Boekbespreking

Hans Boersma, A Hot Pepper Corn; Richard Baxter's Doctrine of Justification in its seventeenth-century context of controversy, diss. Utrecht, 388 blz. ing. Boekencentrum Zoetermeer ƒ 59,–.
Dr. Boersma, een geboren Urker, die in Canada leeft en werkt, heeft in dit uiterst saaie boek een staaltje van eerste klas akribisch werk geleverd. Een onwaarschijnlijke kennis en benutting van bronnen deed hem een dogmenhistorische studie samenstellen, waarin hij een der moeilijkst grijpbare figuren uit een zeer omstreden periode van de theologie voor het voetlicht haalt. Was Baxter navolger van Amyraldur, behoorde hij tot de tweede generatie der Arminianen of was hij een crypto-katholiek? Deze vraagstelling brengt Boersma in debat met hen die tot nu toe aan het onderzoek naar Baxter hebben deelgenomen. Hun posities bevredigen hem nauwelijks, misschien met uitzondering van J. L Packer. In de volgende hoofdstukken over rechtvaardiging vóór het geloof, geloof en rechtvaardiging, verzoening en rechtvaardiging, en werken en rechtvaardiging tracht Boersma aannemelijk te maken dat Baxter een gematigd calvinist was in de lijn van een aantal Sedanse theologen. Een epiloog, enkele bijlagen, indices en een samenvatting in het Nederlands beëindigen het boek.
De tweezijdigheden in Baxters rechtvaardigings-, verzoenings- en verbondsleer worden door Boersma herleid tot Baxters onderscheid tussen de wil van Gods behagen (of besluit) en de wil van Gods bevel (debitum). In het gebruik van deze en andere termen betoont Baxter zichzelf een 'volgeling' van Duns Scotus en stond hij dus met de benadrukking van Gods wil in elke volgende openbaringscategorie tegenover het realisme van Thomas van Aquino en de lijnen die vanuit Thomas' concepties lopen naar theologen als Maccovius en Owen. Het is jammer dat dr. Boersma deze lijnen niet duidelijker heeft getrokken. Een belangrijk deel van de controversen was dan mogelijk in een ander licht komen te staan en Baxters ambiguë verhouding tot de r.-k. theologie van zijn dagen was wellicht voor ons enigszins verduidelijkt. Overigens leefde Thomas (12) niet van 1227-1274, maar van 1224/5-1274. Inmiddels is het verre van eenvoudig om de 16e- en 17e-eeuwse erfenis van Thomas van Aquino en Duns Scotus na te trekken. Echter komt bij Boersma nu wel wat laat (198) de aap uit de mouw.
De auteur meent dat Owen (107) twee onverenigbare posities inneemt, als hij stelt dat enerzijds het verbond der verlossing en Christus' dood het recht op rechtvaardiging geeft, anderzijds de vereniging met Christus dit recht schenkt. Boersma spreekt zelfs van een verward standpunt. Dat Baxter uit deze 'verwarring' oorlogswinst maakt (noot 266), is duidelijk. Het is echter de vraag of dit voor Owen wel twee verschillende standpunten zijn. Dit hangt sterk samen met de paulinische soteriologie, waar we wat betreft de mystieke eenheid met Christus (A. Schweitzer) ook telkens een doorbreking vinden van de chronologie, als het om de heilsorde gaat. En deze soteriologie had grote invloed op Owen.
Merkwaardig is, dat in de zeventiende-eeuwse discussie over de rechtvaardiging in Engeland zo weinig rekening is gehouden met Luther – eenmaal in het boek aangehaald – en Melanchton – niet aangehaald – bij wie toch de wortels liggen van de forensische en imputatieve rechtvaardiging.
Bij de discussie rond wat een 'gewortelde' (rooted) christen is (317-318) ware te bedenken, welke vragen Baxter had t.a.v. zijn eigen 'staat', geloof en volharding.
Wat betreft de functie van het berouw (296) had de schrijver m.i. vragen voorkomen, indien hij de Middeleeuwse discussie rond attritio en contritio en het op Augustinus gerichte uitsluitsel van Trente had geïntroduceerd.
We feliciteren dr. Boersma met zijn promotie en we bevelen zijn boek ter bestudering van harte aan.
C. A. Tukker, Epe

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen