Onder Pilatus gekruisigd

'Welke aanklacht dient gij in tegen deze mens?' vraagt Pilatus (Johannes 18). Het hele Sanhedrin staat bij hem op de stoep met een arrestant. De Joden komen niet 'verder', want hij is een heiden. En de eerste vraag die een rechter stelt is: 'Welke beschuldiging brengt gij in tegen deze mens?' Antwoord: 'Als hij geen boosdoener was, zouden we hem u niet overleveren'. Met andere woorden: Wij hebben heus onze gewichtige redenen, maar 't is uw zaak, edelachtbare, om die uit te zoeken! Dat kunnen we hier allemaal niet op de stoep bespreken! Ze verkeren kennelijk in verlegenheid. Je denkt dan: Waarom zeggen ze niet eerlijk, dat ze deze Jezus juist vanmorgen wegens Godslastering hebben veroordeeld? Waarom dienen ze geen schriftelijke aanklacht in?

a. Afschuifsysteem
Waarom ontduiken ze de vraag van Pilatus? Wel, dan had Pilatus net als later Gallio gezegd: 'Over deze zaken wil ik geen rechter zijn'. Een Romeins politicus bemoeit zich niet met intern-godsdienstige zaken in bezet gebied! Daarom liegen ze straks: Hij is staatsgevaarlijk! Maar de stadhouder kent zijn pappenheimers: Dit Sanhedrin komt natuurlijk met godsdienstige kwesties en van die Jezus heeft hij meer gehoord. Hij wil er buiten blijven. 'Neemt gij hem en oordeelt hem naar uw wet', zegt hij dan ook. Hij laat ze dus hun vrijheid om hun eigen religieuze rechtspraak te volgen. Maar zij roepen: 'Het is ons niet geoorloofd iemand te doden!' Zo ernstig is dus de kwestie: Ze willen die arrestant laten doden. Maar ze herinneren eraan dat zij dat niet mogen. Of hij het dan wil doen. Hoe zit het nu eigenlijk: Mocht zo'n Sanhedrin nu wel of niet een vonnis vellen en uitvoeren? Daarover verschillen de geleerden van mening. De Joodse schrijver Paul Winter heeft na de oorlog willen aantonen, dat het Sanhedrin wel degelijk die bevoegdheid had (maar niet gebruikte, en dus niet schuldig is aan Jezus' dood…). Heeft het Sanhedrin later niet Stefanus gestenigd!? Andere geleerden houden vol: Een Romeinse stadhouder zou nooit zijn zwaardmacht delen met inheemse leiders. Stefanus moet dan illegaal gestenigd zijn.
Wij houden ons aan Pilatus zelf: Hij zegt met zoveel woorden dat ze dat recht hebben, en we nemen aan: ook om de doodstraf te voltrekken. Maar waarom maakt het Sanhedrin dan van dat recht geen gebruik? Waarom willen ze Pilátus de doodstraf laten voltrekken? Ze hebben Jezus toch al eerder een- en andermaal willen stenigen? (Johannes 8 : 59 en 10 : 31).
Wel, ze zijn bang voor oproer onder het volk, met name op het feest. Als de Romeinen het doen, zijn die verantwoordelijk. Die kunnen hun soldaten inzetten bij oproer.
(Professor Van Bruggen heeft in zijn boek Christus op aarde nog een derde suggestie: Het is paasfeest en op zulke dagen verbiedt de Joodse wetgeving executies, die (…) schrijfwerk met zich mee brengen. Ze zeggen toch zelf: 'Het is ons (!) niet geoorloofd iemand te doden', namelijk op rustdagen.) Hoe het zij, ze willen de verantwoordelijkheid afschuiven.
Maar Pilatus wilde dat ook al. Niemand wil Jezus' dood op zijn geweten hebben. Noch Joden, noch heidenen willen zich aan Hem bezondigen! Het is úw zaak. Nee, het is úw zaak. Dat zegt dit vers 31. Wat een smaad voor Jezus. De Meester als speelbal. Wat een probleem: wie hebben nu de schuld aan Jezus' dood? De Joden of niet?

b. Vervulling
Maar hier onderbreekt de evangelist Johannes zijn verslag ineens even voor een kort commentaar. Vers 32: 'Opdat het woord van Jezus vervuld werd, dat Hij gezegd had, betekenende hoedanige dood Hij sterven zou'. Johannes was ooggetuige, daar op de stoep van Pilatus' rechthuis. De andere discipelen waren al gevlucht bij de arrestatie. Petrus was door de mand gevallen in Kajafas' huis. Alleen Johannes, de discipel die Jezus liefhad, bleef de Meester volgen tot het einde. Hij stond erbij, op de stoep van het rechthuis. Hij moet door de grond gegaan zijn, zoals wij bij het lezen door de grond gaan. De Meester, gestenigd of gekruisigd?! Maar ineens vindt hij vaste grond: Hier wordt Jezus' eigen woord vervuld! De Meester had het allang voorzegd! Johannes, de ingewijde, wist wat noch het Sanhedrin, noch de stadhouder wisten. En de geliefde discipel kijkt bij het schrijven van zijn evangelie even op naar zijn lezers, naar ons. Hij wisselt een blik van verstandhouding. U kent het geheim toch ook? Een stille meditatie op de stoep van Pilatus, een korte boodschap voor het eigenlijke proces beschreven gaat worden, "t Heilgeheim wordt aan Zijn vrinden, naar Zijn vreêverbond – getoond.' Zo zijn de prediker en de hoorder ineens opgenomen in het lijdensverhaal. Net als Rembrandt, die zichzelf schilderde tussen alle mensen rondom het kruis.
Jezus had het allang voorzegd, herinnert de evangelist zich en ons. Wanneer ook weer? Een week tevoren nog: 'En Ik, wanneer Ik verhoogd zal zijn, zal Ik allen tot Mij trekken'. Verhoogd, zei Hij, dubbelzinnig. Hoe dan 'verhoogd'? Dat had Hij al tegen Nicodemus gezegd in de nacht van de wedergeboorte: 'Zoals Mozes de slang in de woestijn verhoogd heeft, zo moet ook de Zoon des Mensen verhoogd worden'. Opdat een ieder, die door een giftige slang gebeten is en opziet naar het van God gegeven redmiddel, niet verloren ga. Zo verhoogd! In het publiek. Aan het kruis. Hoog opgericht. Zichtbaar voor ieder. Jezus moest niet in een hoek gestenigd worden, maar publiek gekruisigd. Het moest geen intern-Joods, maar een internationaal gebeuren zijn.

c. Vierschaar Gods
De Heidelbergse Catechismus vraagt: 'Waarom heeft Hij onder de rechter Pontius Pilatus geleden?' Het antwoord luidt: 'Opdat Hij, onschuldig onder de wereldlijke rechter veroordeeld zijnde, ons daarmee van het strenge oordeel Gods. dat over ons gaan zou, bevrijdde'.
De catechismus onderstreept dus, dat het hier om een rechtszaak ging. En dan volgt de vraag: 'Heeft dat iets meer in, dat Hij gekruisigd is geweest, dan of Hij met een andere dood gestorven was?' 'Ja, want daar door ben ik zeker, dat Hij de vervloeking die op mij lag, op Zich geladen heeft; daar de dood des kruises van God vervloekt was.'
De catechismus onderstreept dus ook, dat deze Romeinse vorm van doodstraf in Israël vervloekt was.
Maar met een ruk stelt deze catechismus ons ook zelf voor het oordeel Gods. Want het is ieder mens gezet eenmaal te sterven en daarna het oordeel! Daar kan een mens van schrikken. De psalmist bidt:

'Wil Uwe knecht, door schuld verslagen,
o Heer, niet voor Uw vierschaar dagen,
want niemand zal in dat gericht,
daar zelfs zijn hart hem aan moet klagen,
rechtvaardig zijn voor Uw gezicht.'

Eenmaal zullen de rollen omgekeerd worden! Dan zullen allen die zich aan Jezus bezondigd hebben, voor de Rechter van hemel en aarde staan. Zij hadden zelf eerst de rollen al omgekeerd. Ze beschuldigden Hem ervan als mens God te willen zijn, terwijl dat ons aller zonde is geweest in het paradijs. Ze zagen niet dat Hij als God mens wilde zijn. Maar in het laatste oordeel zal alles recht gezet worden, door Christus Zelf.
'Gij zit in heerlijkheid aan 's Vaders rechterhand,
totdat G' als rechter eens de laatste vierschaar spant.'
Dat zal een wending zijn in de wereldgeschiedenis. Wij beleefden in 1989 een wending in Oost-Europa. Een gevangen schrijver werd ineens president. Gevreesde dictators vielen. Collaborerende bisschoppen verdwenen, een vervolgde dominee werd wereldberoemd. Wie had dat ooit kunnen denken!
Nog heerlijker zal de profetie in vervulling gaan van een vervolgde christen uit Stalins tijd, die op de vraag van een rechter 'wie zal overwinnen, Christus of de communistische partij?' antwoordde: 'Gij zult overwinnen, maar na al uw overwinningen zal Christus overwinnen'. Zal dan blijken dat wij aan de goede kant hebben gestaan?
Dan zal heel mijn zondenregister opengaan! Bij ogenblikken vrees ik het ergste. U niet? Gods vierschaar! Maar wie met Johannes de evangelist en met Petrus de loochenaar, toch de Meester zo onuitsprekelijk liefgehad heeft, hoeft niet te vrezen. Deze beklaagde voor Pilatus is daa onze hemelse Advocaat, een Voorspraak bij de Vader! Wat een geluk, als je eigen Advocaat tot Rechter benoemd wordt.

C. Blenk, Amsterdam

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen