OP STAP, afscheid van de Gereformeerde Kerken (?)

'Op Stap, kijk op de nieuwe kerkorde', dat is de titel van de brochure, waarmee het Confessioneel Gereformeerd Beraad (CGB) haar reactie geeft op de voorliggende kerkorde voor de Verenigde Protestantse Kerk in Nederland (VPKN).
Met belangstelling hebben we uitgezien naar een inhoudelijke reactie van die 'modaliteit' in de Gereformeerde Kerken in Nederland, die binding aan de belijdenissen tot haar doelstelling heeft genomen.
Na het viertal brochures vanuit hervormde zijde (In gesprek… van ds. P. van den Heuvel, Ondeugdelijke basis… van het bestuur Gereformeerde Bond, de Handreiking… van het bestuur Confessionele Vereniging en tenslotte het zeer breed gedragen Hervormd Pleidooi…) is het belangrijk om thans kennis te nemen van deze bijdrage vanuit gereformeerde hoek.
Schrijver van deze brochure is ds. P. Schravendeel, blijkens de inleiding iemand die met jarenlange ervaring als kerkordedeskundige het leven en werk van die kerken zeer goed van binnenuit kent.

Titel
Al in het Woord vooraf van deze technisch zeer verzorgde uitgave blijkt de stellingname van het CGB duidelijk: 'De titel van de brochure kan op verschillende wijzen gehoord worden. Men kan haar uitleggen als 'opstapje', een kleine verhoging, die een mens de kans geeft overzicht te krijgen. Een tweede verklaring is: ze helpt ons te besluiten met deze kerkorde op stap te gaan. Men kan er echter ook een heel andere kant mee uit: de brochure maakt ons helder, dat we de stap niet mogen doen; we kunnen niet anders meer dan 'opstappen'. Alles overwegend zal de brochure tot dat laatste niet oproepen. Haar doel is niet anders dan helderheid te verschaffen.'
De brochure wil dus helder zijn. Welnu, op een aantal onderdelen is ze dat inderdaad, bij andere onderwerpen beslist niet.

Inhoud
In hoofdstuk I wordt aangegeven dat kerkordelijke regelingen noodzakelijk zijn. Overal waar mensen samenkomen en samenwerken, ontkomen we er niet aan om afspraken te maken. Ook in de kerk moeten we afspraken maken over het godsdienstig leven, doop, avondmaal, bestuurlijke verantwoordelijkheden enz. enz. Bij de totstandkoming mogen we, zo vervolgt de brochure, allemaal meepraten. Maar… 'als de afspraken eenmaal zijn gemaakt, moeten we ze ook houden'. Zo genuanceerd er in het vervolg van de brochure gesproken wordt over de binding aan de belijdenissen of over het Schriftgezag, zo strikt wordt hier gesproken over het gezag van de kerkorde! Van tegemoetkoming aan bezwaarden blijkt niets.
Helder is de brochure ook in haar samenvatting van de kerkorde. Hier blijkt de deskundigheid van de schrijver. Tevens geeft het CGB bij voorbaat haar beoordeling: 'Er is alle reden om met veel waardering over dit stuk te spreke… en en hoewel in de kerkorde bepaalde koerswijzigingen aangebracht zijn, de nieuwe kerkorde is een moor stuk werk'.
Met de naam VPKN, die uiteindelijk gekozen is, heeft het CGB niet zoveel moeite. Een naam als de Verenigde Hervormde Kerk zou in het oecumenisch contact met andere kerken en organisaties 'onhanteerbaar' zijn. Een naam met hervormd erin zou worden vertaald als 'reformiert' danwel 'reformed'. Dit zou voor de lutheranen een eindeloze verwarring geven. Een soortgelijk bezwaar zou gelden voor een naam met 'evangelisch' erin, omdat men dan bij de 'evangelicals' zou worden ondergebracht. Uit deze toelichting blijkt wel dat wat anderen ervan zouden kunnen vinden uiteindelijk doorslaggevend is geweest. De in het Hervormd Pleidooi zo indringend gestelde vraag naar de continuïteit van de Hervormde Kerk en de doorwerking daarvan in de naam komt in deze brochure zelfs niet aan de orde.

Afscheid
Op de voorkant van de brochure is de zin 'afscheid van de Gereformeerde Kerken' nog van een vraagteken voorzien. In het opschrift van hoofdstuk 3 is dat vraagteken er niet meer: 'Tegelijkertijd zullen gereformeerde mensen zich moeten realiseren dat aanvaarding van deze kerkorde een afscheid betekent van de Gereformeerde Kerken in Nederland'. Dit standpunt is duidelijk: we moeten denken aan de oprichting van een nieuwe kerk. Hadden bezwaarden toch gelijk toen ze uitspraken, dat in artikel II.1 de kerkorde te argeloos uitspreekt dat de VPKN de voortzetting is van de huidige kerken?
Tevens geeft dit hoofdstuk duidelijk aan, dat er afscheid genomen wordt van de belijdenis-kerk. De Gereformeerde Kerken kwamen samen op basis van de aanvaarde belijdenissen. Zolang niemand een gravamen (bezwaarschrift) indient, dan wel na afwijzing daarvan, blijft de belijdenis de spreekregel voor de kerk, aldus de schrijver. Instemming met de belijdenissen was het sleutelwoord, dat in artikel 26 van de kerkorde der Gereformeerde Kerken werd gehanteerd, en wat predikanten, ouderlingen, diakenen en docenten tot uitdrukking moesten brengen in het ondertekenen van formulieren.
De brochure zegt hier verder over: 'aan die wijze van kerkelijk samenleven zal door aanvaarding van de nieuwe kerkorde een einde komen. Dat betekent niet dat daardoor alle belijdenissen aan de kant gezet worden. Maar wel dat hun rol toch een andere wordt dan gereformeerde kerken gewend zijn.'

Gemeenschap
Voorts komt in de brochure uitvoerig het verschil aan de orde tussen 'Instemming met de belijdenissen' danwel het leven 'in gemeenschap met'. Hoewel 'gemeenschap met' opgevat zou kunnen worden als volledige instemming, stelt de schrijver, dat gemeenschap toch ook een zeer flauwe relatie aan kan duiden, waarbij afwijking en ontkenning van belangrijke stukken der traditie in de praktijk voorkomen. De brochure signaleert, dat wie al te gemakkelijk aan de confessie voorbijgaat, veel kans loopt onder een moderne vlag in feite heel oude koeien nog eens op te diepen en heel oude bokken nog eens te schieten. Ook wordt de kans aanwezig geacht, dat het resultaat van het geloofsoverleg van heel de kerk vervangen gaat worden door wat een enkel mens als de bijbelse boodschap naar voren meent te kunnen schuiven. Terecht wordt dit gevaar gesignaleerd, maar tegelijkertijd relativeert o.i. de schrijver dit door de historische ontwikkeling in de Gereformeerde Kerken te schetsen, waarbij nu eenmaal verschil in accenten (pluriformiteit) veranderde in tegenstrijdigheden (pluraliteit) in opvattingen betreffende ethiek, politiek en dogmatiek. Hier wordt de historische ontwikkeling tot uitgangspunt verheven. Met de uitgesproken verwachting, dat veel predikanten in de nieuwe kerk wel een nauwe band zullen blijven leggen tussen de belijdenissen en het belijden-nú, en met de uitspraak, dat iedere gemeente eigen ligging en kleur mag blijven bepalen, roept het CGB op om in de nieuwe kerk te blijven. Bovendien: '… ook andere kerken zijn in de praktijk minder ideaal dan ze op papier lijken'. Jammer dat hier niet in meer confessioneel bepaalde zin geschreven is!

Kritische noties
In hoofdstuk 4 wordt slechts een drietal inhoudelijke verbeteringen voorgesteld. Deze sluiten aan bij die van bijv. de Confessionele Vereniging in de Hervormde Kerk. Betreffende een artikel over het huwelijk wordt de vraag gesteld of dit wel dan niet in de kerkorde zou dienen te worden opgenomen. De schrijver acht het beter om eerst de achterliggende vragen betreffende huwelijken andere samenlevingsverbintenissen apart aan de orde te stellen, om dan later een poging te gaan wagen een passend artikel voor de kerkorde te formuleren. Het CGB distantieert zich hierbij dus van de opvattingen van de Confessionele Vereniging en de Gereformeerde Bond, die nadrukkelijk het huwelijksartikel willen handhaven.

In een kort hoofdstuk 5 wordt aandacht gegeven aan belijdenis, doop en avondmaal. De schrijver stelt een aantal vragen bij de huidige formuleringen betreffende de ontkoppeling van belijdenis doen en toegang tot het avondmaal, alsmede de ontkoppeling van belijdenis doen en het wel mogen beantwoorden van de doopvragen. Wat is nog de zin van de openbare belijdenis, zo vraagt hij zich af, als jongeren al jaren aan de vereisten voor het avondmaal voldoen? Rechten kan de kerk aan die belijdenis eigenlijk niet meer verbinden, zo besluit dit hoofdstuk.

Zeer uitvoerig is hoofdstuk 6, getiteld: de provincie op de tocht en de classis in de mist. De structuur en de organisatie van de verschillende bestuurslagen in de kerk acht de schrijver buitengewoon belangrijk. Hij pleit ervoor, dat op provinciaal, c.q. op regionaal niveau er een voluit ambtelijke vergadering zal zijn. De voorgestelde Algemene Classicale Vergadering (ACV) acht hij bedenkelijk.

In hoofdstuk 7, genaamd 'ingespannen of ingesponnen', geeft de schrijver een overzicht van de voordelen, bezwaren en mogelijkheden van het presbyteriaal-synodaal systeem van kerkorganisatie. Hij wijst – terecht – op het belang van ambtelijke vergaderingen en het gevaar van de deskundige bestuurders c.q. functionarissen, die te veel macht gedelegeerd krijgen. Vaak zou er ook teveel macht aan een moderamen worden toegekend.
De schrijver veronderstelt wel erg veel kennis van de lezer, als hij refereert aan 12 april 1989. Zonder de feiten te noemen, brengt hij in herinnering, dat het moderamen van de hervormde synode eigenmachtig ingrijpend het SoW-proces zou hebben gewijzigd. Blijkbaar is de frustratie daarover zo groot, dat er nog een wijziging van de kerkorde wordt voorgesteld: 'het moderamen van een kerkelijke vergadering is niet bevoegd besluiten van die vergadering te wijzigen of buiten werking te stellen'. (Dit lijkt me net zo onzinnig als voortaan bij een huwelijkssluiting te laten beloven, dat men elkaar niet zal mishandelen. Alsof er geen – kerkelijke – rechtspraak is, waarop men zich kan beroepen bij vermeend onrecht).

Het slothoofdstuk 'Hoe verder?' relativeert het afscheid van de Gereformeerde Kerken in Nederland. Het CGB is van mening, dat de nieuwe kerkorde veel ruimte laat voor het eigen leven van de gemeente, zodat op plaatselijk vlak de gemeente zelf regels kan hanteren betreffende schriftgezag, de ondertekening van de belijdenissen, het handhaven van de catechismuspreek, de toelating van jongeren tot het avondmaal enz.
Ook wordt eraan herinnerd dat 'de synoden – rekening houdend met de bezwaren van de Gereformeerde Bond – aan alle kerken de garantie gaven, dat niet één gemeente gedwongen zal worden tot fusie en daarmee werd de wissel naar een modaliteiten kerk omgehaald.'

Unaniem
Vaak is er gezegd dat de inhoudelijke bezwaren tegen het SoW-proces en tegen de voorliggende kerkorde niet alleen in hervormde kring zouden leven, maar dat er ook heel wat bezwaarden zouden zijn in de Gereformeerde Kerken. Bij de gezamenliljke vergaderingen van de synoden is daarvan weinig gebleken. De instemming met die kerkorde was unaniem.
Alles overziende kunnen we niet anders concluderen dan dat de inhoudelijke bezwaren tegen deze voorliggende kerkorde weinig lijken te leven binnen de kring van het CGB.
We besluiten onze overwegingen met een tekenend citaat van het besluit van deze brochure: 'We kunnen doorgaan op de oude manier, waarbij iedere groep de voordelen van eigen standpunt en de nadelen van de andere groep breed uitmeet. Laten we dat niet doen, maar het positieve dat elk van beiden aandraagt trachten te combineren en vruchtbaar te maken voor het geheel. Moge op die wijze deze brochure benut worden, opdat de Geest vrij spel krijgt in heel de kerk'.

B. van Bokhoven, Linschoten

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen