Torenspitsen-gemeenteflitsen

GENEMUIDEN
Stadsrechten
In 1275 verleende bisschop Jan van Nassau stadsrechten aan de nederzetting Gelmuda, dat aan zee lag aan de monding van een rivier. Volgens de literatuur was er in die tijd al sprake van een kerk, die na haar inwijding onder het patronaatschap van Deventer werd gesteld. De kerk kreeg de naam van de heilige Nicolaas, de schutspatroon van vissers en zeevarenden. Het kerkgebouw lag evenals de plaats zelf op een hoogte wegens de dreiging van de zee.

Orgel en klokken
Bepaalde missen werden opgedragen onder begeleiding van orgelspel. Men gebruikte daarvoor een 'positief', een klein draagbaar instrument, dat werd gebruikt om sfeer te maken. De eeuwen door maakt men gewag van orgelbouw. In 1484 bouwde Johan ten Damme uit Appingedam een nieuw orgel dat een bestaand orgel verving. 'Meyster' Johan en zijn knechten werkten 18 weken aan de opdracht. Het betrof zeer waarschijnlijk een eenvoudig gotisch instrument. In datzelfde jaar verving men de twee zwaarste klokken en de klok boven het koor. De nieuwe klokken werden geleverd door de beroemde klokkengieter Gheryt van Woy.

Zwaar tempeest
Mede door de aanwezigheid van een kasteel kreeg Genemuiden het in de tachtigjarige oorlog nogal eens zwaar te verduren. Met name in 1580 werd het regelmatig bezet door buitenlandse huurlingen in dienst van het Spaanse leger en het leger van Oranje. Beroving, mishandeling, doodslag en brandstichting veroorzaakten veel leed. Volgens een kroniekschrijver stierven in een periode van drie maanden 450 mensen die in en om de kerk werden begraven. Omdat men ook het kerkgebouw bij de plunderingen niet ontzag, liet het stadsbestuur de klokken en het orgel binnen de muren van Kampen brengen.
In 1534 werden 3000 volgelingen van Melchior Hoffman, wederdopers, die per schip de Zuiderzee overstaken teneinde in Munster het 'Nieuwe Jeruzalem' te stichten, naar Genemuiden opgebracht. Het waren grotendeels mensen die zich als gevolg van de nood der tijden – armoede, werkloosheid en ziekte – bij de secte hadden aangesloten.

Reformatie en daarna
In het jaar 1575 voltrok zich in Genemuiden de Reformatie. Toen ging pastoor Johannes Nederbosch met ruim 500 zielen, zo goed als de totale bevolking, over naar de 'nije leer'. In 1593 kwam de eerste predikant, ds. H. Polle. Maar spoedig raakte de eenheid zoek en ontstonden twee partijen, de remonstranten en de contra-remonstranten. Genemuiden koos voor de remonstranten. Dominee Henricus Joannis Soest, die partij had gekozen voor de contra-remonstranten, moest daarom op 9 oktober 1617 niet alleen Genemuiden, maar ook de provincie verlaten.
In 1660 teisterde een orkaan de stad waarbij onder meer de toren en het kerkgebouw zwaar werden beschadigd. Het stadsbestuur organiseerde een landelijke hulpactie, waarna de schade kon worden hersteld.
Na de Franse tijd ontstonden binnen de kerk problemen, waardoor de kerkelijke eenheid wankelde. Dat leidde in 1834 onder leiding van ds. H. P. Scholte en ds. H. de Cock tot de Afscheiding. Ds. De Cock kwam in 1835 persoonlijk naar Genemuiden om een nieuwe afgescheiden gemeente te institueren. De kerkelijke breuk leidde tot verdeeldheid en polarisatie binnen de gemeenschap. Er was zelfs sprake van inkwartiering van soldaten. De Doleantie van 1886 vond in Genemuiden nagenoeg geen weerklank. Aan het begin van deze eeuw trad opnieuw een groep uit de Hervormde Kerk, die in 1910 een Oud-Gereformeerde Gemeente stichtte. Deze gemeente trad in 1919 toe tot het kerkverband der Gereformeerde Gemeenten.

Rampspoed
De Genemuider bevolking, die leefde van de mattenvlechterij, veeteelt en visserij, kreeg de eeuwen door veel rampspoed te verwerken. Na de watersnoodramp van 1825, die tientallen slachtoffers eiste, verbrandde in 1868 ongeveer eenderde deel van de stad. Enkele jaren later, in 1871, heerste een pokkenepidemie, waardoor acht procent van de bevoling grafwaarts werd gedragen. Een nieuwe ramp voltrok zich in 1882 aan het begin van een economische recessie. Er ontstond brand in de Kerkbuurt. Door het vele licht brandbare materiaal en een sterke noordenwind, was er geen redden aan. Zowel het uit 1535 daterende gotische kerkgebouw met het fraaie Van Gruizen-Lohman orgel, als de pastorie gingen verloren.

Een nieuwe kerk en een nieuw orgel
Architect Koch uit Kampen ontwierp de plannen voor een nieuw kerkgebouw. Het werd een prachtig neo-gotisch kerkgebouw met toren, dat de gemeente op zondag 23 december 1883 door middel van een feestelijke dienst in gebruik nam. De preek door ds. Gerhardus Nijhuis ging over Ezra 6 : 16: 'En de kinderen Israëls, de priesters en Levieten, en de overige kinderen der gevangenschap, deden de inwijding van dit huis Gods met vreugde'.
Zwier van Dijk uit Kampen bouwde het orgel. Het is het laatst gebouwde orgel met een hoofd- en rugwerk van de 19e eeuw. Een werkelijk prachtig, volkomen met de hand vervaardigd, mechanisch instrument, het meesterwerk van Zwier van Dijk. Tijdens een restauratie in 1961 werd een pedaal toegevoegd. Het orgel, dat in 1986 opnieuw werd gerestaureerd, telt nu 27 stemmen.
Volgens kenners leent het orgel zich niet alleen voor de vertolking van orgelwerken uit de barokperiode, maar ook voor de vertolking van romantische muziek. Vooral bij een bruisende toccata komt het orgel uit de hoek als een instrument dat door zijn prachtige volle bazuin, zijn sprankelende cimbel, zijn lieflijk fluitenkoor en zijn magistrale totaalklank, de luisteraar tot het laatste slotaccoord weet te boeien.

Gemeentezang
Toch gaat nog ver daar bovenuit de gemeentezang. De geslachten door beleed de gemeente haar Godsvertrouwen door het zingen van de geloofsliederen tijdens blijde en droeve omstandigheden. Traditiegetrouw begeleidde een aantal mannenstemmen de gemeentezang met een tegenmelodie: de bovenstem. De tenoren zongen de psalmen vol overgave; velen gingen daarbij staan om aan hun gevoelsbeleving kracht bij te zetten. Het massale, eenvoudige, niet-ritmische psalmgezang met bovenstem, was indrukwekkend. Gemeente, organist en orgel waren één in lofprijzing en aanbidding. Zij kwamen daarin tot ontroerende hoogtepunten. De gemeentezang, opgenomen op plaat, cassette en cd, kreeg daardoor landelijk bekendheid.

Groei
Als gevoel van de groei van de gemeente, werd het kerkgebouw in 1907 vergroot; ook weer in de vijftiger jaren door het aanbrengen van twee galerijen. Bovendien bouwde men in 1959 een nieuwe Garfkamer.
Na de restauratie van kerk en toren in 1969 besloot de kerkeraad na raadpleging van de gemeenteleden, de zitplaatsen vrij te geven. Hiermee kwam ook een einde aan de scheiding van mannen- en vrouwenzitplaatsen, een traditie uit de Middeleeuwen. Ook de bezit(s)ters van eigen gekochte zitplaatsen voor vrouwen besloten in meerderheid afstand te doen van hun gebruiksrechten. Door Gods trouwe zorg zet de groei zich vanaf de zeventiger jaren sterk voort. In 1975 kwam een tweede predikant en in 1986 een derde.
Om de groei op te vangen, bouwde men in 1978 een nieuw multifunctioneel gebouw in een nieuwe wijk, het Hervormd Centrum, waarin een kerkzaal met ongeveer 800 zitplaatsen. Bovendien worden alweer een aantal jaren op zondagmorgen diensten gehouden in 'De Meente', een wooncentrum voor ouderen.

Licht
Geslachten komen en gaan, maar door Gods genade mag het licht dat door het Woord straalt vanuit het huis des Heeren, de gemeente van Genemuiden verlichten. Treffend wordt dit uitgebeeld op het kerkzegel van de Hervormde Gemeente van Genemuiden. 'Uit het duister der verdrukking ziet het volk Gods het licht van het huis des Heeren'.
Dit kerkzegel is in goud afgedrukt op de huwelijksbijbel die uitgereikt wordt aan elk bruidspaar dat in de kerk trouwt. Moge dit licht de gids zijn van alle huidige en komende geslachten, tot op de komst van het Licht Zelf, onze Heere Jezus Christus.

Henk Beens

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen