Nationale dodenherdenking

De kerk: leengoed, goed om het woord te horen?!
Uitnodigingen van velerlei soort en aard belanden op de vergadertafel van het moderamen van onze generale synode. Eén van die uitnodigingen betrof de nationale dodenherdenking van 4 mei en het nationale bevrijdingsfeest in Amsterdam op 5 mei. Als nieuw moderamenlid sta je daar vreemd tegenover. Samen met de voorzitter, ds. Beekman, werd ik afgevaardigd naar de herdenking van de gevallenen. Dat overkomt je dus ook als dorpsdominee: herdenken temidden van lieden van koninklijke, militaire en politieke bloede. Er opende zich een directe en tastbare lijn van de voor-biddingen voor vorstin, overheid en volk op de zondag ervoor, naar het gebeuren op de Dam. Ik reisde af met in mijn hoofd en hart de woorden der voorbede 'voor koningen en allen die in hoogheid gezeten zijn'. Toch ging ik daar niet voor. Het ging om hen die vielen. Om hen die (hoewel in iets andere zin) goed en bloed werd afgenomen, voor wie graven werden gedolven of voor wie zelfs nog geen graf beschikbaar was… Voor hen die 'de tirannie verdreven, die het hart van mens en volk doorwondt'.
U begrijpt, een indrukwekkend gebeuren. Live meegemaakt. De organisatie verliep vlekkeloos. Daar kan de kerk van leren. 'Alles op z'n tijd'. Was die rust, die toch visie en vaart heeft, ook maar ons deel. Haast was er niet bij, dwang en drang evenmin… En toch ontwikkelde zich een waardige herdenking.

Als het zo stil is om je heen, als de muziek en de teksten zozeer oproepen en uitnodigen tot bezinning en meditatie, nemen je gedachten al snel hoger vlucht. Hoe nodig is de stilte! Hoe bijbels ook, psalm 62, stil te zijn… tot God. Dat is misschien nog wat anders dan stilte op aarde… Ja! Maar, daar op de Dam was de kerk stille aanwezige. De aloude band tussen kerk en staat in haar nationale gestalte was wat mij betreft voelbaar, hoorbaar… Als Nederlandse kerk der Reformatie getuigenis af te leggen – in stilte, maar met de woorden van psalmen en geestelijke liederen, gezongen en gespeeld – het was me goed. Dat God dit voor ons en ons nageslacht ook beware. De vrees is meermalen geuit, dat dit gaat verdwijnen. Niet in het minst door het SoW-proces, immers gereformeerden kozen een bewust andere band tussen kerk en staat dan hervormden. Niet zozeer de politiek van de stilte, maar de politiek van het getuigenis in eigen separate verbanden. De kerk als zodanig hoefde echter daar niet te spreken. Zij was historisch in haar liederenschat en haar gebeden aanwezig. Niet als partij of groep, maar als kerk temidden van de maatschappij en zo soms tegenover haar.
Het duidelijkst werd dit in hetgeen werd gezongen en gebeden in de herdenkingsdienst in de Nieuwe Kerk. Eindelijk weer eens de functie van de kerk, zoals die hoort! Zo naast het paleis, in het hart van de stad, in het hart van de schare! Onderscheiden, maar niet gescheiden. Het waren de psalmen die klonken! Boete-psalmen. Afhankelijke psalmen. Slechts door genade, in de weg van verkiezing en verbond, is er een band tussen God en overheid en volk. Door die genade ontfermt zich de Heere over het verloren, beschadigde en beschaamde volk. Heerlijk, dat dat zo kon klinken! En het ging verder. Het halve psalter en liedboek werd door de militaire kapel leeggespeeld op de Dam. In aanwezigheid van al wat hoog, hoogwaardig en eerbiedwaardig in het menselijke is. Opdat wij klein worden… Voor de Hoogste. In die gewijde stilte viel er te gedenken, Gode en Zijn genade te gedenken. Voor hen die vielen, voor hen die nòg lijden, voor ons die de vrijheid als een kostbaar leengoed ontvingen. Dan blijken er ook nationaal geen andere woorden dan de Schriftwoorden te zijn die stem geven aan wat leeft in het hart. Van harte lenen we onze liederen en gebeden dan aan overheid, volk en vorstenhuis en aan de herdenkenden. Opdat zij en wij allen met dit leengoed terugkeren naar Die het ons leende! Hij werkt breder en onverwachter dan wij denken. En zo is het goed. Opdat wij horen en opmerken.

Zeker ook dat laatste. Natuurlijk weet ook ik van het verschil tussen belijden met de mond en geloven met het hart. Waarom kunnen nu opeens de Woorden en gebeden klinken? Over het innerlijk – van een ander – oordeelt de kerk niet. Geen personen, maar een leer, een visie wordt soms veroordeeld. Daarom gaat het niet aan personen aan te kijken en te veroordelen op wat zij hoorden of zelfs op de lippen namen. Het is het stille getuigenis van de algemene roeping door Gods Woord en Lied dat hier nationaal nog uitging! Een ieder werd en wordt geroepen te buigen voor God de Heere. 'Wilt heden nu treden voor God de Heere'. Dat dan de opmerkzaamheid van deze dingen wel eens tot indringende vragen noopt is duidelijk.

De dag van de herdenking viel daags na de verkiezingen. Ik zat pal achter dhr. Bolkestein. Het liet zich aanzien, dat hij zich de felicitaties met zijn overwinning liet welgevallen, terwijl het 'mijn schilt ende betrouwen' wat onwennig werd meegemompeld. Toen ik tijdens het defilé vlak naast Van Mierlo liep, ging het hem meer om de paarse kleur van de irisbloem, die hem werd uitgereikt – getuige de opmerkingen die daarbij klonken – dan om hetgeen we daar feitelijk deden. Zulke dingen zullen onvermijdelijk zijn, maar toch… Waar zullen hun gedachten hebben verwijld; welke hoge vlucht namen die? Ik hoop en bid van ganser harte bij het gespeelde 'De Heer is mijn Herder'. Dan is er nog zegen te verwachten van welke coalitie dan ook. Maar dat ik daar zo mijn twijfels over heb…

Ook het daags erna gevierde nationale bevrijdingsfeest geeft weinig hoop dat er een opmerkzaam hart voor 's Heeren Woord is. Dat werd groots en uitbundig gevierd met de nationale popsterren en vedettes. Waar was toen het Woord, het lied? Was er de ruimte en de sfeer van psalm 124 of van het 'Dankt, dankt nu allen God?' Zo zal Joop van den Ende wel niet regisseren.
We houden als kerk reden genoeg over om niet alleen in een stil getuigenis in Lied en Gebed, maar ook in een openbaar getuigenis te betuigen het Woord van God. Land, land hoort des Heeren Woord. Tot heil en zegen voor kerk en staat.

W. P. van der Aa, Herwijnen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen