de prediking van het verzoenend lijden van Christus op de achtergrond is geraakt en dat velen een zeer eenzijdige nadruk leggen op de weg, die wij in navolging van Jezus, in solidariteit met alle kruisdragers moeten gaan.
Het zal in het licht van de het bovenstaande niet verwonderen, dat veel eigentijdse theologie daarmee komt tot een ingrijpende reductie van de nieuwtestamentische prediking. Als in de prediking niet meer gesproken wordt van wat God in Christjus gedaan heeft voor ons en zonder ons, als Gods daden van verzoening en verlossing niet meer verkondigd worden, maar de mens en zijn levenservaringen centraal komen te staan, valt aan moralisme en activisme haast niet te ontkomen.
Toch is er in die eenzijdigheid iets wat ons te denken geeft. Het gevaar van de moderne theologie is een goedkoop en vlak moralisme. Het gevaar van de orthodoxie is de prediking van de 'goedkope genade'.
Ook dan doen we tekort aan de Schrift. Jezus Christus is ons gegeven tot rechtvaardiging en tot heiliging. Ik herinner in dit verband aan een opmerking van Calvijn: 'Want daar het geloof Christus aanvaardt, zoals Hij ons door de Vader wordt voorgesteld en Christus ons niet slechts wordt voorgesteld tot rechtvaardigheid, vergeving van zonde en vrede, maar ook tot heiligmaking en een bron van levend water, zal ongetwijfeld het geloof Hem nooit naar behoren kunnen kennen, zonder dat het tevens de heiligmaking des Geestes aangrijpt' (Institutie, III, 2,8).
Jezus, de Verzoener van onze schuld roept ons tot navolging. Navolging betekent levensgemeenschap met Christus door de Heilige Geest en dan ook lijdensgemeenschap (vgl. b.v. Marc. 8 : 34vv). Wie door het geloof met Christus verbonden is, krijgt deel aan Zijn lijden.
In het verhaal van Jezus' lijden wordt onze aandacht altijd weer geboeid door de figuren van Simon van Cyrene, kruisdrager tegen wil en dank (Matth. 27 : 32). Terecht is in meditatie en prediking gewezen op de betekenis van dit detail. Christus volgen, achter Hem komen betekent het kruis op je nemen. Niet om Zijn lijdensweg over te doen. Dat leidt tot ongezonde lijdensmystiek en moralistische vroomheid. Christus heeft volbracht, wat niemand kan overnemen. Er is maar één Middelaar en Verlosser.
Maar verlossing en dankbaarheid zijn in de Schrift wel met elkaar verbonden. De oproep tot navolging vindt zijn fundering in de boodschap van de verzoening (vgl. b.v. Ef. 5 : 2; Rom. 6; 1 Petr. 2 : 21). Jezus is allereerst Verzoener, maar dan ook Voorbeeld (vgl. Marc. 10 : 45; Joh. 13). Hij is voor ons de kruisweg gegaan en Hij gaat ons voor. We moeten daarbij de volgorde niet verwaarlozen. Het 'wij met Hem, stoelt op het 'Hij voor ons'.
Wanneer we die verbanden verwaarlozen, leidt dat tot een vlak en goedkoop, triomalistisch christendom, zoals de kerkgeschiedenis ons leert. De kerk laat zich dan verleiden tot concurrentie met wereldlijke machthebbers en vergeet, dat haar Koning aan het kruis de smadelijke slavendood stierf Christenen belijden een Koning die voor Pilatus de goede belijdenis heeft afgelegd (1 Tim. 6 : 13, 14). De kerk is daarom kerk onder het kruis: lijdende en strijdende kerk (Hebr. 13 : 13, 14; 1 Petr. 4 : 12vv; Hand. 14 : 22).

De dienst der verzoening
In 2 Korinthiërs 5 : 18vv schrijft Paulus over de roeping om het woord der verzoening door te geven. Op deze wijze geeft de Heilige Geest deel aan Christus en aan de vrucht van Zijn lijden en sterven. In die dienst der verzoening betrekt de Heere Zijn gemeente. We worden geroepen om in woord en daad te getuigen van het volbrachte heil.
De eeuwenlange geschiedenis van prediking, zending en dienstbetoon tot op de dag van vandaag laat zien wat dat betekent. In een door conflicten verscheurde wereld, geteisterd door terreur, geweld, honger, armoede, ziekte en verslaving, getuigt de kerk van Hem, Die de diepste oorzaak van alle ellende namelijk onze Godsvervreemding op Zich genomen heeft om ons terug te brengen in de gemeenschap met God en dan ook met elkaar. Want deze Verzoener is onze Vrede.
Leven uit de verzoening roept ons tot de dienst aan de ander om bruggen te slaan en kloven te overbruggen. 'God is niet uitgesproken over de verzoening als de schuld is weggenomen, maar de macht en de gevolgen der zonde nog onaangetast blijven' (J. Verkuyl). In Christus' kracht, door de Geest, mogen mensen in hun persoonlijk leven, in de sociale, raciale en politieke verbanden tekenen oprichten van Gods komende Vrederijk. Tekenen: niet meer en niet minder.
De apostolische brieven laten zien, dat ook de vervulling van missionaire en diaconale taken om Jezus' wil in een wereld, die van het evangelie niet gediend is, lijden met zich meebrengt. Er is stellig verschil in situatie. Perioden van vervolging worden afgewisseld door tijden, waarin het kerkelijk leven zich in vrijheid kan ontplooien. Er zijn landen, waar de kerk letterlijk een verdrukte minderheid is, en er zijn gebieden, waar de kerk nog volkskerk is. Maar altijd weer zullen we moeten bedenken, dat we een lijdende Heiland belijden, die ons roept in Zijn voetsporen te wandelen.

Het loflied op het Lam
Op deze weg van navolging en kruisdragen is het enig houvast en uitzicht de trouw van de Herder, die Zijn schapen voorgaat en bewaart. Vooral de geschiedenis van de verloochening van Petrus laat ons dat zien. Petrus' geloof is 'geloof bij de gratie Gods' (K. H. Miskotte). De ontrouwe discipel wordt gedragen door de voorbede van Christus (Luc. 22 : 31, 32). De huurling mag na Pasen herder zijn, dankzij de zorg van de Opgestane.
Daarom is de prediking van Christus' lijden en sterven, de boodschap van de passio magna een bron van troost en bemoediging voor de kerk op haar weg door de tijd. Midden in de nood van een geteisterde wereld mag daarom de lofzang gezongen worden: Het Lam, dat geslacht is, is waardig te ontvangen de macht en de rijkdom, en de wijsheid en de sterkte, en de eer en de heerlijkheid en de lof (Openb. 5 : 12).

A. Noordegraaf, Ede

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen